Poolse Thuisleger - Armia Krajowa

De Ondergrondse Staat
In september 1939 werd in Warschau de Poolse Overwinnings Dienst (Służba Zwycięstwu Polski - SZP) opgericht. Dit was een politiek-militaire verzetsorganisatie en zou de basis gaan vormen voor de later te ontwikkelen Ondergrondse Staat van Polen (Polskie Państwo Podziemn). De Poolse Ondergrondse Staat groeide en zou in de jaren 1943/1944 op haar grootst zijn. Binnen Polen zelf werden de belangen van de Staat behartigd door een plaatsvervangend premier. Deze nam de binnenlandse taken waar voor de Poolse regering in ballingschap in Londen. Opeenvolgende plaatsvervangend premiers waren:

Cyryl Ratajski (pseudonym “Wartski”)
Jan Piekalkiewicz (ps. “Julianski”)
Jan Stanislaw Jankowski (ps. “Soból”)
Stefan Korbonski (ps. "Zielinski”).

Het ondergrondse parlement was samengesteld uit de belangrijkste politieke partijen en groeperingen. In 1944-1945 kreeg dit Politiek Raadgevende Comité de naam Raad van Nationale Eenheid ( Rada Jedności Narodowej -RJN). De belangrijkste politieke partijen waren de Boeren Partij ( Stronnictwo Ludowe -SL), de Poolse Socialistische Partij ( Polska Partia Socjalistyczna -PPS), de Nationale Partij ( Stronnictwo Narodowe - SN) en diverse kleinere partijen. De eveneens belangrijke Poolse Arbeiders Partij ( Polska Partia Robotnicza -PPR) bleef buiten de Raad. Zij erkende namelijk niet de Poolse regering in ballingschap maar werkte samen met de Sovjet-Unie.

Armia Krajowa
Naast de vele politieke activiteiten was de belangrijkste activiteit van de Raad van Nationale Eenheid, de formering van een leger, genaamd het Thuisleger (Armia Krajowa – AK). Deze gewapende macht was ontstaan vanuit de Dienst voor de Overwinning van Polen (Służba Zwycięstwu Polski -SZP), via de Unie van Gewapend Verzet (Związek Walki Zbrojnej -ZWZ). Al heel snel na de strijd op 27 september 1939 werd de SZP opgericht door General Michał Karaszewicz-Tokarzewski. General Wladislaw Sikorski verving deze organisatie op 17 november door de PSZ. Toen deze PSZ op 14 februari fuseerde met de Poolse Verzetsunie (Polski Związek Powstanczy -PZP) werd de naam gewijzigd in Armia Krajowa.
Het Armia Krajowa was volledig ingedeeld bij de Polish Armed Forces (Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie -PSZ), waarvan het bevel bij de Poolse opperbevelhebber in Groot-Brittannië verbleef. Opeenvolgende commandanten van vervolgens SZP-ZWZ-AK waren:

General Michał Tokarzewski-Karaszewicz (pseudonym “Torwid”)
General Stefan Rowecki (ps. "Grot")
General Tadeusz Komorowski (ps. "Bór")
General Leopold Okulicki ("Niedzwiadek”).

Het bevel van de Armia Krajowa zelf lag bij het Thuisleger Opperbevel (KG AK) wat was opgebouwd uit zeven stafbureaus en diverse specialistische eenheden en detachementen. Polen was vervolgens verdeeld in diverse gebieden en regio's. Elk gebied of regio had weer haar eigen structuur wat was afgeleid van dat van het KG AK.
Gedurende de oorlog zouden nog diverse verzetsgroepen zich bij het Armia Krajowa aansluiten zoals, Bataliony Chłopskie (Boerenbataljons), de Socjalistyczna Organizacja Bojowa (Socialistische Gevechtsorganisatie) en de Narodowe Siły Zbrojne (extreem rechtse Nationale Strijdkrachten).
De belangrijkste taak van het Armia Krajowa was het voorbereiden van een algemene opstand binnen Polen, in samenwerking met de geallieerden tijdens de eindfase van de oorlog. Het doel was om Polen zo sneller te kunnen bevrijden, door strijd van binnen en buiten af tegen de bezetter. Door de langdurige bezetting hield de strijdmacht zich voornamelijk bezig met zelfverdediging, gewapend verzet en liquidatie. Deze activiteiten werden uitgevoerd door een speciale gevechtseenheid, de Kierownictwo Dywersji, kortweg Kedyw. Daarnaast werden eenheden getraind voor de te verwachten opstand.
Door deze opzet zou het Armia Krajowa uiteindelijk de leiding hebben over een strijdmacht van meer dan 350.000 manschappen.

