Heydrich, Reinhard

Aanslag

Mede doordat Reinhard Heydrichs radicale bevolkingspolitieke plannen met Tsjechië niet geheim gebleven waren en verspreid waren geraakt, is het verzet tegen de Duitse bezetting in het protectoraat nooit helemaal afwezig geweest. In het voorjaar van 1942 registreerde Heydrichs Sicherheitsdienst overal in Bohemen en Moravië een toenemend aantal sabotageacties. Heydrich wist zelf ook dat het verzet toegenomen was, want een dag voor de aanslag deed hij aan journalisten de mededeling dat "kleine sabotagedaden, die niet zozeer schade aanrichten als wel blijk willen geven van een oppositionele geest" weer meer voorkwamen. Dat maakte blijkbaar weinig indruk op de rijksprotector, want hij bleef zich door Praag voortbewegen in een open auto zonder lijfwachten. Toen Albert Speer hem tijdens een bezoek aan Praag gewezen had op de gevaren daarvan had hij geantwoord: "Waarom zouden mijn Tsjechen op me willen schieten?" Vermoedelijk dacht hij werkelijk dat hij door het merendeel van de bevolking gerespecteerd werd en dat hij daarom geen risico liep. Rondrijden in een gepantserde wagen met lijfwachten paste niet bij zijn overmoedige instelling; ook bijvoorbeeld zijn carrière als jachtvlieger was in zijn positie behoorlijk riskant.

In Londen had de Tsjechische regering in ballingschap besloten tot een aanslag op de machtigste man in hun thuisland. Alhoewel het verzet hier misschien in het voorjaar van 1942 iets was aangewakkerd, was men verontrust over het succesvolle pacificatiebeleid van Heydrich dat hun machtspositie sterk ondermijnde. Een aanslag op Heydrich zou de Duitsers provoceren tot een harder en geweldadiger beleid dat zou resulteren in meer verzet onder de Tsjechische bevolking. Een aanslag op zo’n hoge nazi moest iedereen die leefde onder Duitse bezetting nieuwe moed geven en de tot dusver onoverwinnelijke nazi’s een zware morele klap toebrengen. De aanslag, met als codenaam Antropoïde, werd uitgevoerd door Josef Gabcik en Jan Kubis die met hulp van het Britse Special Operations Executive (SOE) op 29 december 1941 vanuit Londen in de buurt van Praag gedropt waren. In de ochtend van 27 mei stonden ze ergens langs de vaste route van Heydrich van zijn slot Jungfern-Breschan naar zijn kantoor in Praag.

Toen Heydrichs chauffeur gas afnam voor een haarspeldbocht opende Gabcik het vuur op de open Mercedes. Het geweer blokkeerde waarop Kubis een granaat gooide die explodeerde bij het rechterachterwiel. Heydrich werd geraakt door metaalsplinters, maar slaagde er nog wel in om de auto uit te springen en het vuur te openen op zijn aanvallers. Plotseling zakte hij echter ineen. In allerijl werd de gewonde rijksprotector afgevoerd naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis waar hij werd geopereerd. Heydrichs milt werd verwijderd, het middenrif werd hersteld en de wond werd gesloten. Daarna werd zijn ingeklapte long weer opgepompt. In de wond waren paardenharen van de bekleding terechtgekomen die een ontsteking in de buikholte veroorzaakten. Himmler stuurde zijn lijfarts Karl Gebhardt uit Berlijn die met sulfonamiden probeerde de ontsteking te remmen, maar dit mocht niet baten. Op 4 juni overleed Heydrich.

In het hele protectoraat werd op de dag van de aanslag de noodtoestand uitgeroepen. De politie en SS organiseerden een klopjacht op de daders van de aanslag, maar vonden hen die dag niet. Hitler vergeleek de dood van Heydrich met een "verloren veldslag" en riep op tot een keiharde repressie. Als vergelding wilde hij tienduizenden "verdachte" Tsjechen of "mensen die politiek wat op hun kerfstok hebben" laten doodschieten. Himmler wist het aantal onmiddellijke executies tot honderd terug te brengen en gaf Heydrichs vervanger, Karl Hermann Frank, daarnaast de opdracht tot de arrestatie van tienduizend mensen, inclusief de gehele oppositionele Tsjechische intelligentsia. Honderd van hen moesten nog die avond worden geëxecuteerd. Eén van de eerste die werd geëxecuteerd was de minister-president Alois Elias. Op 28 mei wist de nieuwe rijksprotector Hitler ervan te overtuigen dat de geplande grote represailles in strijd waren met het beleid van Heydrich en groot verzet onder de bevolking zouden oproepen. De voorgenomen executie van tienduizend Tsjechen werd niet uitgevoerd.

