Heydrich, Reinhard

Nazi’s aan de macht

De benoeming van Adolf Hitler tot rijkskanselier op 30 januari 1933 had aanvankelijk nog weinig invloed op Heydrichs carrière. Op dat moment nam de SS als onderdeel van de SA namelijk nog altijd een ondergeschikte positie in binnen de nazi-hiërarchie. Een belangrijke promotie van Heydrich vond plaats in maart 1933 toen de nazi’s de macht in Beieren grepen. Himmler werd het nieuwe hoofd van de politie in München. Hij benoemde Heydrich tot chef van de politieke afdeling, de Bayerische Politische Polizei (Baypopo). Beieren werd voor het duo een proefterrein voor de ontwikkeling van hun terreurapparaat. Om de machtspositie van de nazi-partij te waarborgen arresteerden ze communisten en andere politieke tegenstanders. Op 22 maart opende Himmler in Dachau het eerste concentratiekamp waar politieke tegenstanders zonder voorafgaand proces geïnterneerd werden. Een dag daarvoor was Heydrich benoemd tot SS-Oberführer en enkele maanden later, op 9 november, werd hij gepromoveerd tot SS-Brigadeführer.

Met hun macht in Beieren namen Himmler en Heydrich geen genoegen, want hun doel was om de versplinterde deelstaatpolitiediensten te vervangen door één grote, centrale politiemacht. Hierin slaagden ze in rap tempo, want vanaf de herfst van 1933 wist Himmler gaandeweg in vrijwel elke deelstaat de macht over de geheime politiediensten te verkrijgen. Vooralsnog slaagde Himmler er niet in om het gezag over de Berlijnse politieke politie, de Geheime Staatspolizei of Gestapo, over te nemen van Hermann Göring. Daar kwam op 20 april 1934 verandering in toen Himmler door Göring werd benoemd tot Inspektor der Gestapo en Himmler Heydrich de operationele leiding gaf over deze geheime politiedienst. Het motief voor dit gebaar van Göring was dat een pact met de SS voor hem van belang was om zijn concurrent Ernst Röhm en zijn SA uit te schakelen.

Heydrich was in zijn element bij het beramen van dit complot tegen de SA-leiding. De valse geruchten en verzonnen bewijsstukken die door Heydrichs Sicherheitsdienst verspreid werden, wisten uiteindelijk ook Hitler ervan te overtuigen dat de SA een putsch aan het voorbereiden was. In de nacht van 30 juni op 1 juli, die de geschiedenisboeken is ingegaan als de “Nacht van de lange messen”, en de twee daarop volgende dagen, werden meerdere SA-leiders, waaronder Röhm, en oude opponenten van de partij door de SS opgepakt en geëxecuteerd. Dat Röhm een persoonlijke vriend en de peetvader van zijn eerste zoon was, lijkt Heydrich niet gedeerd te hebben.

Na de uitschakeling van de SA werd de SS op 20 juli 1934 uitgeroepen tot zelfstandige organisatie. Tevens was op 9 juni officieel vastgelegd dat “naast de Sicherheitsdienst van de Reichsführer-SS geen andere inlichtingen- of contraspionagedienst van de partij meer mocht functioneren”. Heydrich werd bevorderd tot SS-Gruppenführer. Als verantwoordelijke voor de Gestapo en de Sicherheitsdienst was hij op dertigjarige leeftijd, na Himmler, de machtigste persoon binnen de SS. De geheime politiediensten van de verschillende deelstaten werden door hem gereorganiseerd en bestuurd vanuit het hoofdkwartier van de Gestapo aan de Prinz Albrechtstrasse in Berlijn. Aan het roer van de Gestapo zette hij de voormalige Beierse politieman Heinrich Müller. Veel medewerkers werden vervangen door SS’ers. Voor de SD trok hij bij voorkeur jonge academici, ambtenaren en zakenmensen aan, zodat hij van zijn inlichtingendienst de leiderselite van de SS kon maken.

Hardheid en meedogenloosheid waren al voor de oorlog, de bezettingspolitiek en de uitroeiing van de Joden kenmerken van Heydrichs strategie. “Om ons volk te behouden moeten we hard tegenover onze tegenstander zijn,” zo schreef hij in 1935 in een partijpamflet, “ook al is het op het gevaar af dat we de individuele tegenstander menselijk daarmee misschien pijn doen en dat we eventueel ook als onbeheerste woestelingen worden bestempeld door een aantal welmenende personen.” Datzelfde jaar sprak hij met de Zwitser Carl Jacob Burckhardt, een vertegenwoordiger van het Rode Kruis die onderzocht wat zich in de concentratiekampen afspeelde. “In het buitenland beschouwen ze ons als bloedhonden, is het niet?”, zo vroeg Heydrich hem. “Het is bijna te hard voor individuen, maar we moeten hard als graniet zijn, want anders gaat het werk van de Führer ten gronde. Over een hele tijd zullen ze ons dankbaar zijn voor datgene wat we op ons hebben genomen.”

