Schutzstaffel (SS)

De invloed van de SS op de economie

Aan het einde van 1942 kon Heinrich Himmler, tot grote tevredenheid van Adolf Hitler, melden dat in zijn vernietigingskampen al twee miljoen Joden waren geliquideerd en dat dit aantal spoedig zou stijgen. De fysieke vernietiging van de Europese Jodendom was één van de belangrijkste taken van zijn organisatie en deze gruwelijke taak werd door de SS zo efficiënt mogelijk uitgevoerd. De vernietigingskampen waren opgezet volgens een industriële productielijn met verschillende faciliteiten als ondergrondse kleedkamers, gaskamers, elektrische liften en crematoriumovens die efficiënt op elkaar waren afgestemd, zodat dagelijks vele honderden Joden vergast konden worden.

Ondanks dat het vergassen van mensen geen geld opleverde, werd er door de SS op allerlei manieren geld verdiend aan het vernietigingsproces. Bij aankomst in de kampen werden de gevangenen ontdaan van al hun bezittingen waaronder waardevolle bezittingen zoals horloges, sieraden en bontjassen. Maar ook hadden gevangenen geregeld hun spaargeld meegenomen dat ook direct in beslag werd genomen. Vooral bepaalde buitenlandse valuta waren van grote waarde voor de Duitse economie. Daarnaast werden slachtoffers voor de vergassing ontdaan van hun haar en werd dit vervolgens verkocht aan de textielindustrie. Maar niet alleen vóór de vergassing werd op lucratieve wijze aan slachtoffers verdiend, ook na de vergassing kon de SS nog geld verdienen. Zo werden vermoorde mensen ontdaan van hun gouden tanden die vervolgens werden omgesmolten en overgedragen aan de Duitse Reichsbank.

Zeker niet alleen de vernietigingskampen waren een belangrijke bron van inkomsten voor de SS en de staat, want ook binnen de concentratiekampen werd er ontzettend veel geld verdiend. Himmler was aan het eind van 1942 de baas over 20 officiële concentratiekampen en 165 daarmee verbonden werkkampen, waarvan de meeste zich bevonden binnen de grenzen van het Rijk. Bovendien waren er duizenden kleine kampen opgericht door lokale SS- en politiechefs. Het karakter van deze concentratiekampen was sterk veranderd sinds de oprichting van de eerste kampen in 1933. In de eerste concentratiekampen, waar (politieke) gevangenen in preventieve hechtenis werden genomen, werden gevangenen ingezet voor traditionele gevangenisarbeid zoals werkzaamheden in een steengroeve. Gedurende de oorlogsjaren veranderden concentratiekampen in economische instellingen die dwangarbeiders leverden voor tal van economische ondernemingen die tijdens de oorlogsjaren een gebrek aan personeel hadden. Zo leverde de SS onder andere dwangarbeiders uit aan het grootste Duitse chemische concern IG-Farben.

Vanaf 1942 vielen de concentratiekampen onder het SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt, het economisch en administratief hoofdbureau van de SS. SS-Obergruppenführer Oswald Pohl was tot het einde van de oorlog de leider van dit hoofdbureau. Als bestuurder van de concentratiekampen beschouwde Oswald Pohl de gevangenen als economisch bedrijfsmiddel. Toen hij aan het eind van 1942 constateerde dat van de 136.870 gevangenen, die tussen juni en november in de concentratiekampen waren aangekomen, er al 70.610 dood waren, sprak hij van “een reductie van het aantal personen dat beschikbaar is voor de wapenfabricage in de concentratiekampen”. Het leven van de gevangenen was dus in de ogen van Pohl vooral van waarde voor de bedrijfsvoering van de Duitse industrie en een hoog sterftecijfer deed afbreuk aan de Duitse oorlogsinspanningen. Over het economische voordeel van de inzet van dwangarbeiders werd er binnen het SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt de volgende berekening gemaakt:

“Het inhuren van concentratiekampgevangenen voor industriële ondernemingen levert een gemiddelde opbrengst op van 6,00 tot 8,00 Reichsmark per dag op, waarvan 70 Pfennig moet worden afgetrokken voor voedsel en kleding. Ervan uitgaande dat een gevangene een levensverwachting van negen maanden heeft, moeten we dit bedrag met 270 vermenigvuldigen. Het totaal is dan 1431,00 Reichsmark. Deze winst is te vermeerderen door rationeel gebruik te maken van het kadaver, d.w.z. van gouden vullingen, haar, kleding, kostbaarheden, enzovoort. Daar staat echter tegenover dat elk kadaver een verlies oplevert van 2,00 Reichsmark, de kosten van de crematie.”

Met name doordat tijdens de oorlogsjaren ongeveer 11 miljoen Duitse mannen uit het arbeidsproces waren ontrokken door het leger droeg de macht over dwangarbeiders in grote mate bij aan de machtspositie van Heinrich Himmler en de SS. Himmlers macht over dwangarbeiders droeg tevens bij aan zijn aanzien bij Adolf Hitler. Himmler kreeg van hem dan ook toestemming om zijn eigen wapenfabrieken in te richten. Ook één van Himmlers grootste rivalen binnen de nazi-partij, Reichsmarschall Hermann Göring, profiteerde van Himmlers dwangarbeiders. Binnen zijn grote economische bedrijf, de Reichswerke Hermann-Göring, was 80 tot 90% van zijn arbeidskrachten afkomstig uit de kampen, terwijl dit aantal in de overige Duitse industrie rond de 20% lag.

Maar niet alleen Göring bezat een eigen economisch bedrijf, ook binnen Himmlers SS waren verschillende economische bedrijven opgenomen. Enkele voorbeelden van bedrijven die vertegenwoordigd waren binnen de SS waren:

Deutsche Erd- und Steinwerke Mijnbouw en grondwerkzaamheden
Deutsche Versuchsanstalt für Ernährung und Verplegung Productie kruiden en specerijen
Deutsche Ausrüstungswerke Diverse fabrieken en een aantal bedrijfstakken waaronder broodbakkerijen, een bestekfabriek, een houtzagerij en een ijzergieterij
Gesellschaft für Textil- und Lederverwertung Productie van uniformen voor de Waffen-SS door vrouwen in concentratiekamp Ravensbrück

Al deze bedrijven werden beheerd door Amtsgruppe W (Wirtschaftliche Unternehmungen) van het SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt. Net als het SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt stond Amtsgruppe W ook onder leiding van Oswald Pohl. Hij zorgde ervoor dat de administratie van deze bedrijven strikt gescheiden werd gehouden van die van de kampen. De rol van Pohl binnen de SS mag niet onderschat worden. Door zijn macht over één van de belangrijkste en machtigste hoofdbureaus van de SS was hij na Himmler en Heydrich misschien wel de invloedrijkste man binnen de SS. Zijn hoofdbureau bracht enorm veel geld binnen ten bate van de SS en de staat. Vanwege zijn inspanningen ontwikkelde de SS zich ook op economisch gebied tot een invloedrijke organisatie.

Definitielijst

nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Dwangarbeiders uit concentratiekamp Mauthausen.
(Bron: Archiv der KZ-Gedenkstaette Mauthausen)


Dwangarbeiders in de vliegtuigfabriek van Siemens.
(Bron: USHMM)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
17-04-2005
Laatst gewijzigd:
18-03-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.