Opstand en liquidatie van het getto van Warschau

Derde fase, strijd in het puin

Na de bovengrondse straatgevechten in de eerste fase en de verdedigingstrijd in de bunkers gedurende de tweede fase begon na de val van het hoofdkwartier van ZOB de derde fase van de opstand die zich afspeelde in het puin en de ruïnes van het verwoeste getto. Er was geen centrale leiding meer en de resterende gevechtsgroepen hadden geen vaste uitvalsbases meer. Ze verhuisden voortdurend van de ene plek naar de andere en hadden slechts sporadisch contact met het Poolse verzet.

In de nacht van 13 op 14 mei bombardeerde de Sovjetluchtmacht Duitse stellingen en militaire objecten in Warschau. Er waren ook bommen neergekomen in de buurt van het getto en in de nabijheid van de Pawiak-gevangenis die zich bevond in het voormalige getto. De Joodse strijders maakten gebruik van de paniek die was ontstaan onder de nazi’s en vielen meerdere keren Duitse patrouilles aan. Met de chaos als dekking werden ook meerdere pogingen ondernomen om het getto te ontvluchten, maar slechts een gering aantal Joden wist de Arische zijde te bereiken. Ook na het bombardement bleven Joodse strijders trachten om het cordon dat het getto omsingelde te doorbreken en het getto te ontvluchten. Hoeveel Joden er gedurende de opstand ontvlucht waren, is moeilijk vast te stellen. Geschat wordt dat ongeveer 20.000 Joden erin slaagden om in woonwijken buiten het getto onder te duiken of in de bossen in het oosten van Polen te verdwijnen. Veel van hen werden later alsnog opgepakt door de nazi’s, sneuvelden tijdens de partizanenstrijd of werden omgebracht door antisemitische Poolse partizanengroepen.

Op 15 mei 1943 werd het laatste gebouwencomplex in het getto verwoest. Een dag later werd de synagoge van Warschau in de Tlomackstraat opgeblazen. Dit was het symbolische einde van Stroops operatie. Per telex meldde hij aan Himmler en Krüger dat het voormalige Joodse getto niet langer bestond. “Thans bevinden zich in het voormalige Joodse woondistrict geen bedrijven meer”, zo schreef hij. Alles van waarde dat er aanwezig was en grondstoffen en machines zijn weggehaald en verplaatst. Alle aanwezige gebouwen en dergelijke zijn vernietigd.” Volgens Stroop waren 56.065 Joden gesneuveld tijdens de strijd of gedeporteerd. Veel slachtoffers die vielen als gevolg van de branden en explosies konden door hem echter niet meegerekend worden, zodat het totale aantal slachtoffers dat omkwam in het getto of gedeporteerd werd een stuk hoger was. Het merendeel van de slachtoffers bestond uit non-combattanten. Stroop rapporteerde dagelijks het aantal gesneuvelde strijders en als we dit optellen komen we op een aantal van 5.565.

In zijn slotrapport noemde Stroop de namen van 15 Duitse soldaten en 1 Poolse politieagent die omgekomen waren in de strijd om het getto. Ook noemt hij de namen van 60 Waffen-SS’ers, 11 Trawniki-mannen, 12 Sicherheitspolizei officieren, 5 mannen van de Poolse politie en 2 geniesoldaten van de Wehrmacht die gewond raakten tijdens de operatie. Beide aantallen waren in werkelijkheid echter groter, zoals Stroop later ook toegaf. Het Joods-Nationale Comité schatte dat er onder de Duitsers en hun collaborateurs ongeveer 300 doden en ongeveer 1.000 gewonden waren gevallen. Twee Poolse verzetskranten schatten dat de Duitse verliezen 400 doden en meer dan 1.000 gewonden bedroegen.

Als aandenken aan de Großaktion liet Stroop zijn rapporten bundelen tot een fraai, in zwart gegranuleerd leer gebonden en met 54 foto’s geïllustreerd boek met de titel “Es gibt keinen jüdischen Wohnbezirk mehr in Warschau”. Hiervan werden drie exemplaren gedrukt: één voor Stroop zelf, één voor Friedrich-Wilhelm Krüger en één voor Himmler. Eén foto uit dit boek is die van een Joods jongetje dat met zijn handen in de lucht, samen met andere burgers, onder militaire bewaking weggevoerd wordt. “Met geweld uit bunkers te voorschijn gehaald”, was het onderschrift in het boek van Stroop. “Geen andere foto symboliseert op zo indringende wijze hoe weerloos de Joden in de hoofdstad van Polen aan de bloedhonden van de SS waren opgeleverd”, zo schrijft de Duitse historicus Guido Knopp.

Om de overwinning te herdenken bezocht Generalgouverneur Hans Frank op 18 juni de ruïnes van het getto. Toch was het verzet in het getto nog niet helemaal opgehouden na de officiële beëindiging van de operatie van Stroop op 16 mei. “Niettegenstaande het feit, dat talrijke bladen het einde van de strijd in het getto reeds vermelden,” zo lezen we in “Glos Warszawy” (De Stem van Warschau) van 8 juni 1943, “treedt een handjevol verdedigers nog handelend op. Gedurende de afgelopen dagen ondernamen zij veel uitvallen buiten de muur, doodden enige gendarmes en dwongen de bezetting versterking te laten aanrukken.” Voor de afrekening met de laatste overgebleven Joden had Stroop het Polizei-Bataillon III/23 achtergehouden. ’s Nachts werden tevens kleine afdelingen Oekraïners en Letten het getto ingestuurd om Joden op te sporen en uit te schakelen. De Joden werden tevens gekweld door plunderaars die in het puin op zoek waren naar kostbaarheden.

De gevechten in het getto duurden nog voort tot de eerste dagen in juli. Daarna doofde het verzet, onder andere omdat de munitievoorraad van de strijders opgeraakt was. Ook was het politiebataljon verder gegaan met de afbraak van de ruïnes, zodat er nauwelijks nog schuilplaatsen voor de Joden waren overgebleven. Desondanks verbleven er nog altijd Joden in de ruïnes van het getto. Velen van hen kwamen om in de winter van 1944.

Definitielijst

Bataillon
Maakte meestal deel uit van een Regiment en bestond meestal uit een aantal Kompanien. In theorie bestond een Bataillon uit 500 - 1.000 man.
getto
Grotendeels van de buitenwereld afgescheiden stadswijk voor Joden. Het aanstellen van getto's had als doel om Joden uit het dagelijkse leven te weren. Vanuit getto's konden Joden bovendien gemakkelijker gedeporteerd worden naar de concentratie- en vernietigingskampen. Ook bekend als 'Judenviertel' ofwel 'Joodse wijk'.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
synagoge
Joods gebedshuis.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Ruïnes in het voormalige getto.
(Bron: NARA)


De lichamen van geëxecuteerde Joodse strijders liggen in het puin.
(Bron: NARA)


SS-troepen doorzoeken de ruïnes op zoek naar Joodse overlevenden
(Bron: NARA)


Eén van de meest bekende foto's van de Holocaust.
(Bron: NARA)


De puinvlakte, nadat het getto met de grond gelijk gemaakt was.
(Bron: USHMM)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
19-02-2007
Laatst gewijzigd:
26-10-2009
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.