De “luchtmacht” van de Armia Krajowa
Als onderdeel van het Operationeel Bureau van hoofdkwartier werd in maart 1940 de luchtmacht opgericht met codenaam ‘Bociany', en later ‘Parasol'. Aanvankelijk was de dienst onderdeel van het V Inlichtingen Bureau. In 1942 werd het overgeheveld naar het III Operationele Bureau als Luchtmacht Departement. Als bevelhebber trad op luchtmacht-kolonel Bernard Adamecki. De eerste taak van het onderdeel was het uit Polen naar het westen smokkelen van piloten van de voormalige Poolse luchtmacht. Al snel werd de aandacht verlegd naar het plannen in het kader van de Nationale Opstand. Het Luchtmacht Departement was verdeeld in een Organisatorische Sub-sectie, een Inlichtingen Sub-sectie en een Verbindings Sub-sectie. De eerste was verantwoordelijk voor de evacuatie van luchtmachtpersoneel. De Inlichtingen Sub-sectie hield zich bezig met het observeren van de door de Duitsers gebruikte vliegvelden en het doorgeven van de bevindingen aan de geallieerden. De laatste Sub-sectie was verantwoordelijk voor het mogelijk maken van landingen met vliegtuigen om zo informatie, materieel en agenten binnen te brengen.
Uiteindelijk zou het Luchtmacht Departement ten tijde van de Nationale Opstand daadwerkelijk vliegbases moeten veroveren en bezetten om zo het invliegen van troepen uit het buitenland mogelijk te maken. Zover zou het nooit komen. Toch wist het Departement veel informatie over Duitse vliegbases aan de geallieerden over te brengen. Daarnaast had men rond de in te nemen vliegbases voldoende voorraden verzameld om deze voor langere tijd te kunnen bemannen. De ontwikkelingen verliepen helaas anders.

De Ondergrondse Poolse Inlichtingendienst
Het Armia Krajowa had zelfs een eigen geheime dienst die zich door geheel bezet Europa begaf en van onschatbare waarde was voor de geallieerde geheime diensten. Het Inlichtingen Bureau van de KG AK, werd gebaseerd op de ervaringen van de Poolse geheime dienst voor de oorlog. Eén van de grote successen van deze dienst was het ontcijferen van de vooroorlogse versie van het Duitse Enigma code-apparaat. Na enige reorganisaties begon deze dienst in 1942 haar definitieve vorm te krijgen. Het werd een afspiegeling van het Directorate of Military Intelligence of the Polish General Staff in London.
Gedurende de bezetting werd de dienst achtereenvolgens geleid door:

Major Wacław Berka “Brodowicz” (1939 – 1942)
Lt Col. Marian Drobik “Dzięcioł” (1942 – 1943)
Co. Kazimierz Iranek-Osmecki "Makary" (1943 – 1944)
Lt Col Bohdan Zielinski "Tytus" (1944 – 1945)

De inlichtingendienst was ingedeeld in een aantal departementen: Secretariaat, Propaganda Departement, Departement voor Militaire Analyses, Departement voor Industriële Spionage, Departement van Interne Communicaties, Departement van Financiën en Welzijn, Departement Inlichtingen en Departement van legalisatie en technologie, Contra Spionage Departement en Sectie 666, dat de communicatie verzorgde tussen Berlijn, Parijs en Spanje.
De belangrijkste was uiteraard het Departement Inlichtingen, met als codenaam “Stragan”. Dit departement was verdeeld in een Sectie “West” voor het Duitse Rijk, een Sectie “Noord” voor Pommeren en Oost-Pruisen, Sectie “Zuid” voor alle gebieden ten zuiden van Warschau en Sectie “Oost” voor alle gebieden ten oosten van Warschau. In 1942 werd het departement ontmanteld door de Duitse contraspionage (de Abwehr). De vernieuwde Leger Inlichtingen Dienst die toen werd opgezet was verdeeld in drie secties. Voor Polen zelf werd de Sectie “52-kk” opgezet die later codenaam “Arkadiusz” kreeg. Voor het Oosten werd de sectie “WW-72”, later “Pralnia” opgezet en voor het Westen “Lombard”. Dit uitgebreide netwerk had zo haar voelhorens in eigen land, maar ook in Duitsland en zelfs in de Sovjet-Unie. De dienst functioneerde zo goed dat het al snel de belangrijkste inlichtingendienst binnen bezet Europa werd voor de geallieerden. Al snel was het met name de British Intelligence Service die de grote waarde van de Poolse dienst inzag. Er werden formele uitwisselingsprocedures opgezet zodat de Britten formeel gebruik konden maken van de Poolse contacten. Dit alles verliep via het KG AK. Het mag dan ook begrijpelijk zijn dat de Duitsers zich veel inspanningen getroostten om de Poolse inlichtingendienst te elimineren. Ondanks diverse successen wist de Poolse dienst zich ieder keer weer opnieuw op te bouwen

