Kristallnacht

Organisatie van de Kristallnacht

Op initiatief van Joseph Goebbels werden na de bijeenkomst in het oude raadhuis de Gauleiter en SA-leiders bijeengeroepen voor een vergadering in Hotel Schottenhammel. Hier werden zij door een partijfunctionaris geïnformeerd over wat hen te doen stond. Via de telefoon gaven ze vervolgens instructies door aan hun ondergeschikten. Ook Goebbels was inmiddels bezig met het uitvaardigen van instructies. Hij gaf de Gauleiter van Beieren, Robert Wagner, een zetje in de rug, toen deze terugkrabbelde nadat de oude synagoge in de Herzog-Rudolfstrasse verwoest werd door SA-leden. In Berlijn gaf Goebbels zelf de directe opdracht tot het vernielen van de synagoge aan de Fasanenstrasse.

De hoogste bazen van de SS en de politie waren ook in München ter gelegenheid van de herdenking van de putsch, maar hadden de toespraak van Goebbels niet bijgewoond. Zij hoorden pas van de actie toen deze al begonnen was. Reinhard Heydrich verbleef in hotel Vier Jahreszeiten en werd rond 22:45 uur op de hoogte gebracht, nadat de partij en de SA hun eerste orders hadden uitgevaardigd. Heydrich zocht meteen contact met Himmler om te vernemen hoe de politie en de SS zich op moesten opstellen. Himmler had rond middernacht samen met Hitler in de Feldherrnhalle – indertijd was de putsch hier op straat gestrand – de jaarlijkse ceremoniële eedaflegging van nieuwe SS’ers bijgewoond en was nu voor privé-overleg aanwezig in Hitlers appartement. Vermoedelijk in overleg met Hitler besloot hij dat de SS zich gedurende de protestactie afzijdig moest houden. Binnen de SS werden wanorde en chaos verfoeid, dus dergelijke acties waren meer iets voor de SA die openbare geweldpleging nooit geschuwd had.

Vanuit het Gestapohoofdkwartier aan de Prinz Albrechtstrasse stuurde Gestapochef Heinrich Müller per telex een dringende boodschap aan alle politiebureaus in het Rijk. Hierin meldde hij dat er door het hele land demonstraties verwacht werden tegen Joden. De Gestapo mocht niet ingrijpen, maar moest samenwerken met de reguliere politie om plunderingen en vergelijkbare excessen te voorkomen. Men moest zich voorbereiden op de arrestatie van 20.000 tot 30.000 Joden en belangrijk archiefmateriaal uit synagogen en Joodse gemeenschapshuizen moest in veiligheid gebracht worden. Ten aanzien van Joden die wapens bij zich droegen vermeldde hij in de telex het volgende:

"Als tijdens de aanstaande acties Joden worden aangetroffen in het bezit van wapens, moeten de strengste maatregelen worden genomen. De SS-Verfügungstruppe en de Allgemeine-SS mogen in alle fasen van de operatie worden ingezet. Passende maatregelen moeten worden genomen om ervoor te zorgen dat de Gestapo de controle over de acties behoudt onder alle omstandigheden."

Al op 8 november had de politie maatregelen genomen om te voorkomen dat Joden tijdens een mogelijke protestactie effectief verzet zouden plegen. In Joodse huishoudens was alles wat kon dienen als verdedigingswapen in beslag genomen. De politie beweerde dat men enkel tijdens een actie in Berlijn al 2.569 dolken en zwaarden, 1.702 vuurwapens en 20.000 stuks ammunitie had geconfisqueerd. De telex van Müller werd afgesloten met de boodschap dat nadere instructies nog zouden volgen.

Deze nadere instructies kwamen van Heydrich die na zijn telefonische overleg met Himmler een telex verstuurde om 1:20 uur. Heydrichs nieuwsflits over de Kristallnacht was gericht aan alle bureaus van de Gestapo en de Sicherheitsdienst en bevatte duidelijke instructies die nogmaals bevestigden dat de SS zich gedurende de acties afzijdig diende te houden. Vooral moest men zien te voorkomen dat Joodse winkels geplunderd werden. De reguliere politie diende verwoeste winkels en appartementen te verzegelen en veilig te stellen. Ook Rudolf Hess kwam met een soortgelijke order aan alle Gauleiter: "Op expliciet bevel van het hoogste niveau mag er geen enkele brandstichting plaatsvinden in Joodse winkels en dergelijke, onder welke omstandigheden dan ook". Geen enkele order verbood overigens de brandstichting in synagogen en Joodse gemeenschapshuizen. Terwijl de SS en de politie duidelijk op de hoogte waren gesteld van de instructies aangaande de protestacties, waren de leden van de SA niet op de hoogte van het betreffende bevel van Heydrich. Zij hadden de indruk dat ze de vrije hand gekregen hadden en die nacht vond er dan ook een enorme uitspatting van roekeloos geweld plaats waartegen de SS en de politie machteloos stonden.

Definitielijst

Gauleiter
Leider en vertegenwoordiger van de NSDAP in een Gau.
putsch
Staatsgreep, vaak gepaard gaand met het gebruik van geweld.
synagoge
Joods gebedshuis.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Joseph Goebbels, de organisator van de Kristallnacht.


Het verwoeste interieur van de synagoge aan de Fasanenstrasse in Berlijn.
(Bron: Yad Vashem)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
28-12-2005
Laatst gewijzigd:
07-06-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.