Poolse Republiek - Rzeczpospolita Polska

Inleiding
Ten tijde de Duitse inval in Polen, ook wel bekend als “Fall Weiβ”, stond Polen bekend als de “Tweede Poolse Republiek”. Deze republiek was ontstaan uit de as van het Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk na de Eerste Wereldoorlog. De Poolse Republiek was qua formaat de zesde staat binnen Europa. Tegen het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog telde het land 35,1 miljoen inwoners, waarvan ruim 30% bestond uit verschillende minderheden zoals Duitsers, Joden, Litouwers, Russen, Wit-Russen, Oekraïners en Tsjechen.

Ontstaansgeschiedenis en Opbouw
De Eerste Poolse Republiek stond bekend als de Pools-Litouwse Confederatie en was door een drietal delingen, in de 18e eeuw, verdwenen. Bij het congres van Wenen in 1815 werd definitief de liquidatie van Polen als staat bekrachtigd. Na het beeindigen van de Eerste Wereldoorlog namen nationalistische krachten in Polen het heft in handen. Op 11 november 1918 riep Józef Klemens Piłsudski de onafhankelijkheid van Polen uit. Drie dagen later, op 14 november, droeg de tijdelijke Landsraad alle nodige bevoegdheden over aan Pilsudski als Staatshoofd en Opperbevelhebber ( Naczelnik Państwa ). Het zou nog tot 1922 duren voordat deze staat zich had gestabiliseerd. Al snel werd een nieuwe regering gevormd onder leiding van Jedrzej Moraczewski. Op 17 maart 1921 nam het land haar eerste grondwet aan.

Pilsudski (Vilnius, 5 december 1867–Warschau, 12 mei 1935) leidde het jonge Polen direct in een grensoorlog met de Sovjet-Unie, die werd gewonnen en zo de grenzen vaststelde van Polen die ze tot 1940 zou behouden. Deze grenzen werden tijdens de Vrede van Riga (1920 en 1921) vastgesteld. Polen mocht hierbij gebieden annexeren in het westen van het tegenwoordige Wit-Rusland en in het noordwesten van de Oekraïene. Op 9 december 1922 1922 trok Pilsudski zich uit de politiek terug. Op 26 januari 1919 waren al verkiezingen gehouden voor de Staatsraad, de Sejm . Op 11 december 1922 werd de eerste president van Polen geïnstalleerd, Gabriel Narutowicz (17 maart 1865 – 16 december 1922), om op 16 december te worden vermoord. Hij werd op 20 december opgevolgd door Stanisław Wojciechowski, die het tot 14 mei 1926 zou volhouden. Ignacy Mościcki (1867-1946) werd op 1 juni 1926 geïnstalleerd en zou tot 30 september 1939 president in naam blijven.
De opeenvolgende regeringen bleken nagenoeg niet in staat om het land te stabiliseren en in 1926 keerde Pilsudski terug door het plegen van een staatsgreep. Polen werd daarna een dictatuur die tot Pilsudski's dood in 1935 zou blijven bestaan.

