Hitlerjugend

Een groeiende jeugdbeweging

Lenk zette ondanks de kritiek enthousiast door en deelde de Jugendbund onder in twee afdelingen: de eerste - de Jungsturm Adolf Hitler - voor 14 tot 16-jarigen en de tweede – de Jugendbund – voor 16 tot 18-jarigen. Gezien het gebrekkige ledental bleef een echt succes voor de jeugdbeweging vooralsnog uit. Lenk besefte dit wellicht nog niet geheel, aangezien hij in het voorjaar van 1922 een tijdschrift - de ‘Nationale Jungsturm’ - liet publiceren. Door het gebrek aan voldoende abonnees kon hij de kosten niet dekken en zodoende werd het tijdschrift op 12 augustus 1922 herdoopt tot de Nationalsozialistische Jugend. Het succes bleef echter uit en het tijdschrift eindigde uiteindelijk als bijlage van de Völkischer Beobachter.

Op 9 november 1923 marcheerde Hitler, samen met 3000 andere nazi's, naar de Bürgerbräukeller in München om daar een politieke bijeenkomst onder leiding van de Beierse afgevaardigde Gustav von Kahr te verstoren. Het plan was om de Beierse regering gevangen te nemen en zodoende een staatsgreep te plegen. Dit mislukte echter en Hitler moest vluchten om aan arrestatie te ontkomen. Twee dagen later werd hij alsnog gearresteerd en na een proces van vijf weken werd hij, samen met een aantal andere prominente partijfunctionarissen, veroordeeld. Hem werd een gevangenisstraf van vijf jaar opgelegd. Daar zou hij slechts acht maanden van uitzitten. Het bleek echter lang genoeg om zijn politieke autobiografie, Mein Kampf, te schrijven.

Naast de veroordeling van Hitler en andere nazi's werd de NSDAP door het gerechtshof verboden. Dat betekende dat ook de jeugdbeweging van Lenk illegaal werd verklaard. In de tijd dat Hitler in Landsberg am Lech zijn gevangenisstraf uitzat, trachtte Lenk tot tweemaal toe een soortgelijke jeugdbeweging op te richten. Zijn pogingen om onschuldig klinkende namen te hanteren voor zijn nieuwe jeugdbewegingen liepen op niets uit; zowel het 'Patriottische Jeugdverbond van Groot-Duitsland' als de 'Groot-Duitse Jeugdbeweging' werden al snel door de Beierse rechter verboden. Het vermoeden dat deze organisaties slechts een dekmantel waren voor de voormalige Jugendbund der NSDAP noopte de rechter ertoe om ook Lenk te veroordelen. Net als Hitler kwam Lenk terecht in de Landsberg gevangenis. Niet lang nadat Hitler op 1 december 1924 vroegtijdig werd vrijgelaten, was ook Lenk weer een vrij man.

Al snel bleek dat Hitler lak had aan het door de rechtbank opgelegde verbod op de partij en zodoende richtte hij zich weer volledig op de op 26 febuari 1925 heropgerichte NSDAP en werd de jeugdbeweging – nu onder de naam ‘Grossdeutsche Jugendbewegung’ - op 4 juli 1926 weer in ere hersteld. Het bleek echter dat de partijleiders van de NSDAP een ander leiderschap voor de jeugdbeweging beoogden. Lenk viel in ongenade omdat hij te zelfstandig gehandeld zou hebben en vanwege zijn kritiek op Hitler. Hij suggereerde namelijk dat Hitler niet in staat was om absoluut over de partij te heersen. Al snel circuleerden er geruchten dat hij een verrader was van de partij.

Lenk verloor zijn macht en moest zijn plaats afstaan aan Kurt Gruber, een 21-jarige rechtenstudent die zich in 1923 bij de partij had aangesloten. Hij bleek een competente leider te zijn die goed in de partijideologie paste dat de jeugd door de jeugd geleid zou moeten worden. Op 4 juli 1926 werd de 'Groot-Duitse Jeugdbeweging' omgedoopt tot Hitler Jugend, Bund deutscher Arbeitersjugend, kortweg Hitlerjugend. Gruber werd benoemd tot Reichsführer der Hitlerjugend en als jeugdadviseur opgenomen in het rijksbestuur van de NSDAP. Zijn organisatietalent bleef niet verscholen en blijkt ook uit de statistieken: in de eerste twee jaar van zijn leiderschap (1927-1928) vertienvoudigde de omvang van de beweging. In 1929 groeide het aantal leden nog eens met dertig procent. Gruber introduceerde daarop het uniform dat gebaseerd was op dat van de SA. Vervolgens structureerde hij de Hitlerjugend naar het evenbeeld van de NSDAP. Er werden veertien afdelingen opgericht die zich onder meer zouden richten op terreinen als sport, pers en propaganda, onderwijs en cultuur.

