Hitlerjugend

Van kind tot kindsoldaat

Op 1 september 1939 viel het Duitse leger Polen binnen. Twee dagen later verklaarden Frankrijk en Groot-BrittanniŽ Duitsland de oorlog. Hoewel het nog enkele jaren zou duren voordat de Duitse autoriteiten de totale oorlog proclameerden, was de gehele maatschappij al snel voor een aanzienlijk deel betrokken bij de oorlog. Dat gold ook voor de jongeren die actief waren in de Hitlerjugend. Zij namen deel aan een scala van activiteiten om de oorlogsinspanning en -economie een helpende hand te bieden. Zo gingen ze bijvoorbeeld huizen langs om waardevolle materialen te verzamelen die men kon gebruiken voor recyclingsdoeleinden. Ze struinden het platteland af om kruiden en paddenstoelen te verzamelen die men kon gebruiken voor medicinale doeleinden. Zowel op het platteland als in de steden namen ze functies over van de mannen die op dat moment in dienst waren. Zo was het niet ongebruikelijk om een jongen uit de Hitlerjugend als tramconducteur of postbezorger te zien, of hen op boerderijen te zien werken. Naarmate de oorlog vorderde eiste het meer en meer zijn tol in de samenleving. De Hitlerjugend werd vanaf nu ook ingezet om gewonde soldaten te verzorgen, verdedigingswerken te versterken en zelfs als brandweerbrigades.

De oorlogsjaren brachten niet alleen forse veranderingen voor nazi-Duitsland in het algemeen met zich mee, maar ook voor de Hitlerjugend in het bijzonder. ReichsjugendfŁhrer Baldur von Schirach raakte naarmate de oorlog in zicht kwam in ongenade bij Hitler en zijn entourage. Aantijgingen over zijn vermeende vrouwelijke gedrag (zo gingen er bijvoorbeeld geruchten dat zijn slaapkamer roze geverfd was) door partijfunctionarissen, zijn kritiek op de aanstaande aanvalsoorlog op het westen en zijn affiniteit en interesse in de westerse en Entartete cultuur verzwakten zijn aanzien binnen het regime en ondermijnden zijn autoriteit. Om zijn mannelijkheid te bewijzen meldde von Schirach zich in december 1939 bij de Wehrmacht om vervolgens in mei 1940 als Leutnant deel te nemen aan de invasie van Frankrijk. Op 7 augustus raakte hij zijn functie van ReichsjugendfŁhrer kwijt aan Artur Axmann nadat was gebleken dat de partijleiding niet meer voldoende vertrouwen in hem had. Hij was daarna onder meer als Reichsstatthalter verantwoordelijk voor de evacuatie van 2,5 miljoen kinderen die de geallieerde bombardementen moesten ontvluchten. Hij werd vervolgens benoemd tot Gauleiter (leider van een partijregio) van Wenen. In die hoedanigheid was hij onder meer verantwoordelijk voor de deportatie van 60.000 Joden naar concentratiekampen.

In augustus 1940 waren de Britten begonnen met hun luchtbombardementen op Berlijn als vergelding voor de Duitse bombardementen op Londen. De leden van de Hitlerjugend werden vervolgens gemobiliseerd om waarschuwingssignalen voor luchtaanvallen te luiden en te assisteren bij het luchtafweergeschut. De deelname van de Verenigde Staten na de aanval van de Japanners op de marinebasis Pearl Harbor in Hawaii bracht een grote toename van vuurkracht in het voordeel van de geallieerden teweeg. Dit bleek in mei 1942 toen de geallieerden met duizend vliegtuigen een grootschalig bombardement op Keulen uitvoerden. Naar aanleiding hiervan verzocht Hermann GŲring Hitler een decreet uit te vaardigen om de Hitlerjugend te laten participeren in de luchtverdediging van Duitsland. Aangezien Arthur Axmann en Joseph Goebbels tegen waren, werd er een compromis gesloten. De Hitlerjugend zou niet in de gelederen van de Luftwaffe zelf worden opgenomen maar slechts de Duitse luchtmacht assisteren bij diverse taken, zoals het bemannen van het luchtafweergeschut (Flugabwehrkanone, ofwel ĎFlakí). Aangezien ze hiermee de Luftwaffe van assistentie voorzagen werden ze Luftwaffenhelfer genoemd. In de volksmond werden ze echter al snel bekend als Flakhelfer. Het bovengenoemde compromis kreeg juridische gestalte doordat het op 26 januari 1943 als wet werd uitgevaardigd onder de titel "Kriegshilfseinsatz der Jugend bei der Luftwaffe". Het betekende dat de Luftwaffe zich nu volledig op het luchtruim kon richten, aangezien de luchtafweergeschutsposities nu enkel door de Hitlerjugend bemand en bewaakt zouden worden. Het aantal Flakhelfer zou tot aan het einde van de oorlog steeds verder oplopen, van ongeveer 56.000 in de eerste maanden van 1943 tot aan 200.000 in mei 1945.

