Heydrich, Reinhard

Rijksprotector

Op 24 september 1941 werd Reinhard Heydrich in Hitlers Oost-Pruisische hoofdkwartier de Wolfschanze benoemd tot plaatsvervangend rijksprotector van Bohemen en Moravië, het huidige Tsjechië. Hij verving de gematigde diplomaat Konstantin von Neurath die met ziekteverlof werd gestuurd. De werkelijke reden van Von Neuraths verlof was echter dat hij de problemen in het protectoraat niet te baas was. De voor de Duitse oorlogsproductie vitale Tsjechische wapenindustrie werd geteisterd door sabotage, stakingen en een lage arbeidsproductiviteit. Hitler zag in Heydrich de juiste persoon om orde op zaken te stellen. Dit was een belangrijke promotie voor hem, want terwijl zijn contacten met Hitler voorheen via Himmler en Göring liepen, had hij nu zelf directe toegang tot de Führer. Tegelijk met zijn nieuwe aanstelling werd hij benoemd tot SS-Obergruppenführer, de hoogste rang die hij binnen de SS zou behalen.

Kort na zijn aantreden liet Heydrich de Tsjechische minister-president Alois Elias arresteren en een week later ter dood veroordelen in een schijnproces. Hij werd ervan beschuldig dat hij contacten had onderhouden met de regering in ballingschap in Londen in de tijd dat Von Neurath rijksprotector was geweest. De uitvoering van de executie werd echter uitgesteld, zodat Heydrich iets tegen de Tsjechische president Emil Hácha achter de hand had. Om de bevolking rustig te houden, bleef die namelijk wel in functie. Nadat Heydrich de noodtoestand had afgekondigd werden gedurende de eerste weken na zijn aanstelling ongeveer 400 Tsjechen geëxecuteerd. Bovendien werden meer dan 4.000 Tsjechen door de Gestapo gearresteerd en gevangen gezet. Het betrof personen die ervan verdacht werden tot het verzet of de oppositie te behoren. In twee weken tijd was het Tsjechische verzet voor een groot deel gebroken. “Verzetsgroepen grotendeels lamgelegd, op een paar na, die worden opgespoord omdat ze in staat zijn het vermorzelde verzetsapparaat opnieuw te organiseren,” zo schreef Heyrich in november een algemeen overzicht van de omstandigheden in zijn protectoraat. Zijn keiharde aanpak leverde hem de bijnaam “de beul van Praag” op.

Heydrichs beleid was echter zeker niet enkel gericht op onderdrukking en terreur, want enkel daarmee zou hij er niet in slagen om de industriële en agrarische productie te verhogen. Als een Romeinse keizer zorgde hij voor brood en spelen voor de Tsjechische arbeiders en boeren. Hij verhoogde de levensmiddelenrantsoenen en salarissen, richtte gaarkeukens in en verbeterde het sociale stelsel. Daarnaast probeerde hij de arbeiders voor zich te winnen met schaars geworden kledingstukken en schoenen en vakanties in luxueuze kuurhotels. Op een belangrijke toespraak tegenover hoge ambtenaren binnen het protectoraat verklaarde hij op 2 oktober 1941 dat men “De Tsjechen in bepaalde zaken niet zo kwaad en ziedend [mocht] maken […] dat ze – omdat ze geen uitweg meer zien – tot de definitieve opstand menen te moeten overgaan.” Maar “Ons rijk laat niet met zich spotten en is kort en krachtig de baas in huis […]” Heydrichs beleid sloeg aan: de productiviteit werd verhoogd, de Tsjechische wapenfabrieken leverden weer wapens voor de oorlog en er was nauwelijks meer sprake van actief verzet tegen de Duitse bezetting. Op 19 november 1941 kreeg Heydrich als nieuwe rijksprotector symbolisch de zeven sleutels van de Kroningskamer overhandigd door de Tsjechische president. Heydrich gaf hem er drie terug “als symbolen van de trouw van Bohemen en Moravië aan het Rijk”.

