Opstand en liquidatie van het getto van Warschau

Januar Aktion

Op 9 januari 1943 bezocht Reichsführer-SS Heinrich Himmler het getto van Warschau. Hij constateerde dat nog altijd ongeveer 32.000 gettobewoners werkten in werkplaatsen en fabrieken van particuliere ondernemers en de Wehrmacht, terwijl hij eerder het bevel had gegeven dat Joden die in het Generalgouvernement werkzaam waren voor de oorlogsindustrie ondergebracht moesten worden in de concentratiekampen van de SS. Hier zouden ze hun werkzaamheden dan voorlopig kunnen voortzetten onder leiding van het SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt (SS-WVHA), het economische hoofdbureau van de SS onder leiding van Oswald Pohl. Dit was slechts een tijdelijke oplossing, want het uiteindelijke doel van Aktion Reinhard was om het Generalgouvernement volledig vrij van Joden te maken. Daarom gaf Himmler, mede aangemoedigd door de kritieke veiligheidssituatie in Polen, de opdracht om het getto spoedig te liquideren. Allereerst werd de opdracht gegeven om 8.000 Joden zonder werkpas op te pakken en te deporteren naar Treblinka. Deze Aktion stond onder leiding van SS-Oberführer Ferdinand von Sammern-Frankenegg, de SS und Polizeiführer van Warschau van 22 juli 1942 tot 19 april 1943.

De ZOB bereidde een opstand voor die had moeten beginnen op 22 januari, maar de Duitsers waren hen net een stap voor. De Duitse troepen die op 18 januari 1942 in het getto arriveerden ter uitvoering van hun opdracht, stuitten dit keer echter op hevig verzet van de Joden. Alhoewel de directies van de werkplaatsen de opdracht hadden gekregen om hun Joodse werknemers naar de Umschlagplatz te sturen, hadden maar weinigen zich hier gemeld. Zelfs de Joodse politieagenten weigerden dit keer hun medewerking te verlenen aan deze deportatie, waarmee ze hun levens en dat van hun gezinnen riskeerden. Het merendeel van de gettobewoners had zich verscholen en de nazi’s slaagden er niet in om 8.000 Joden zonder werkpas te vinden. Pas na enkele uren had men 1.000 mensen verzameld op de Umschlagplatz. Terwijl de Duitsers met hun razzia waren begonnen, verspreidde de Joodse Strijdorganisatie pamfletten waarin ze opriepen tot verzet. “Ga niet willoos de dood in! Verdedigt u! Neem een bijl, een mes in de hand, barricadeer uw huis. (…) Strijdt!” Ondertussen hadden Joodse strijders de Duitse troepen aangevallen.

“De Joodse bevolking onthaalde [de Duitsers] op granaten en revolverkogels, stenen en bijtend zuur”, zo viel te lezen in de ondergrondse krant “Glos Warszawy” (De Stem van Warschau) van 19 januari 1943. “Ononderbroken weerklinken de mitrailleurs en de ontploffingen. […] De Duitse beestachtigheden zijn grenzeloos! Dood aan de fascistische moordenaars!” De Duitsers werden volledig verrast door de aanvallen van Joodse gevechtstroepen vanuit kelders, zolders en daken. Vier dagen nadat de Aktion van start was gegaan, trokken de Duitse troepen zich terug. Tijdens de strijd waren twintig Duitsers gesneuveld en vijftig verwond. De Aktion was echter niet zonder resultaat voor de Duitsers, want zij deporteerden 5.000 tot 6.500 Joden naar Treblinka, iets minder dan het beoogde aantal van 8.000. Tevens werden ongeveer 1.000 Joden in het getto omgebracht tijdens de strijd of ter plekke geëxecuteerd.

De Joodse Strijdorganisatie had zware verliezen geleden, maar desondanks putten de overlevende leden veel motivatie uit de strijd in januari. Niet alleen was dit in het getto de eerste keer dat Duitsers stierven doordat de Joden zich verweerden, maar ook waren zij ervan overtuigd dat ze door hun verzet de volledige eliminatie van het getto hadden weten te voorkomen. Zij konden namelijk niet weten dat de Duitsers dit nog niet van plan waren en dat hun opdracht was geweest om eerst 8.000 Joden te deporteren. De volledige ontruiming van het getto vond ongeveer drie maanden later plaats. In de tussentijd konden zowel de Duitsers als de Joodse verzetsstrijders zich voorbereiden op deze Großaktion, zoals de missie werd aangeduid in het rapport van Jürgen Stroop.

Definitielijst

Generalgouvernement
Dat deel van het Poolse gebied dat sinds september 1939 door de Duitsers was bezet. Was een autonoom deel van Grossdeutschland. In augustus 1941 werd Oost-Galicië aan het Generalgouvernement toegevoegd. Het werd door uitsluitend Duitsers bestuurd onder leiding van Generalgouverneur Hans Frank. Het zou uiteindelijk een volwaardige Duitse provincie moeten worden bevolkt door Duitse kolonisten.
getto
Grotendeels van de buitenwereld afgescheiden stadswijk voor Joden. Het aanstellen van getto's had als doel om Joden uit het dagelijkse leven te weren. Vanuit getto's konden Joden bovendien gemakkelijker gedeporteerd worden naar de concentratie- en vernietigingskampen. Ook bekend als 'Judenviertel' ofwel 'Joodse wijk'.
liquideren
Uitschakelen, uit de weg ruimen.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
razzia
Georganiseerde drijfjacht op een groep mensen. Dat konden joden zijn, maar ook onderduikers of andere groeperingen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Gedenkstenen op het terrein van het voormalige vernietigingskamp Treblinka.
(Bron: Felix Dalberger)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
19-02-2007
Laatst gewijzigd:
26-10-2009
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.