Kristallnacht

Jodenbeleid in Duitsland van januari tot november 1938

In maart 1938 werd Oostenrijk door Duitsland geannexeerd, naar tevredenheid van het merendeel van de Oostenrijkse burgers. Net als na de machtsovername door Hitler in Duitsland werden de Oostenrijkse Joden in de eerste weken na de Anschlusss direct blootgesteld aan diverse discriminerende maatregelen en openlijk geweld. Onder aanvoering van leden van de Oostenrijkse NSDAP werden Joden die werkten in theaters, wijkcentra, openbare bibliotheken en universiteiten ontslagen. De kantoren van de Joodse gemeenschap en zionistische organisaties werden op 18 maart 1938 gesloten. Door het hele land werden Joden willekeurig gearresteerd en opgesloten. Meerdere Oostenrijkse Joden raakten zo moedeloos dat ze zelfmoord als de enige uitweg van hun leed zagen. De onderdrukking van Joden vanuit de overheid was in Oostenrijk op veel fellere wijze van start gegaan dan het geval was geweest in de eerste maanden na de machtsovername van de nazi’s in Duitsland. Door deze inhaalslag was het Oostenrijkse anti-Joodse beleid binnen zeer korte termijn even fanatiek – en misschien nog wel fanatieker – als in Duitsland.

In Duitsland werden in 1938 nog meer wetten uitgevaardigd die Joden vrijwel volledig uit het sociale en economische leven moesten verbannen. De eerste discriminerende wet werd dat jaar uitgevaardigd op 25 juni: Joodse artsen mochten vanaf dat moment enkel nog Joodse patiënten behandelen. In steeds grotere mate dienden de discriminerende beperkingen die aan Joden opgelegd werden te bewerkstelligen dat ze Duitsland definitief zouden verlaten. Een steeds groter aantal Joden wilde Duitsland weliswaar ontvluchten, maar zoals bleek tijdens de conferentie van Evian van 6 tot 15 juli 1938 waren zij vrijwel nergens welkom. De conferentie was uitgeroepen door de Amerikaanse president Franklin Roosevelt en had als doel om de emigratie van Oostenrijkse en Duitse Joodse vluchtelingen te bevorderen. Roosevelt wilde de uitgenodigde afgevaardigden van 32 landen ertoe aanzetten om de immigratiequota te verhogen, maar van de 32 uitgenodigde landen was slechts de Dominicaanse Republiek daartoe bereid, zij het in ruil voor enorme geldbedragen. Er heerste binnen de internationale gemeenschap grote weerzin tegen het opnemen van Joodse vluchtelingen en dit maakte de positie van de Duitse en Oostenrijkse Joden nog penibeler.

De uitkomst van de conferentie van Evian gooide roet in de plannen van de nazi’s om Joden uit hun land te verwijderen. De aanpak van de Joodse kwestie werd steeds gewelddadiger. Terreur en nog meer beperkende wetten gingen in de zomer van 1938 hand in hand. Individuele Joden werden vaker gewelddadig behandeld door leden van lokale partijformaties en synagogen en Joodse begraafplaatsen vielen in grotere mate dan voorheen ten prooi aan vandalisme. Vooral in Berlijn, waar de fanatieke antisemiet Joseph Goebbels als Gauleiter de scepter zwaaide, werden de Joden slachtoffer van allerlei gewelddadige acties. Op 27 mei trok een duizendkoppige bende door de straten van Berlijn en werden door hen meerdere Joodse winkels vernield. Niet de vandalen, maar de winkeleigenaren werden opgepakt en in Schutzhaft – een vorm van hechtenis, zogenaamd voor de eigen veiligheid – genomen. Half juni volgde een soortgelijk actie toen Joodse winkels op de Kurfürstendamm door partijactivisten beroofd en met antisemitische teksten beklad werden. Uit vrees voor imagoschade werden dergelijke illegale acties verboden, maar dit voorkwam niet dat ook in steden als Frankfurt en Maagdenburg dergelijke acties uitgevoerd werden.

Alhoewel illegale vernielingen van Joodse winkels niet goedgekeurd werden, schroomde de Duitse overheid niet om op ‘legale’ wijze Joodse gebouwen te verwoesten. Op 9 juni werd de belangrijkste synagoge in München op last van de overheid vernield, omdat Hitler enkele dagen eerder erover had geklaagd dat deze synagoge te dicht bij het Deutsche Künstlerhaus stond. De officiële verklaring voor de afbraak van de synagoge was dat het gebouw het verkeer hinderde. De fanatieke antisemiet Julius Streicher, redacteur van het nazi-weekblad Der Stürmer en Gauleiter van Mittelfranken, volgde Hitlers voorbeeld op 10 augustus toen hij opdracht gaf om de synagoge in Neurenberg af te breken, omdat deze het stadsbeeld zou ontsieren.

