Lichte kruisers van de Java-klasse

Inleiding

Inhoudsopgave

Voor de Eerste Wereldoorlog had Nederland zeer ambitieuze plannen ter uitbreiding van de zeemacht. Adviezen van de Staatscommissie uit 1912 spraken zelfs over de bouw van een eskader slagschepen dat begeleid zou worden door de bestaande torpedoboten en een zestal zogenaamde torpedokruisers. Voor deze laatst genoemde schepen prefereerde de commissie de 1150 tons schepen zoals deze gebouwd werden bij de Krupp-Germaniawerf in Kiel, Duitsland, voor onder andere ArgentiniŽ. De Eerste Wereldoorlog zelf bracht hierin grote verandering. De verschrikkingen van een dergelijk wereldwijd conflict leidde tot zoveel afschuw dat een groot deel van de bevolking en de regering terug viel in een golf van pacifisme en de wil te ontwapenen.

De bouw van slagschepen was niet meer aan de orde en de regering greep terug op een alternatief plan van de Staatscommissie uit 1912. Hierin werden kruisers vernoemd van rond de 5500 ton aangevuld door klein materieel. Ook hier had de commissie een voorbeeld van gezien op de Duitse werf in Kiel waarmede de eerste contacten, naar aanleiding van dit ontwerp, gelegd werden. In de staatsbegroting van 1915 werd een plan goedgekeurd voor de aanbouw van twee kruisers die later gevolgd zouden worden door nog vier kruisers.

Voor het definitieve ontwerp werd weer een beroep gedaan op de Krupp-Germaniawerf . De Duitsers kwamen, na enige aanpassingen, met een voorstel dat veel leek op de indrukwekkende Duitse slagkruisers uit die tijd maar dan met een waterverplaatsing van slechts 6670 ton en een hoofdbewapening van tien 15cm kanonnen achter schilden en een snelheid van 30 knopen. Het voor die tijd bijna revolutionaire ontwerp werd overgenomen en op 31 mei 1916 werd de Java op stapel gezet bij de Koninklijke Maatschappij De Schelde (KMS) in Vlissingen, op 15 juli gevolgd door de Sumatra op de werf van de Nederlandse Dok en Scheepsbouw Maatschappij (NDSM) te Amsterdam. Op 14 juni 1917 werd een begin gemaakt met de kiellegging van het derde schip, de Celebes, bij de Maatschappij voor Scheeps- en Werktuigbouw Feijenoord in Rotterdam.

In 1919 werd door een aantal politieke partijen in Nederland de voorkeur uitgesproken voor een algehele opheffing van de Koninklijke Marine. Hier was geen meerderheid voor in de Tweede Kamer maar de minister van marine, mr Ch.J.M. Ruys de Beerenbrouck, kon de afbouw van de Java en de Sumatra alleen goedgekeurd krijgen door af te zien van de afbouw van de Celebes en de overige drie kruisers die nog op de planning stonden. De bouw van de Celebes werd stilgelegd en de dertig ton rompmateriaal die reeds bewerkt waren werden gesloopt.

De bouw van de kruisers wilde niet echt vlotten. Dit kwam door de invoering van de 8-urige werkdag, stakingen en de stagnatie van aanvoer van vooral buitenlandse bouwmaterialen door de Eerste Wereldoorlog en de economische nasleep van deze oorlog. Pas op 19 december 1920 werd de Sumatra te water gelaten en de Java was zelfs pas op 6 augustus van het volgende jaar zover. Tot overmaat van ramp werd door een brand in 1922 bij Stork Werkspoor de complete voortstuwingsinstallatie voor de Sumatra vernield. Hierdoor kreeg dit schip drie Zoelly stoomturbines als voortstuwing die via tandwielkasten de drie schroeven aandreven. De Java kreeg de originele direct werkende Curtis-Parsons-AEG stoomturbines.

Hr. Ms. Java werd pas op 1 mei 1925 in dienst gesteld en Hr. Ms. Sumatra, door de problemen met de voortstuwingsinstallatie, pas op 26 mei 1926. De extreem lange bouwtijd had er voor gezorgd dat de beide kruisers hun technische voorsprong, vooral op snelheid ten opzichte van de waterverplaatsing, kwijt waren. Op sommige punten waren de schepen zelfs al verouderd. Geen enkele marine had nog 15cm kanonnen achter schilden. Bijna alle oorlogsschepen bezaten toen al dubbeltorens met betere richtmiddelen.

Definitielijst

Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-BrittanniŽ, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. ItaliŽ en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Hr. Ms. Java in 1937.
(Bron: Peter Kimenai Go2War2)


Hr. Ms. Sumatra met pavoiseerplan begin jaren`30.
(Bron: Collectie van Cleemputte)


Hr. Ms. Java gereed voor de eerste proefvaart in de sluizen van Vlissingen, 1 mei 1924.
(Bron: www.dutchfleet.net)


Hr. Ms. Java in 1925.
(Bron: www.dutchfleet.net)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
06-02-2010
Laatst gewijzigd:
24-11-2016
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.