Akkoord van MŁnchen

Het Akkoord van MŁnchen- 29 september 1938.
Op 30 september 1938 werd in MŁnchen een akkoord (zie: Akkoord van MŁnchen, document) bereikt dat de gehele wereld verbaasde en bepalend zou zijn voor het verdere verloop van de geschiedenis. De wijze waarop Hitler dit bereikt had heeft hem zondermeer overtuigd van het feit dat hij zijn gang kon gaan in Europa. Het was hem duidelijk dat Frankrijk en Groot BrittanniŽ nog niet klaar waren voor een oorlog en dat zij geen front met de Sovjet Unie tegen hem zouden maken. De gebeurtenissen die hierna volgden stortten Europa en later de wereld in een oorlog die bekendheid zou verwerven als de Tweede Wereldoorlog.

Verdrag van Versailles.
Om de gebeurtenissen in 1938 inzichtelijk te krijgen, dienen we terug te grijpen op het beŽindigen van de Eerste Wereldoorlog, dat werd beklonken met een verdrag, bekend geworden als het Verdrag van Versailles, op†28 juni 1919. Duitsland werd hierbij zwaar vernederd. Frankrijk mocht het land ongestoord van steenkool beroven, Oost Pruisen werd van het moederland afgesneden, er moesten gigantische herstelbetalingen worden betaald en de Duitse Luftwaffe en Kriegsmarine hielden nagenoeg op met bestaan. Echter, niet alleen Duitsland mocht ontevreden zijn. Landen als Polen, Hongarije en ItaliŽ hadden†gehoopt en verwacht veel beter uit de†onderhandelingen naar voren te komen.
Hoewel bekend geworden onder de naam Verdrag van Versailles, was Versailles maar een klein onderdeel van het geheel aan verdragen welke in de omgeving van Parijs werden gesloten. Versailles regelde de toekomst van Duitsland.
Minstens net zo belangrijk waren de onderhandelingen in†St. Germain en te Trianon, waar respectievelijk de toekomst van Oostenrijk en Hongarije werden bepaald. Om de voormalige machten Oostenrijk en Hongarije te breken, werden de staten JoegoslaviŽ (KroatiŽ, SloveniŽ en ServiŽ) en Tsjecho-Slowakije (TsjechiŽ en Slowakije) gevormd.

Volkenbond.
Om conflicten in de toekomst in de kiem te kunnen smoren werd de Volkenbond opgericht. Hoewel†de loop der jaren via de contacten binnen de Volkenbond diverse verdragen, afspraken en normalisering van betrekkingen tot stand kwamen heeft de Volkenbond zelf nooit veel ontzag ingeboezemd. Vooral het gebrek aan mogelijkheden om daadwerkelijk te kunnen ingrijpen resulteerde veelvuldig tot het simpelweg weglopen van de veroordeelde partij zonder dat een oplossing in zicht kwam. Een land als de Verenigde Staten, welke een grote rol speelde in het beŽindigen van de Eerste Wereldoorlog en de totstandkoming van de Volkenbond werd niet eens lid.
Buiten de Volkenbond om trachtten vele landen hun toekomst zeker te stellen door afzonderlijk verdragen te sluiten welke de Volkenbond voor hen in feite overbodig maakte.
De machteloosheid van de Volkenbond wordt geÔllustreerd door een aantal grote gebeurtenissen voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog, waarbij de Volkenbond niet in staat bleek daadwerkelijk een oplossing te bieden:

- 1931 Mantsjoerije wordt binnengevallen door Japan
- 1935 EthiopiŽ wordt binnengevallen door ItaliŽ
- 1936 In Spanje breekt een burgeroorlog uit.
- 1937 China wordt binnengevallen door Japan.
- 1938 De Anschluss van Oostenrijk bij Duitsland en de bezetting van een deel van Tsjecho-Slowakije door diverse landen.
- 1939 ItaliŽ pleegt een invasie in AlbaniŽ en Duitsland valt Polen binnen

De Japanse inval van Mantsjoerije.
Deze aanval stond geheel los van de ontwikkelingen in Europa. Het duurde per slot van rekening nog tot 1936 alvorens Japan een pact zou aangaan met Duitsland en ItaliŽ.
Onder de invloed van het westen had Japan zich in de loop der tijd danig gemoderniseerd en was langzaam een factor van betekenis geworden in haar omgeving. De politiek van de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie met betrekking tot de handel met China begon door Japan langzaamaan als een bedreiging te worden ervaren. In 1931 voelde Japan zich sterk genoeg om haar invloed op de regio te vergroten en zo haar handelsbetrekkingen veilig te stellen. Een incident in Moekden werd aangegrepen om in te grijpen en binnen enkele maanden was heel Mantsjoerije bezet. In maart 1932 installeerde Japan in Mansjoekwo (zoals het land nu werd genoemd) een marionettenbewind onder de heerschappij van de laatste Chinese keizer van de Mantsjoe-dynastie, Henry Poe Yi. Er gebeurde echter niets zonder toestemming van Japan, dat zelfs een permanent leger in het land stationeerde.