Hoewel de jongens in het begin gestationeerd waren bij posities dichtbij hun eigen huis, werden ze al snel kriskras en in rap tempo door heel Duitsland getransporteerd vanwege de alsmaar verslechterende militaire situatie. De jongere jongens namen voornamelijk de communicatie op zich, door bijvoorbeeld als koerier dienst te doen of de zoeklichten te bemannen. De oudere en meer ervaren jongens bemanden het luchtafweergeschut zelf. In oktober 1943 vond een tragisch incident plaats waarbij een geallieerde bom een zoeklicht trof en daarbij de voltallige eenheid van enkel 11 tot 14-jarige jongens doodde. Daarop volgde hevige druk en kritiek van ouders van jonge kinderen, die de nazileiders dwongen om de jonge jongens vrij te stellen van gevaarlijke militaire activiteiten. Er werd echter geen harde leeftijdsgrens vastgesteld. Een jongen vanaf zestien jaar kwam in de praktijk vaak al in aanmerking voor militaire dienst. Naarmate de oorlog vorderde daalde de gemiddelde leeftijd van de jeugd die actief was in de oorlogsinspanning steeds meer.

Na afloop van de vijandelijke bombardementen was de Hitlerjugend actief in het opruimen van het puin en het elders onderbrengen van de mensen die door de aanval dakloos waren geworden. Ze klopten bij mensen aan op zoek naar ongebruikte kamers. Daarbij schuwden ze geen dwingende middelen om deze kamers te bemachtigen. Bewoners die weigerden hun kamers af te staan aan hun dakloze medeburgers konden gegarandeerd een bezoek van de Gestapo verwachten.

Op 13 maart 1942 werden op bevel van Hitler zogenaamde WehrertŁchtigungslager opgezet waar jongens van 15 tot 18 jaar drie weken lang een infanterieopleiding zouden volgen. Dit hield voornamelijk wapentraining in. De kampen werden geleid door de Waffen-SS, waardoor er een sterke nadruk op discipline en ideologische indoctrinatie lag. Gottfried Bonn, die als legerarts in het Duitse leger diende, schreef in 1944 over het Duitse leger:

"De luitenants kwamen voort uit de Hitlerjugend en hadden derhalve een opleiding achter zich waarvan de essentie het elimineren van de intellectuele en morele inhoud van de literatuur was, om die vervolgens te vervangen door Gotische prinsen en dolken, en voor wie marsoefeningen en slapen in hooibergen een manier van leven was geworden. In vredestijd stonden ze ver af van degenen die nog volgens oude tradities gevormd werden, ver van hun ouders, opleiders, geestelijken en humanistische kringen. Vanwege hun beperkte visie zijn ze uitstekend toegerust voor de taak om opzettelijk een deel van de wereld te vernietigen uit naam van een Arische missie."

