Schutzstaffel (SS)

De complexheid van de organisatie

De Reichsführung-SS bestond op haar hoogtepunt uit twaalf hoofdbureaus. Elk hoofdbureau bestond weer uit meerdere ondergeschikte bureaus en sommige hoofdbureaus vormden een overkoepelend orgaan van verschillende staats- en partijorganisaties. Het Reichssicherheitshauptamt (RSHA) bestond bijvoorbeeld uit zeven afdelingen waarbinnen de Gestapo ook weer meerdere afdelingen had. Het Hauptamt Ordnungspolizei had de verantwoording over meer dan tien politieorganisties en het aantal organisaties en afdelingen binnen Himmlers persoonlijke staf was nog veel groter.

Dat de SS tijdens de oorlogsjaren zoveel organisaties omvatte is te verklaren door de enorme hoeveelheid taken van de organisatie. Een organisatie die zich bezighoudt met werkelijk alle takken van binnenlandse veiligheid, van het bestrijden van branden tot het afrekenen met criminaliteit, zou voor een gebied zo groot als het Duitse Rijk al een organisatie van een enorme proporties zijn geweest. De SS was echter een organisatie die veel verder ging dan het waarborgen van de interne veiligheid. Het was een organisatie die binnen elk deel van de nazi-maatschappij vertegenwoordigd was. Naast veiligheid bekommerde de SS zich onder andere om raciale kwesties, wetenschappelijke studie, industriële ontwikkeling, immigratie- en emigratiestromingen, oorlogsvoering en de ontwikkeling van een Groot Germaans Rijk bewoond met Arische Übermenschen. Eenvoudigweg kunnen we stellen dat de SS, naast de nazi-partij, de belangrijkste ontwikkelaar van het Derde Rijk was.

Alhoewel direct na de oorlog aangenomen werd dat de organisatiestructuur van de nazi’s zeer degelijk was, blijkt uit het functioneren van de SS het tegendeel. Organisaties en leiders beconcurreerden elkaar doordat ze de verantwoording hadden over identieke taken. Een goed voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld de overlapping in taken van de Sicherheitsdienst en de Gestapo. Beide organisaties waren geheime diensten die zich vooral bezig moesten houden met het vergaren van inlichtingen over vijanden van het nationaalsocialisme. Zowel de Gestapo als de SD hielden zich dus onder andere bezig met het opsporen van Joden. Om enig onderscheid te maken kreeg de Gestapo arrestatiebevoegdheid en had de SD formeel alleen de taak om mensen in de gaten te houden en op te sporen, zodat de Gestapo ze uiteindelijk kon arresteren. De afbakening van taken was echter zo vaag dat beide organisaties als directe concurrenten beschouwd kunnen worden. Soortgelijke problemen deden zich voor binnen meer onderdelen van de SS, maar ook botsten de belangen van de SS regelmatig met de belangen van de partij en de Wehrmacht. Höhere SS- und Polizeiführer (hooggeplaatste functionarissen verantwoordelijk voor de SS en politie in een bepaald gebied) hadden bijvoorbeeld in hun regio of land te maken met een Reichskommissar, gouverneur of Gauleiter die ook bepaalde identieke verantwoordelijkheid droeg voor de veiligheid en de vervolging van Joden in hetzelfde gebied en de inlichtingendienst van de Wehrmacht. De Abwehr hield net als de SD bijvoorbeeld het moraal onder de bevolking nauwlettend in de gaten.

De onnauwkeurige afbakening van taken en verantwoordelijkheden binnen de SS was volkomen gelijk aan de gehele organisatiestructuur binnen het Derde Rijk. Ook binnen de hogere regionen van de partij was deze onduidelijkheid duidelijk waar te nemen. Diverse verantwoordelijkheden van prominente nazi’s botsten met elkaar of vertoonden overlapping. Waarschijnlijk was dit een strategie van Hitler om zijn machtspositie te behouden. Door mensen tegen elkaar uit te spelen voorkwam Hitler dat zijn mensen zich tegen hem zouden keren. Veel prominente nazi’s hadden onderling conflicten of moesten niets van elkaar hebben. In hun strijd om de macht vergaarden vele nazi’s, waaronder Himmler, allerhande functies om vooral sterker ten opzichte van hun concurrent te staan. Gedurende de oorlogsjaren won Himmler deze machtsstrijd. Met het bevel over de SS en de Duitse politie was hij, na Hitler, de machtigste man binnen het Derde Rijk. Pas aan het einde van de oorlog zou hij bij Hitler uit de gratie raken en was volgens velen zijn machtspositie door Martin Bormann overgenomen.

Het is echter zeker niet zo dat de diversiteit aan organisaties binnen de SS alleen maar negatieve gevolgen had. Om haar doelen te verwezenlijken was de samenwerking tussen de afzonderlijke onderdelen binnen de SS en de Duitse politie geregeld van groot nut bij het verwezenlijken van bepaalde doelen. Vooral bij de organisatie van de vernietiging van het Joodse volk bleek de samenwerking tussen verschillende organisaties uiterst succesvol, met de tragische gevolgen vandien. Een zeer goed voorbeeld van verregaande samenwerking tussen afzonderlijke organisaties binnen de SS en de Duitse politie zijn de zogenaamde Einsatzgruppen.

Definitielijst

Gauleiter
Leider en vertegenwoordiger van de NSDAP in een Gau.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
RSHA
Reichssicherheitshauptambt. De centrale inlichtingen en veiligheidsdienst van het Derde Rijk

Pagina navigatie

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
17-04-2005
Laatst gewijzigd:
18-03-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.