ItaliŽ lijft EthiopiŽ in.
Benito Mussolini had nooit een geheim gemaakt van zijn wens om ItaliŽ weer net zo machtig te maken als het Romeinse Rijk. Omdat de Duce geen conflict aandurfde met zowel Groot BrittanniŽ als Duitsland koos hij ervoor om de koloniale macht van zijn land verder uit te breiden. Het oude keizerrijk AbessiniŽ leek een perfecte prooi. Geen enkel andere mogendheid maakte aanspraak op het gebied en andere kolonialen hadden het idee door ItaliŽ hier de vrije hand in te geven, de Duce wel tevreden kon worden gesteld. Het in verhouding modern bewapende ItaliŽ viel op 3 oktober 1935 het hulpeloze land binnen en dwong de bevolking in een bloedige oorlog op de knieŽn.

De Spaanse Burgeroorlog.
Na een lange periode van dictatuur door het Spaanse vorstenhuis, brachten verkiezingen in 1930 aan het licht dat het koningshuis niet langer op voldoende steun van de bevolking kon bogen. Spanje werd een republiek. Echt stabiliseren kon men niet en toen op 13 juli 1936 een monarchist werd vermoord was dit het startsein voor een opstand onder leiding van Francisco Franco. Door zijn nationalistisch-fascistische inslag werd het al snel een conflict tussen een fascistische en een communistische doctrine. De fascisten van Franco werden openlijk gesteund door Hitler, die uiteindelijk het conflict aangreep om zijn troepen te laten oefenen in oorlogvoering door het uitzenden van het Condor-legioen. De republiek zelf werd materieel en financieel gesteund door de Sovjet Unie, en personeel door vrijwillige strijders uit ontelbaar veel landen. Uiteindelijk moest Madrid zich op 28 maart 1939, na drie bloedige jaren, gewonnen geven en werd Spanje een fascistische dictatuur.

Bezetting van het Saargebied.
Bij het verdrag van Versailles was bepaald dat het Duitse Saargebied voor 15 jaar van Duitsland werd afgescheiden. In 1935 was het zover dat de bevolking in een volksstemming mocht bepalen wat haar toekomst werd. Via een geraffineerd proces van propaganda wist Hitler ervoor te zorgen dat 90% van de bevolking koos voor inlijving bij Duitsland. Hitler putte hier zoveel moed uit dat hij tegen het verdrag van Versailles in op 15 maart 1935 de Luftwaffe oprichtte en op 16 maart 1935 de algemene dienstplicht invoerde. Een jaar later volgde, op 7 maart 1936, Hitler's volgende huzarenstukje. Duitse troepen marcheerden het bij het verdrag van Versailles gedemilitariseerde Rijnland binnen. En de rest van de wereld deed nog steeds niets. De bezetting van het Rijnland was werkelijk een gok. Hitler's legers waren nog lang niet in staat om een gewapend treffen aan te gaan met Frankrijk. Hitler had dan ook zijn troepen bevolen om direct terug te trekken indien Frankrijk zou aanvallen. Er gebeurde echte niets, waardoor Hitler zich alleen maar zekerder van zijn zaak ging voelen.

Oorlog tussen Japan en China.
Een incident op de Marco Polobrug was voor Japan de aanleiding om het grote, maar militair zwakke China binnen te vallen. Japan zinspeelde al langer op de gedachte om haar invloed nog verder over het Aziatische vasteland uit te breiden. Het in burgeroorlog verkerende China kon zich nauwelijks verweren en binnen een jaar had Japan nagenoeg de gehele kuststreek in handen. De uitgestrektheid en onherbergzaamheid van het Chinese binnenland verhinderde Japan echter om China geheel onder de duim te krijgen. En met Amerikaanse steun wisten de Chinezen de gehele oorlog heel wat Japanse troepen te binden, waardoor deze elders niet konden worden ingezet.