Desondanks werden die zomer duizenden Tsjechen door de nazi’s omgebracht. Het grootste bloedbad vond plaats in het mijnwerkersdorpje Lidice waar de bewoners er onterecht van werden beschuldigd dat ze de aanslagplegers onderdak hadden geboden. Hitler gaf op 9 juni het bevel om het dorpje van de aardbodem weg te vagen. De SS executeerde alle 184 mannelijke dorpsbewoners, 198 vrouwen werden gedeporteerd naar concentratiekamp Ravensbrück (143 overleefden de oorlog) en 105 kinderen werden afgevoerd naar het getto in Lodz (slechts 17 overleefden). Het dorpje werd met de grond gelijk gemaakt. Op 24 juni werd ook het dorpje Lezaky getroffen, waar de Gestapo een agentenzender had aangetroffen. Hier werden in totaal 33 mensen geëxecuteerd, waaronder ook vrouwen. Inmiddels waren de aanslagplegers verraden door een kameraad en bij een vuurgevecht in een kerk in Praag op 18 juni 1942 omgekomen. Meer dan 200 mensen, waaronder leden van de kerk en anderen die ervan verdacht werden de agenten geholpen te hebben, werden naar concentratiekamp Mauthausen afgevoerd waar ze later om het leven gebracht werden.

Met een grootse staatsbegrafenis vol nazi-symboliek werd de laatste eer gebracht aan Heydrich. Een dag na zijn dood vond er in Praag een rouwplechtigheid plaats. De doodskist werd opgesteld op het ereplein met daarachter een enorm IJzeren Kruis, schalen met vlammen en de zwart-witte SS-vlag half stok. Tienduizenden, waaronder ook veel Tsjechen, defileerden voor de rouwplechtigheid langs de doodskist. Daarna werd het lichaam van Heydrich overgebracht naar Berlijn waar in de nieuwe Rijkskanselarij opnieuw een rouwplechtigheid plaatsvond. Zowel Himmler als Hitler spraken hun lof uit voor de overledene. "Hij was één van de beste nationaalsocialisten," zo sprak Hitler, "één van de sterkste verdedigers van de idee van het Duitse Rijk, één van de grootste tegenstanders van alle vijanden van het Rijk." Heydrich werd postuum onderscheiden met de hoogste rang van de Duitse orde die tot dusver nog enkel was uitgereikt aan de in 8 februari 1942 bij een vliegtuigongeluk omgekomen Fritz Todt. Op het Berlijnse Invalidenfriedhof werd Heydrich in een eenvoudig graf bijgezet. Op de plek van de aanslag werd een monument met zijn buste geplaatst. Tot 1945 werd het monument permanent bewaakt door een SS-erewacht.

Definitielijst

getto
Grotendeels van de buitenwereld afgescheiden stadswijk voor Joden. Het aanstellen van getto's had als doel om Joden uit het dagelijkse leven te weren. Vanuit getto's konden Joden bovendien gemakkelijker gedeporteerd worden naar de concentratie- en vernietigingskampen. Ook bekend als 'Judenviertel' ofwel 'Joodse wijk'.
IJzeren Kruis
Duitse militaire onderscheiding, vertaling vanuit het Duits. Zie: Eisernes Kreuz.
Lidice
Dorp in Tsjechië dat in 1942 als represaille op de moord op Rheinhard Heydrich met de grond gelijk gemaakt werd. De mannen werden gefusilleerd en de vrouwen afgevoerd naar een concentratiekamp.
Mauthausen
Plaats in Oostenrijk waar de nazi’s van 1938 tot 1945 een concentratiekamp gevestigd hadden.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
SOE
Special Operations Executive. Britse organisatie uit WO II die zich bezig hield met geheime operaties en spionage. Een van zeven geheime organisaties die door de Britse regering tijdens WO II in Engeland werd opgericht.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De open mercedes van Heydrich na de aanslag.


Erewachten rond de kist van Heydrich, 8 juni 1942.


Het graf van Heydrich op het Invalidenfriedhof in Berlijn.

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
21-06-2007
Laatst gewijzigd:
07-04-2014
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.