Operatie “Tempest”
Toen in 1943 de geallieerden zelf het offensief in gingen, ontstond er aan het oostfront een nieuwe fase in de strijd. Het was niet langer de vraag of maar wanneer de geallieerden zouden overwinnen. Door de intensievere samenwerking tussen de westelijke geallieerden en de Sovjet-Unie ontstond er wel een andere situatie voor het Armia Krajowa. Toch bleef General Sikorski hopen op hulp vanuit het westen bij de bevrijding van Polen. Op 4 juli 1943 kwam Wladyslaw Sikirski echter om het leven bij een dubieus vliegtuigongeval na de start op Gibraltar. Er ontstond echter een gebrek aan leiding in de Poolse gelederen. De nieuwe Poolse regering in ballingschap onder leiding van Stanislaw Mikolajczyk volgde een lijn van toenadering tot de Sovjets, terwijl de nieuwe opperbevelhebber, General Kazimierz Sosnowski, de buitenlandse politiek van Sikorski bleef volgen. Het mag duidelijk zijn dat de verhouding tussen beiden niet best was. De opstelling die de regering koos was tweeslachtig. In oktober 1943 kreeg de Armia Krajowa nieuwe richtlijnen. Tijdens de bevrijding van Polen zou het op een nader te bepalen tijdstip over moeten gaan tot aanvallen op de Duitse bevoorradingslijnen en sabotage plegen op grote schaal. Zolang de relatie tussen de Sovjet-Unie en de Poolse regering in ballingschap nog niet verbeterd was, moest de Armia Krajowa echter vervolgens in de bevrijde gebieden weer ondergronds gaan. Zo maakte de regering van haar Ondergrondse Leger echter een leger met twee vijanden, de Duitsers en de Sovjets die ze kort daarvoor nog bij de bevrijding moesten helpen. De opperbevelhebber van het Armia Krajowa, General Bór-Komorowski, besloot de richtlijnen te negeren omdat ze onwerkbaar waren. Hij beval zijn manschappen om de Duitse troepen openlijk te bestrijden en zich vervolgens aan de Sovjets te tonen als het bewijs van het bestaan van de natie Polen. Hij was er van overtuigd dat anders alle krediet voor de strijd tegen de Duitsers zou gaan naar het communistische verzet.

De operatie die hiervoor zou worden opgezet, kreeg codenaam “Tempest” (“Burza ”). Afhankelijk van de sterkte van de Duitsers zou een bepaalde tactiek worden gekozen tussen en Nationale Opstand of een Intensieve Schijnaanval. De operatie zou zich voor de Sovjetoffensieven uit moeten bewegen van oost naar west. Onafhankelijk van de Sovjets, mochten de eenheden alleen de Duitse troepen aanvallen. In juli 1944 veranderde Bór-Komorowski zijn tactiek en beval zijn troepen om opstanden te plegen in de steden juist voordat ze bevrijd zouden worden door de Sovjettroepen. Zo zou men als gastheer voor de ontvangst van de Sovjets moeten optreden. Zo probeerde hij door minimale militaire hulp grote politieke problemen voor de Sovjets te veroorzaken. Het plan om zich toch aan de Sovjets bloot te stellen werd in februari 1944 door de Poolse regering in ballingschap goedgekeurd.