De "Anschluss".
In artikel 80 van het verdrag van Versailles en artikel 88 van het verdrag van St. Germain was vastgelegd dat Duitsland en Oostenrijk altijd van elkaar gescheiden zouden blijven.
De Oostenrijkse regering onder bondskanselier Schuschnigg liet zich in 1938 door Hitler intimideren en benoemde de nationaalsocialist Dr. Arthur Seyss-Inquart tot minister in zijn kabinet. In een ultieme poging Hitler buiten de deur te houden liet hij een volksstemming houden over de onafhankelijkheid van Oostenrijk. Hitler dreigde, razend geworden, met een inval als niet terstond de macht werd overgedragen aan de Oostenrijkse nazi's. Oostenrijk, dat geen militair conflict wenste en hier ook helemaal niet toe in staat zou zijn geweest, zwichtte voor de druk en de macht ging over naar Seyss-Inquart.
Zijn eerste besluit was de hulp inroepen van Duitsland en op 12 maart 1938 overschreden Duitse troepen de grens. Wederom greep geen enkel land in op deze volgende schending van de verdragen na de Eerste Wereldoorlog.

De overeenkomst van MŁnchen, de dolk in de rug voor Tsjecho-Slowakije.
Kort na de Anschluss, op 18 maart 1938, verzocht de Sovjet Unie om een verbond tegen de nazi's. Chamberlain reageerde hier afwijzend op. Alhoewel Duitsland keer op keer oude verdragen had geschonden en aangenomen kon worden dit te zullen blijven doen, bleef hij overtuigd van een mogelijke vreedzame oplossing. Een antifascistisch verbond zou volgens hem een oorlogsdreiging alleen maar aanwakkeren. Deze reactie zou de Sovjets aan het denken zetten en zou zeker bijgedragen hebben tot hun besluit om in 1939 een niet aanvalsverdrag met Duitsland te sluiten.

Na de inlijving van Oostenrijk richtte Hitler zijn aandacht onmiddellijk op Tsjecho-Slowakije.
De na de Eerste Wereldoorlog kunstmatig geformeerde staat herbergde een grote Duitse minderheid, de zogenaamde Sudetenduitsers. Alhoewel een minderheid van maar liefst 3 miljoen zielen, hadden ze het niet bepaald slecht. Men had zelfs vele privileges ten opzichte van de overige inwoners. Deze privileges had men gekregen omdat het gebied economisch en militair van zeer groot belang was voor Tsjecho-Slowakije. Rust en stabiliteit was dus in dit gebied een eerste vereiste.
Dit was niet het enige. Buiten dat het land was opgebouwd uit twee volkeren, namelijk Tsjechen en Slowaken, herbergde het minderheden zoals Hongaren, Roethenen, Polen en Joden.
Met behulp van een perfecte propagandacampagne en nationaalsocialisten als Sudetenleider Konrad Henlein met zijn Sudetendeutsche Partei, wist Duitsland de Sudetenduitsers in beweging te krijgen. Toen in mei 1938 Duitsland haar troepen in gereedheid bracht om het Sudetengebied in te nemen lieten de Sovjet Unie, Frankrijk en Groot BrittanniŽ in eerste instantie weten in een dergelijk geval militair te zullen ingrijpen.
Hitler gooide nog meer propaganda in de strijd en wist uiteindelijk een opstand in het gebied te ontketenen, welke door de Tjechoslowaakse autoriteiten genadeloos werd neergeslagen. De roep om zelfbestuur werd hierdoor echter almaar luider en werd door Hitler ten volle ondersteund.
Groot-BrittanniŽ zag met groeiende argwaan de ontwikkelingen plaatsvinden en vond het nodig worden om in te grijpen. In plaats van een krachtige daad te stellen door de onafhankelijkheid en ondeelbaarheid van het land te garanderen koos men voor de diplomatieke weg.

Op 15 september 1938 toog de Britse premier Chamberlain in hoogsteigen persoon naar het buitenverblijf van Hitler in Berchtesgaden. Hitler stelde duidelijk zijn eisen omtrent het Sudetengebied. Hij eiste in eerste instantie zelfbestuur. Chamberlain liet weten hierover met Frankrijk te willen spreken en aldus geschiedde.
Na dit overleg gaven zij de Tjechoslowaakse premier Benesj aan dat hij het niet op een oorlog moest laten aan komen omdat hij hiervoor geen steun hoefde te verwachten.
Op 22 september kon Chamberlain aan Hitler laten weten dat het Sudetenland zelfbestuur kon instellen. Voor Hitler was dit echter niet meer voldoende. Hij wilde te allen tijde de mogelijkheid hebben om het Sudetenland militair te mogen binnenvallen. Voor Chamberlain ging dit te ver.
Op 23 september mobiliseerde Tsjechoslowakije haar troepen, een oorlog leek onvermijdelijk. Op dat moment ging Mussolini zich ermee bemoeien en wierp zich op als onderhandelaar.
Op 29 september kwamen in MŁnchen Hitler, Mussolini, Daladier en Chamberlain bijeen om de Tjechoslowaakse kwestie te regelen. De nabije grootmacht Sovjet Unie en het onderwerp van gesprek Tsjechoslowakije waren niet uitgenodigd.
Daladier en Chamberlain stemden volledig in met alle Duitse eisen. Hitler kreeg de vrije hand en op 1 oktober marcheerden de Duitse troepen het Sudetenland binnen.