Hoewel het prestige van de Hitlerjugend langzaam maar zeker steeg, kwam de organisatie nauwelijks in de schijnwerpers te staan. Pas op 19 en 20 augustus 1929 werd de Hitlerjugend een iets grotere, maar nog steeds niet significante, rol binnen de NSDAP toebedeeld. Samen met 30.000 SA-leden marcheerden 300 jongens naar Nürnberg om daar deel uit te maken van de tweede partijdag van de nazi's. Twee jaar later genoten 2000 leden van de Hitlerjugend een bombastisch onthaal tijdens de vierde, dit keer grootse, partijdag van de NSDAP.

De Hitlerjugend bleef zich dus ontwikkelen. In het kader van de Volksgemeinschaft die Hitler en zijn aanhangers propageerden, zocht Gruber ook buiten de grenzen van Duitsland naar jongeren die als etnische Duitsers in aanmerking kwamen voor lidmaatschap. Er werden contacten aangeknoopt met jongeren uit het Sudetenland in Tsjechoslowakije en uit provincies van Polen die tot aan de Eerste Wereldoorlog aan het Duitse rijk hadden toebehoord.

De beurskrach van 1929 luidde een wereldwijde economische depressie in die vooral Duitsland hard raakte. De nazi's wisten de crisis goed uit te buiten en daarmee in buitengewoon korte tijd hun machtsbasis aanzienlijk te vergroten. Bij de Hitlerjugend liep het echter niet zo vlot. In 1932, ten tijde van de verkiezingen voor Rijkspresident tussen Paul von Hindenburg en Adolf Hitler, vreesden de autoriteiten dat het militante karakter van de SS en SA tot ongewenste excessen zou kunnen leiden. Zowel de SS als de SA werd op 13 april 1932 door de rechtbank verboden. Aangezien de Hitlerjugend volledig ondergeschikt was aan de SA, werd ook de jeugdbeweging illegaal verklaard.

Het verbod had niet het effect dat het gezag beoogde. De Hitlerjugend zette zich illegaal voort onder verschillende namen, waaronder 'De natuurvrienden'. Hoewel de autoriteiten hier niet in tuinden en de dekmantelorganisaties illegaal verklaarden, werd de Hitlerjugend steeds populairder. Met name het paramilitaire vertoon, dat vanaf die periode steeds prominenter werd, trok nieuwe jongens naar de jeugdbeweging. Het verbod op de Hitlerjugend (en tevens op de SS en SA) werd echter allesbehalve strikt nageleefd door de autoriteiten en op 17 juni 1932 werd het verbod door de toenmalige Rijkskanselier Franz von Papen ingetrokken in een diplomatieke poging om de politieke gemoederen zoveel mogelijk te bedaren.

Tijdens de nationale verkiezingen op 14 september 1930 behaalden de nazi's ruim 6,4 miljoen stemmen, bijna achtmaal zoveel als in 1928. Vanwege het succes dat de Hitlerjugend die periode genoot, aasden twee voorname kandidaten op de functie van Kurt Gruber: Ernst Röhm en Baldur von Schirach. Röhm wilde als leider van de Sturmabteilung de Hitlerjugend bij zijn paramilitaire eenheid inlijven, ondanks het feit dat de Hitlerjugend volledig ondergeschikt was aan de SA. Baldur von Schirach zag het als een prachtige kans om de jeugd te mobiliseren voor het nationaalsocialisme.

Hoewel Gruber niet impopulair was onder nazileiders of slechte resultaten behaalde, kreeg hij wel te maken met geduchte concurrentie van Baldur von Schirach, een rijzende ster binnen de NSDAP . Von Schirach was achttien jaar oud toen hij zich in 1925 voor de NSDAP aanmeldde. Als zoon van een theaterdirecteur, die voorheen als Pruisisch officier had gediend, en van een moeder wiens familiestamboom terugging tot twee ondertekenaars van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring, werd hij geboren en getogen in een aristocratisch milieu. Hij was de Engelse taal sneller machtig dan de Duitse en hield zich veel bezig met literatuur, kunst en theater. Op zijn tiende werd hij lid van een Wehrjugendgruppe, een jeugdvereniging waarin kinderen al op jonge leeftijd affiniteit met militaire oefeningen bijgebracht werd. Vanaf zijn prille tienerjaren hield hij zich al bezig met antisemitische en andere soortgelijke geschriften, waardoor zijn antisemitisme en afkeer van het Christendom en van zijn eigen aristocratische afkomst al vanaf jonge leeftijd gevoed werden.