Ondanks de maatregelen die Heydrich nam om de Tsjechen te vriend te houden, bleef zijn beleid gericht op de normen van de SS. In zijn protectoraat wilde hij de ideale SS-staat verwezenlijken, een voorbeeld voor alle landen die door nazi-Duitsland werden bezet. Op de korte termijn waren het naast politieke opponenten vooral de Joden die daarvan slachtoffer werden. Heydrich zond snel na zijn aantreden enkele transporten Joden naar Polen waar het merendeel van hen uiteindelijk vermoord werd. Daarnaast liet hij in november 1941 het getto Theresienstadt oprichten. Dit getto stond te boek als model-getto waar naast bejaarden onder meer ook welgestelde en beroemde Joden ondergebracht zouden worden onder goede condities. Dit was echter een dekmantel, want de levensomstandigheden in Theresienstadt waren slecht en het getto werd feitelijk als doorgangskamp naar de vernietigingskampen in Polen gebruikt. Het merendeel van de Joden dat hier verbleef overleefde de oorlog niet.

Heydrichs plannen op de lange termijn betroffen de complete Tsjechische bevolking die een etnische zuivering zou moeten ondergaan. Zijn voornemen met het protectoraat was “dat dit gebied eens Duits moest worden en de Tsjech hier uiteindelijk niets meer te zoeken heeft.” Heydrich deelde het Tsjechische volk in vier categorieën in: “Er zijn de volgende mensen. Aan de ene kant heb je het goede ras en de goede instelling, dan is het eenvoudig, die kunnen we verduitsen. Dan zijn er anderen, hun tegenpool: ze zijn van het slechte ras en hebben een verkeerde instelling. Die moeten hier weg. In het oosten is plek genoeg.” Hij schatte die laatste groep op ongeveer de helft van de bevolking. Zij moesten worden ondergebracht aan de IJszee in de concentratiekampen die na de verwachte overwinning op de Sovjet-Unie overgenomen zouden worden door de nazi’s. Naast deze twee groepen was er volgens hem nog een middenlaag van “mensen met een slecht ras maar een goede instelling, en mensen met een goed ras maar een slechte instelling.” De mensen van die eerste groep wilde hij “ergens in ons Rijk inschakelen en ervoor zorgen dat ze geen kinderen meer krijgen”. De mensen van een goed ras met een slechte instelling wilde hij “proberen […] in ons Rijk in een zuiver Duitse omgeving te huisvesten en te verduitsen en hun de goede instelling bij te brengen, of ze anders onherroepelijk tegen de muur te zetten; want in het oosten huisvesten kan ik ze niet, omdat ze ginds een toonaangevende kring zouden gaan vormen die zich tegen ons keert.”

In Berlijn was men tevreden met Heydrichs politiek in het protectoraat. Op 15 februari 1942 noteerde Goebbels in zijn dagboek dat “[…] het gevaar dat van de kant van de Tsjechen dreigde voor de Duitse veiligheid in het protectoraat, volledig [is] geweken. Heydrich opereert succesvol. Hij speelt kat en muis met de Tsjechen en ze slikken alles wat hij hun voorzet. […] De Slaven, benadrukt hij, kunnen niet opgevoed worden zoals je een Germaans volk opvoedt, je moet ze breken of voortdurend buigen.” In mei bracht Heydrich een werkbezoek aan Frankrijk. Het lag in de lijn der verwachting dat hij hier Reichsprotector zou worden, want zijn taak in Tsjechië beschouwde hij als voltooid. Zover kwam het echter niet, want op 27 mei 1942 werd er een aanslag op zijn leven gepleegd die zijn dood betekende.

Definitielijst

Führer
Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de führer van nazi-Duitsland.
getto
Grotendeels van de buitenwereld afgescheiden stadswijk voor Joden. Het aanstellen van getto's had als doel om Joden uit het dagelijkse leven te weren. Vanuit getto's konden Joden bovendien gemakkelijker gedeporteerd worden naar de concentratie- en vernietigingskampen. Ook bekend als 'Judenviertel' ofwel 'Joodse wijk'.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.
Theresienstadt
Stad in Tsjechië, hier hadden de nazi's een modelconcentratiekamp ingericht.
Wolfschanze
Hoofdkwartier van Adolf Hitler in Oost-Pruisen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Rijksprotector Heydrich op 28 september 1941.


Karl Hermann Frank, Heinrich Himmler, Karl Wolff en Reinhard Heydrich op 29 oktober 1941 in de burcht van Praag.

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
21-06-2007
Laatst gewijzigd:
07-04-2014
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.