Het vervolg.
De overeenkomst betekende echter nagenoeg het einde van de staat Tsjechoslowakije. Via supplementen op het verdrag was namelijk afgesproken dat ook de aanspraken van Polen en Hongarije zouden worden geregeld. In onderhandelingen die tussen de betrokken landen volgden bleef er van het grondgebied bar weinig over. In hierop volgende besprekingen tussen Duitsland en Tsjechoslowakije over zaken als vrije doortocht, open grenzen enz. voerde Duitsland de druk steeds verder op. Uiteindelijk eiste Hitler de demobilisatie van alle Tsjechoslowaakse troepen. Hiermee kon het land niet instemmen. Toch probeerde men heel diplomatiek te werk te gaan en Hitler volgde weer een andere tactiek. Hij dwong de Slowaakse deelregering om zelfstandigheid op te eisen. Alhoewel er getracht was de Poolse en Hongaarse claims tevreden te stellen was dit niet volledig gelukt. Op een deel van het Slowaakse grondgebied maakten deze landen nog aanspraak. Hitler nu gaf de Slowaken de keuze: of ze eisten zelfstandigheid van het Tsjechische deel of ze werden overgelaten aan de genade van Polen en Hongarije. In ruil voor een deze zelfstandigheid zou Hitler dan de onafhankelijkheid van Slowakije garanderen (uiteraard onder de invloed van Duitsland).
In het nauw gedreven begon men onderhandelingen. Op 9 maart 1939 kwamen deze muurvast te zitten en bezette de Tsjechische overheid alle strategische punten in Bratislava (de Slowaakse hoofdstad). Als reactie hierop stelde Hitler aan Praag een ultimatum.
Op 14 maart riep Bratislava de onafhankelijke staat Slowakije uit, ondertussen vielen Hongaarse troepen het hulpeloze deel RutheniŽ binnen.
Uiteindelijk was de druk op de Tsjechische onderhandelaars HŠcha en Chvalkovsky zo groot dat ze zich gedwongen voelden om een door Hitler voorgelegd document te ondertekenen waarin men volledig afstand deed van de eigen soevereiniteit. Op dat moment trokken Duitse troepen al TsjechiŽ binnen. De staat Tsjechoslowakije had opgehouden te bestaan en de wereld deed niets. De weg voor Hitler naar meer lag vrij.

Definitielijst

Anschluss
Duitse term voor aansluiting waarmee de annexatie van Oostenrijk door Nazi-Duitsland in 1938 (12 maart) wordt bedoeld. Hiermee ging Oostenrijk deel uitmaken van het Groot-Duitse Rijk.
dictatuur
Staatsvorm waarbij de macht in een land in de handen is van ťťn persoon, de dictator. Oorspronkelijk een Romeinse staatsvorm voor tijden van nood, waarbij de totale macht 6 maanden in de handen lag van ťťn persoon om de crisis het hoofd te bieden.
Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-BrittanniŽ, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. ItaliŽ en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
invasie
Gewapende inval.
Kriegsmarine
Duitse marine, naast de Heer en de Luftwaffe onderdeel van de Duitse Wehrmacht.
Luftwaffe
Duitse luchtmacht.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.
Rijnland
Duitstalig na WO I gedemilitariseerd gebied aan de rechteroever van de Rijn dat door Hitler bezet werd in 1936.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.
Volkenbond
Internationale volkerenorganisatie voor samenwerking en veiligheid (1920-1941). De bond was gevestigd in GenŤve, in het altijd neutrale Zwitserland. In de dertiger jaren kon zij weinig uitrichten tegen het agressieve optreden van Japan (Mantsjoerije), ItaliŽ (AbessiniŽ) en Hitler. De Volkenbond was in feite de voorganger van de Verenigde Naties.

Afbeeldingen


Chamberlain en Hitler


Chamberlain met de overeenkomst

Informatie

Artikel door:
Wilco Vermeer
Geplaatst op:
12-02-2003
Laatst gewijzigd:
10-12-2016
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.