Von Schirach leerde in 1925 op 18-jarige leeftijd Hitler kennen. Toen hij een jaar later, in 1926, zijn gymnasiumdiploma behaalde, raadde Hitler hem aan om Germaanse folklore, kunstgeschiedenis en Engelse literatuur te studeren. Zijn organisatorische vaardigheden en zijn vleierij tegenover Hitler deden hem snel in aanzien stijgen. Op 20 juli 1928 werd hij benoemd tot Führer des Nationalsozialistischen Deutschen Studentenbunds. In deze hoedanigheid kon hij zijn organisatorische vaardigheden toetsen door studenten te mobiliseren voor de nationaalsocialistische zaak. Vanwege de goede resultaten die hij hiermee behaalde en zijn niet aflatende verheerlijking van Hitler in zijn romantische poëzie, werd hij steeds vaker uitgenodigd op de Berghof.

Gruber had al snel door dat Von Schirach een bedreiging vormde voor zijn positie. In een poging het prestige van de Hitlerjugend verder op te vijzelen, riep hij twee nieuwe kranten in het leven: Die Junge Front en de Hitlerjugend Zeitung. Geen van beide werd succesvol. Toen in april 1929 door de nazi's de Hitlerjugend tot enige officiële jeugdbeweging van de NSDAP werd uitgeroepen, hoewel er op dat moment geen andere nazi-jeugdbewegingen bestonden, leek Grubers positie vooralsnog veilig. Hij had in drie jaar tijd, van 1926 tot 1929, het ledental op weten te schroeven van 700 naar 13.000 leden. Dat was echter nog steeds een schril aantal vergeleken met de Duitse jeugdbevolking van 4,3 miljoen.

De interne concurrentie maakte van Gruber een wanhopig man. Hij beloofde Hitler binnen een jaar het ledental te verdubbelen. De kritiek die vanuit verschillende hoeken op hem werd geuit, had zijn gezag echter al dusdanig ondermijnd dat de situatie voor hem uitzichtloos was. Na drie jaar leiderschap werd hij door partijleiders van de NSDAP aan de kant gezet. In oktober 1931 maakte het hoofdkantoor van de NSDAP in München bekend dat Gruber zijn ontslag had ingediend. Dat was echter niet zo. Hij was simpelweg het vertrouwen kwijtgeraakt en Hitler zag meer in de visie van Von Schirach. De jonge aristocraat werd eind oktober benoemd tot Reichsjugendführer der NSDAP.

Definitielijst

antisemitisme
Antisemitisme is een benaming voor een vijandige houding ten opzichte van joden op grond van bepaalde vooroordelen. Er kan sprake zijn van religieus, racistisch en politiek anti-semitisme waarbij de tweede variant toepasbaar is op het antisemitisme binnen het Derde Rijk.
Berghof
Een diep in de Beierse alpen verborgen villa op de top van de Obersalzberg vlakbij Berchtesgaden. Deze villa was in het bezit van Hitler en het centrum van de zogeheten Alpenfestung. De villa kende een enorm tunnelcomplex van in totaal bijna 11 kilometer lengte. Vanuit de Berghof werd een groot deel van de tijd het Derde Rijk bestuurd door Hitler en zijn naaste medewerkers. Daarnaast bracht ook Eva Braun als minnares van Hitler er veel tijd door.
Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. Italië en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
Führer
Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de führer van nazi-Duitsland.
Groot-Duitsland
Een Duitsland met zodanige grenzen dat alle Duitssprekenden binnen die grenzen kunnen wonen. Streven van de Nazi-partij.
Mein Kampf
Boek geschreven door Hitler, waarin hij de grondslagen van het nationaal socialisme uiteenzet.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.
Rijkskanselier
Benaming voor het Duitse staatshoofd, vanaf 1933 tot 1945 was Hitler Rijkskanselier van Duitsland
staatsgreep
Poging om met geweld de macht in de staat over te nemen.
Sturmabteilung
Semi-militaire afdeling van de NSDAP. Opgericht in 1922 ter beveiliging van bijeenkomsten en leiders van de NSDAP. Hun toenemende macht werd gebroken tijdens de "Nacht van de Lange messen" (29-30 juni 1934).

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Het uniform van een lid van de Hitlerjugend, zoals de jeugdbeweging van Lenk op 4 juli 1926 genoemd zou worden, verschilde niet veel met dat van de Sturmabteilung.
(Bron: WerWil / Wikimedia Commons)


Reichsjugendführer Baldur von Schirach.
(Bron: Nation Archives)

Informatie

Artikel door:
Bob Erinkveld
Geplaatst op:
03-02-2010
Laatst gewijzigd:
02-09-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.