Een verdere stigmatisering van de Joden werd weer via de wetgeving ingevoerd: vanaf 17 augustus 1938 werden Joodse mannen verplicht om de naam "Israël" aan hun bestaande naam toe te voegen. Joodse vrouwen dienden hetzelfde te doen met de naam "Sara". Op 5 oktober werden ze er bovendien toe gedwongen om een "J" op hun paspoort te laten stempelen. Ondertussen was op 26 augustus in Wenen de Zentralstelle für Jüdische Auswanderung (Centraal Bureau voor Joodse Emigratie) opgericht door Adolf Eichmann. Dit bureau diende de emigratie en verbanning van Joden uit Oostenrijk te bewerkstelligen. De Joodse gemeenschap diende er zorg voor te dragen dat het door het bureau opgelegde aantal Joden emigreerde. Rijke Joden moesten de emigratie van armere Joden betalen. Voor de emigratiepapieren werden torenhoge bedragen gerekend en de eigendommen van de Joodse emigranten werden door dit bureau geconfisqueerd. Dergelijke bureaus werden na 1938 in meerdere landen opgericht.

Inmiddels was het Joden sinds 27 september ook niet meer toegestaan om in een rechtbank te werken en was de economische uitsluiting van Joden ver gevorderd. In het begin van 1933 bevonden zich ongeveer 50.000 Joodse zaken in Duitsland; in juli 1938 waren er daarvan nog slechts 9.000 over. In de periode tussen de lente en de herfst van 1938 werd dit proces nog sneller voortgezet. In februari waren nog 1.690 bedrijven in Joodse handen; in oktober waren dat er nog slechts 666. Joodse bedrijven werden onder druk gesloten of voor een spotprijs overgenomen door arische ondernemers. Dit was voor de nazi-leiders echter nog niet voldoende, want Hermann Göring, in zijn hoedanigheid als Commissaris voor het Vierjarenplan, verklaarde gedurende diezelfde periode dat "de Joodse kwestie nu met alle beschikbare middelen moet worden opgelost, want zij [de Joden] moeten uit de economie verdwijnen".

Eind juli deed Hitler een soortgelijke uitspraak, maar hij ging verder. Hitler had tegen Goebbels verklaard dat "de Joden binnen tien jaar Duitsland uit moeten zijn". In de tussentijd zouden Joden moeten dienen als onderpand: zowel het bolsjewisme als het kapitalisme werden volgens de nazi’s sterk beïnvloed door het internationale Jodendom en wanneer Duitsland de oorlog verklaard werd, zou het lot van de Duitse Joden bezegeld zijn. In hoeverre deze theorie daadwerkelijk serieus genomen werd, is moeilijk te bepalen, maar een feit is dat de nazi’s in 1938 er nog niet in geslaagd waren om alle Joden uit Duitsland en geannexeerd gebied te verdrijven. De Joden hadden geen politieke rechten meer en ook sociaal en economisch waren ze sinds 1933 in steeds grotere mate buitengesloten. Het einddoel – de volledige verwijdering van Joden uit de samenleving – was echter nog niet bewerkstelligd en men zag steeds minder mogelijkheden om dit volgens de tot dan toe gangbare methoden te doen. Opgehitst door antisemitische propaganda stonden aanhangers van het nationaalsocialisme steeds positiever ten opzichte van gewelddadige en radicale maatregelen om "de grootste vijand van het Duitse volk", de Jood, te verdrijven. Voor Joden ontstond er in het Reich een extreem bedreigende sfeer. Er was sprake van een kruitvat dat wachtte op een lont.

Definitielijst

Anschluss
Duitse term voor aansluiting waarmee de annexatie van Oostenrijk door Nazi-Duitsland in 1938 (12 maart) wordt bedoeld. Hiermee ging Oostenrijk deel uitmaken van het Groot-Duitse Rijk.
Gauleiter
Leider en vertegenwoordiger van de NSDAP in een Gau.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.
synagoge
Joods gebedshuis.
Vierjarenplan
Duits economisch plan dat gericht was op alle sectoren van de economie waarbij de vastgestelde productiedoelen in 4 jaar gehaald moeten worden.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Tentoonstelling in Wenen met de naam "De eeuwige Jood" na de annexatie van Oostenrijk.
(Bron: Yad Vashem)


Joden worden in Wenen gedwongen om leuzen van de straat af te schrobben.
(Bron: Yad Vashem)


Julius Steicher, hoofdredacteur van het antisemitische tijdschrift "Der Stürmer" en Gauleiter van Mittelfranken.
(Bron: DHM)


Joodse immigranten, onderweg naar Groot-Brittannië, vullen de noodzakelijke formulieren in.
(Bron: Yad Vashem)


Adolf Eichmann, hoofd van het Centraal Bureau voor Joodse Emigratie in Wenen.
(Bron: USHMM)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
28-12-2005
Laatst gewijzigd:
07-06-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.