Op naar de Tweede Wereldoorlog
De president van Polen, Ignacy Mościcki, leidde het land door na de dood van Pilsudski.Vanaf 1935 kende het land nog diverse ministers-president. De toekomst van Polen werd vanaf de Eerste Wereldoorlog constant bepaald op het wereldtoneel. Frankrijk had aangestuurd op een koers waarbij de stabiliteit in Oost-Europa werd bewerkstelligd door het oprichten van een aantal bufferstaten tussen Duitsland en de Sovjet-Unie. In 1921 had Frankrijk al een Defensie Alliantie met Polen gesloten. In 1925 werd het verdrag vernieuwd waarmee in feite militaire steun werd toegezegd indien een vreemde natie Polen zou aanvallen.
Polen verzette zich aanvankelijk internationaal tegen de herbewapening van Duitsland. Het ondervond hierbij echter weinig steun van andere landen. In 1932 sloot Polen een 10 jarig non-agressiepact met de Sovjets, dat in 1934 werd vernieuwd. In 1934 werd eveneens een Duits-Pools non-agressiepact gesloten. In 1938 pakte dit pact nog positief voor Polen uit toen het na de vredesbesprekingen over Tsjechoslowakije een deel van Sudetenland, Livna, mocht annexeren dat het al sinds 1921 claimde.
Polen bleef echter een kritische houding aannemen tegenover Duitsland. Ook de relatie met de andere buur, de Sovjet-Unie, verslechterde alleen maar. Vanaf maart 1939 waren er gesprekken gaande over de eisen van Duitsland ten aanzien van het weer toevoegen van de vrijstaat Danzig aan het Duitse Rijk. De Duitse eisen hierover werden radicaal de Polen afgewezen.
In mei 1939 lukte het General Tadeusz Kasprzycki om met de Franse Général Maurice Gamelin een Frans-Poolse Militaire Alliantie te sluiten. Hiermee zegden de Fransen aan Polen steun toe in de vorm van militaire fondsen, kleine militaire aanvallen tegen de Poolse vijand indien Polen zou worden aangevallen, gevolgd door een groot offensief binnen 15 dagen na een oorlogsverklaring. Op 30 maart 1939 werd ook door Groot-Brittannië verklaard de Poolse natie te hulp te komen bij een vijandelijke aanval. Op 25 augustus 1939 werd dit bekrachtigd door een Brits-Poolse Militaire Alliantie. Opvallend was dat de Britse steun alleen maar inhield dat Groot-Brittannië garant zou staan voor de Poolse onafhankelijkheid. Nergens in de overeenkomst werd gerept over het respecteren van het Poolse territorium. Dit voorbehoud bleek gemaakt te zijn in een poging van Neville Chamberlain om voor Polen een gelijksoortige regeling met Duitsland te treffen als bij Tsjechoslowakije was gedaan. Toen Polens buren Duitsland en de Sovjet-Unie op 22 augustus 1939 een niet-aanvalsverdrag sloten, het Molotov-Ribbentrop Pact, was het lot van de Tweede Poolse Republiek bezegeld.
Op 1 september 1939 viel Duitsland Polen binnen en hield Polen wederom op te bestaan. Duidelijk bleek wat verdragen voor Duitsland betekenden. Tijdens een toespraak op 22 augustus 1939 op de Obersalzberg zou Adolf Hitler al verklaard hebben dat het lot van Polen was bezegeld. De verdragen, afspraken en onderhandelingen, zo zei hij, waren alleen maar om tijd te winnen. Uiteindelijk moest Polen worden ontdaan van haar bevolking en worden bevolkt met Duitsers (toespraak Obersalzberg, 22 augustus 1939). Hoewel de toespraak omstreden is, wijzen andere documenten in eenzelfde richting. President Ignacy Mościcki werd geïnterneerd in Roemenië en trad onder druk van de Fransen af. Hij droeg het presidentschap over aan Władysław Raczkiewicz (28 januari 1885 –6 juni 1947), die de Poolse regering in ballingschap te Londen zou gaan leiden.

Definitielijst

dictatuur
Staatsvorm waarbij de macht in een land in de handen is van één persoon, de dictator. Oorspronkelijk een Romeinse staatsvorm voor tijden van nood, waarbij de totale macht 6 maanden in de handen lag van één persoon om de crisis het hoofd te bieden.
Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. Italië en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
non-agressiepact
Niet-aanvalsverdrag. Overeenkomst waarin de partijen beloven elkaar niet te zullen aanvallen.
offensief
Aanval in kleinere of grote schaal.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.
staatsgreep
Poging om met geweld de macht in de staat over te nemen.

Bronnen

- Bethell N., The War Hitler Won: The Fall of Poland, September 1939, New York, 1972
- Biskupski M.B., The history of Poland, Westport CT, London, Greenwood Press, 2000
- Cienciala A.M., "Poland in British and French policy in 1939: determination to fight — or avoid war?" pagina 413–433 uit The Origins of The Second World War, Arnold, London, 1997
- Greenwood S., "The Phantom Crisis: Danzig, 1939" pagina 247–272 uit The Origins of the Second World War Reconsidered: A.J.P. Taylor and the Historians, Routledge Inc, London, United Kingdom, 1999
- Prażmowska A., Poland: the Betrayed Ally, Cambridge University Press, Cambridge, 1995
- Raczyñski E., The British-Polish Alliance; Its Origin and Meaning, The Mellville Press, London, 1948
- Young R., France and the origins of the Second World War, New York, St. Martin's Press, 1996
- Republic of Poland, The Polish White Book: Official Documents concerning Polish-German and Polish-Soviet Relations 1933–1939, Ministry for Foreign Affairs of the Republic of Poland, New York, 1940
- Republic of France, The French Yellow Book: Diplomatic Documents, 1938-1939
- United Kingdom, The British War Blue Book, Documents Concerning German-Polish Relations, Secretary of State for Foreign Affairs to Parliament by Command of His Majesty, Miscellaneous No.9, 1939
- Wikipedia

Afbeeldingen


Pilsudski
(Bron: Public Domain)


De Poolse vlag
(Bron: Wikimedia Commons)


Polen 1921-1939
(Bron: Wikimedia Commons)


Wladislaw Raczkiewicz
(Bron: Public Domain)

Informatie

Artikel door:
Wilco Vermeer
Geplaatst op:
11-05-2006
Laatst gewijzigd:
06-11-2009
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.