Operatie “Tempest” begon in februari in de stad Volhynia en vervolgens volgden Vilno, Lwów en Lublin. Al snel werd een patroon zichtbaar. Aanvankelijk werkten het Poolse Armia Krajowa en de Sovjettroepen goed en vriendelijk samen tegen de Duitsers. Zodra er zich echter Polen in door Sovjets bevrijd gebied bevonden, werden deze ontwapend en kreeg men de keuze dienst te nemen in het communistische Armia Ludowa of te worden gedeporteerd naar de Sovjet-Unie. Het werd snel duidelijk: Stalin zou noch politiek, noch militair samenwerken met het Armia Krajowa.

De Opstand van Warschau
Het Armia Krajowa was uiteindelijk verantwoordelijk voor de opstand in Warschau van 1944. Toen de Sovjetstrijdkrachten Polen binnen begonnen te trekken, werd al snel duidelijk dat zij het Armia Krajowa niet bepaald vriendelijk gezind waren. In de bevrijde gebieden werden de eenheden direct ontwapend en hun leiders gevangengezet. De opperbevelhebber van de Polen, General Tadeusz Komorowski (pseudoniem “Bór”), concludeerde dat het Armia Krajowa iets moest ondernemen om niet geheel te verdwijnen. Op 26 juli 1944 kreeg hij van de Poolse regering in ballingschap de toestemming om op te roepen tot een opstand. Het gebruikte hiervoor alle radiomiddelen die het ter beschikking had. Ook vanuit Sovjet-radiostations werd tot opstanden opgeroepen. Toen op 31 juli 1944 het bericht doorkwam dat Sovjettroepen de hoofdstad Warschau naderden, kreeg de Armia Krajowa-bevelhebber aldaar, Colonel Antoni Chrusciel (pseudoniem: “Monter'), het bevel om de opstand te beginnen op 1 augustus 1944 om 17.00 uur. In het Warschau-district konden 23.000 manschappen de wapens direct opnemen en zou men uiteindelijk 50.000 man op de been kunnen brengen. Gedurende de strijd zouden diverse andere gewapende milities, die niet tot de Armia Krajowa behoorden, zich bij de strijd aansluiten. Door gigantische hoeveelheden manschappen aan te voeren konden de Duitsers de opstand beteugelen. De Duitsers konden deze troepen bijeen brengen omdat de Sovjets in de omgeving van Warschau hun offensief hadden gestaakt, alsof ze het Armia Krajowa niet te hulp wensten te komen. Na 63 dagen strijd moest men het opgeven omdat geen hulp door de geallieerden werd geboden. In verband met het hervatten van het Sovjetoffensief werd het Armia Krajowa op 19 januari 1945 opgeheven. In juli 1945 volgde de opheffing van de Poolse Ondergrondse Staat. Na de oorlog zouden vele voormalige AK militairen door de Sovjets en Poolse communisten worden vervolgd.

Definitielijst

Enigma
Cryptografische (de)coderingsmachine. In gebruik bij de Duitsers gedurende de oorlog. Enigma werd gekraakt door de Engelsen, geholpen door de Polen, waardoor veel Duitse (militaire) informatie bij hen vooraf bekend was.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, Italië en Japan gedurende WO 2.
offensief
Aanval in kleinere of grote schaal.
Propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Bronnen

- Bartoszewski W., Dni walczącej stolicy, Świat Książki, Muzeum Powstania Warszawskiego, Warsaw , 2004
- Bór-Komorowski T., Secret Army, Macmillan Company, New York , 1951
- Davies N., Rising '44: The Battle for Warsaw , Viking Books, 2004
- Karski J., Story of a Secret State , Simon Publications, 2001
- Kirchmayer J., Powstanie Warszawskie, Książka i Wiedza, Warschau, 1974
- Korboński, S., The Polish Underground State , Colu mb ia University Press, 1978
- Ney-Krwawicz M., The Polish Home Army 1939-1945, The Polish Underground Movement Study Trust, London, 2001
- Nowak-Jeziorański J., Courier from Warsaw . Wayne State Univ Pr, 1982
- Polish Resistance in World War II
- Wikipedia

Afbeeldingen


Tadeusz Bor-Komorowski
(Bron: Polish Public Domain)


Duitse Panzerjaeger op Poolse barricade in Warschau 1944
(Bron: Public domain)


De puinhopen van Warschau na de opstand in 1944
(Bron: Wikimedia Commons)


Monument voor de Opstand van 1944, Warschau 2004
(Bron: Dhilad2004)

Informatie

Artikel door:
Wilco Vermeer
Geplaatst op:
11-05-2006
Laatst gewijzigd:
06-11-2009
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.