De Hitlerjugend werd voor zowel de Wehrmacht als de Schutzstaffel (SS) een rekruteringsbron omdat de leden al gedurende een lange periode een grondige militaire training hadden ondergaan. Daarnaast waren de leden van de Hitlerjugend bekend met nationaalsocialistische geschriften zoals Mein Kampf van Adolf Hitler en Der Mythus des 20. Jahrhunderts van NSDAP-ideoloog Alfred Rosenberg. Hitler beoogde namelijk een leger van 'politieke soldaten', die niet alleen een gedegen militaire en fysieke vorming hadden ondergaan, maar ook onvoorwaardelijk achter de idealen van het naziregime stonden. Met name de SS was onder de Hitlerjugend populair. De SS profileerde zich als een elite-eenheid door niet alleen de klasse en kwaliteit van de soldaten in de strijd te benadrukken, maar ook door hun soldaten af te schilderen als 'politieke soldaten', die een kruistocht voerden tegen ideologieŽn die tegen het nationaalsocialisme indruisten. Daarnaast werd het beeld van raszuiverheid dat in de gelederen van de SS heerste prominent verkondigd.

De bombardementen op Duitsland door de geallieerden hadden tevens tot gevolg dat de regering besloot kinderen uit de bedreigde steden te evacueren naar de zogenaamde Hitlerjugend Kinderverschickungslager. Deze bevonden zich in de plattelandsgebieden van Oost-Pruisen, de Reichsgau Wartheland (in het bezette Polen), Noord-SileziŽ en Slowakije. Tussen 1940 en 1945 werden er in het kader van dit evacuatieprogramma 2.8 miljoen kinderen naar deze kampen gestuurd om aan de bombardementen te ontkomen. Er bestonden speciale jongens- en meisjeskampen. Uiteindelijk dienden ongeveer vijfduizend KLV-kampen als toevluchtsoord voor de jeugd. Zij werden respectievelijk geleid en onderwezen door een leidinggevende van de Hitlerjugend en een door de nazi's goedgekeurde leerkracht. Het doel was om in de kampen het normale onderwijs voort te zetten, maar met name in de jongenskampen kwam het paramilitaire aspect nadrukkelijk naar voren. Er werd veel aandacht besteed aan lichamelijke oefeningen en politieke indoctrinatie, waarbij strakke discipline strikt gehandhaafd werd.

Definitielijst

Flak
Flieger/ Flugzeug Abwehr Kanone. Duits luchtafweergeschut.
Gauleiter
Leider en vertegenwoordiger van de NSDAP in een Gau.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
ideologie
Het geheel van beginselen en ideeŽn van een bepaald stelsel.
indoctrinatie
Het, eventueel onder dwang, bijbrengen van een bepaalde mening of politieke leer. Deze dient dan verder kritiekloos te worden aanvaard.
invasie
Gewapende inval.
Luftwaffe
Duitse luchtmacht.
Mein Kampf
Boek geschreven door Hitler, waarin hij de grondslagen van het nationaal socialisme uiteenzet.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
totale oorlog
Een oorlog waarbij ook de burgerbevolking betrokken is en waarin alles in dienst is gesteld van de oorlogsvoering.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Arthur Axmann (uiterst rechts) en Baldur von Schirach (2e van rechts) tijdens een bijeenkomst van de Landdienst in de Berliner Sportpalast.
(Bron: Bundesarchiv)


De Hitlerjugend werd tevens ingezet als brandweerbrigades om de branden na geallieerde bombardementen te blussen.
(Bron: Bundesarchiv)


Propagandaprent van de inzet van de Hitlerjugend na geallieerde bombardementen.
(Bron: STIWOT)


De Hitlerjugend werd ingezet om puin te ruimen na geallieerde bombardementen. Deze foto stamt uit 1943.
(Bron: Bundesarchiv)


Leden van de Hitlerjugend werden onderworpen aan militaire trainingen. Hier worden jonge jongens bekwaam gemaakt met vuurwapens (1933). Naarmate de oorlog in zicht kwam, werd het aspect meer en meer verschoven naar de militaire vorming van de jeugd.
(Bron: Bundesarchiv)

Informatie

Artikel door:
Bob Erinkveld
Geplaatst op:
03-02-2010
Laatst gewijzigd:
02-09-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.