Op 17 juni 1936 werd Himmler benoemd tot hoofd van de Duitse politie. Heydrich werd kort daarna aangesteld als hoofd van de nieuw opgerichte Sicherheitspolizei, een samenvoeging van de Gestapo en de Kriminalpolizei, de recherche. Heydrich voerde nu op 33-jarige leeftijd het bevel over ten minste vijftigduizend man. Vrijwel het enige dat voorkwam dat Heydrichs macht groter werd dan die van zijn baas was dat de leiding over andere belangrijke diensten binnen de SS en de politie, zoals de Ordnungspolizei en het concentratiekampbeheer, in handen waren van andere personen dan Heydrich. Ook de door Himmler in 1937 aangestelde functie van Höhere SS und Polizeiführer voorkwam dat Heydrich het monopoly verkreeg over het politie- en veiligheidsbeleid. Ondanks alle concurrentie bleef Heydrich Himmlers belangrijkste medewerker. De wijze waarop beide personen elkaar nodig hadden, wordt treffend omschreven door de Duitse verzetsstrijder Hans Bernd Gisevius die beide SS’ers gekend heeft. “Reinhard Heydrich is zonder Himmler niets, en Heinrich Himmler is met Heydrich alles”, zo oordeelde hij. Göring omschreef de werkrelatie tussen beide personen op zijn eigen treffende manier: “Himmlers hersenen heten Heydrich”.

Heydrich en Himmler waren geen vrienden en waren op diverse vlakken elkaars tegenpolen. De van de Germaanse geschiedenis dromende Himmler was onsportief, had een zwakke gezondheid en had de uitstraling van een schoolmeester. Heydrich daarentegen was sportief en fit, stond met beide benen op de grond en had een imposante uitstraling. Waarin beide personen elkaar vonden was hun geldings- en vooral vernietigingsdrang. Tegelijkertijd met inspanningen om hun macht uit te breiden, desnoods ten koste van anderen, werd de basis gelegd voor de vernietigingspolitiek van tijdens de oorlog.

Terwijl de SS voor de machtsovername zich hoofdzakelijk bezighield met het beveiligen van de partij tegen interne en externe vijanden, richtten Himmler en Heydrich zich inmiddels op staatsvijanden van allerlei soorten, waaronder specifiek de Joden. Ondanks dat Heydrichs moeder streng katholiek was en zijn vader lid was van een vrijmetselaarsloge zag hij ook in deze religie en filosofie veel kwaad. “Ze strijden in werkelijkheid niet positief voor het behoud van religieuze en culturele waarden (die zijn helemaal niet in het geding), maar zetten hun oude, verbitterde strijd om de wereldlijke heerschappij in Duitsland voort”, zo verklaarde hij over het katholieke geloof. Vrijmetselaars waren volgens hem “het instrument van de Joodse wraak […]” Als de vrijmetselaars de overhand zouden krijgen in hun strijd met het nationaalsocialisme, zouden ze “orgieën van wreedheid” aanrichten waarmee vergeleken “de strengheid van Adolf Hitler zeer gematigd zou lijken.”

Niet alleen werd de werkrelatie tussen Himmler en Heydrich nooit geteisterd door onderlinge conflicten, ook met andere nazi-leiders had Heydrich zelden problemen. Over het algemeen hadden de meeste van hen ontzag voor Heydrich, waarschijnlijk vooral omdat hij in zijn archieven informatie bewaarde die hij tegen hen kon gebruiken. Daarbij gebruikte hij soms onconventionele methoden, zoals het Berlijnse luxebordeel, Salon Kitty, waar prostituees hun klanten in zijn opdracht moesten uithoren, terwijl de gesprekken werden opgenomen met microfoontjes. Onder de bezoekers waren talrijke belangrijke personen, waaronder Josef Dietrich, Joachim von Ribbentrop en de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken, graaf Galeazzo Ciano. Veel informatie leverde het bordeel echter niet op omdat de vrouwen hun klanten maar moeilijk belangrijke informatie konden ontfutselen.

Alhoewel Heydrich dus niet, zoals veel andere nazi-leiders, voortdurend conflicten met collega’s had, had hij ook geen vrienden. Echt persoonlijk contact was hem vreemd. “Hij wilde geen vrienden”, zo verklaarde zijn vrouw na de oorlog. “Hij was van mening dat hij geen vriendschappen mocht sluiten.” Ook het huwelijk met zijn vrouw was niet altijd even goed en de sekswellustige Heydrich liet zijn medewerkers regelmatig sekspartners zoeken zodat hij toch aan zijn trekken kwam.

Definitielijst

Führer
Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de führer van nazi-Duitsland.
Nacht van de lange messen
Nacht van 30 juni op 1 juli 1933 waarin Hitler op bloedige wijze afrekende met de veeleisende leiders van de SA, waaronder Ernst Röhm.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
putsch
Staatsgreep, vaak gepaard gaand met het gebruik van geweld.
rijkskanselier
Benaming voor het Duitse staatshoofd, vanaf 1933 tot 1945 was Hitler Rijkskanselier van Duitsland

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Himmler en Heydrich op 12 maart 1938 voor hotel Metropol in Wenen na de Anschluss van Oostenrijk.


Heydrich aan zijn bureau in het hoofdkwartier van de Gestapo.
(Bron: www.ushmm.org)


Himmler, Heydrich en Karl Wolff op de Berghof, Hitlers buitenverblijf in Berchtesgaden.


Heydrich in vol tenue, hier met de rang van SS-Gruppenführer.
(Bron: www.archives.gov)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
21-06-2007
Laatst gewijzigd:
07-04-2014
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.