April-meistakingen van 1943

Afloop

Rauter tevreden

Hanns Rauter is in de weken na de stakingen een tevreden man. In luttele dagen heeft hij de klus geklaard, die Sache bereinigt, rust en orde (sic) hersteld. Op 15 mei kan hij de standgerechten opheffen. De hoogste baas van de SS in Nederland is weer Herr der Lage. Hij heeft dat bereikt, stelt hij met voldoening vast, zonder dat hij op de (concurrerende) Wehrmacht een beroep heeft behoeven te doen. Op 9 mei schrijft Reichsführer-SS Heinrich Himmler aan Rauter een brief waarin hij tegenover hem en zijn mannen z’n grote waardering (volle Anerkennung) uitspreekt voor hun “omzichtig en daadkrachtig optreden (durchgreifen) bij de door een misdadige emigrantenregering beraamde algemene staking en het snelle neerslaan daarvan”. (Quasi-)bescheiden antwoordt z’n ondergeschikte: “Wir haben unsere Pflicht getan.” Kort daarna wordt hij van SS-Gruppenführer (luitenant-generaal) tot SS-Obergruppenführer (generaal) bevorderd. Binnen de SS is hij nu in rang de gelijke van de rijkscommissaris.(Na de oorlog, op 4 mei 1948, staat Rauter terecht voor het Bijzonder Gerechtshof te Den Haag. Het tegen hem uitgesproken doodvonnis werd eerst op 12 januari 1949 bevestigd en vervolgens tenuitvoergelegd.)

Stakingen mislukt?

Zijn de April-/Meistakingen op een mislukking uitgelopen? Als “stoot tegen de vijand”, als “verijdeling van ’s vijands oogmerken”, waren ze dat volgens Henk van Randwijk, hoofdredacteur van het illegale “Vrij Nederland”, onmiskenbaar. Ze hadden volgens hem getuigd van een “heldhaftige onbezonnenheid”. Van Heuven Goedhart schreef echter in “Het Parool” dat kon worden teruggezien op dagen “waarin wij dieper ademhaalden dan we in jaren hebben gedaan; enkele momenten was de angstpsychose doorbroken en voelden wij ons geen onderdanen van een schrikbewind, maar moedige, bevrijde mensen, plotseling voortgestuwd door een onzichtbaar onderling verband.” Dat was kennelijk voor hem voldoende.

Nadat het verzet de kop in was gedrukt, heerste er onder de bevolking aanvankelijk grote neerslachtigheid. Die moest men te boven komen. Men sprak elkaar moed in met de vaststelling dat de stakingen in elk geval een indrukwekkende protestdemonstratie van de brede massa waren geweest, een protest dat móest klinken ongeacht de uitkomst. Dat protest had luid en duidelijk geklonken, nu kon men weer aan het werk gaan. Maanden later – en zeker na de oorlog - kwam men tot de conclusie dat de stakingen de geest van verzet hadden aangewakkerd en de illegaliteit in kracht en omvang was toegenomen. De Nederlanders lieten zich niet zonder verzet naar de slachtbank slepen. Veel meer mensen dan voorheen waren bereid om met gevaar voor eigen leven onderduikers in huis op te nemen en illegale bladen te distribueren. De meest driesten verrichtten sabotagedaden, overvielen distributiekantoren om bonkaarten voor onderduikers te bemachtigen of gevangenen te bevrijden of ontplooiden andere activiteiten, individueel dan wel collectief, om de gehate vijand afbreuk te doen. Chroniqueurs als L.de Jong spreken van een ommekeer in de oorlog, die vanaf dat ogenblik overigens alleen maar grimmiger zou worden.

Dat Rauter de situatie weer volledig onder controle had, betekende niet dat de rust in Nederland weerkeerde. Al op 7 mei werden alle mannen tussen de 18 en de 35 gelast om zich op een arbeidsbureau te laten registreren. Een week later meende de bezetter aan de ‘Engelse gifzender’ een rake klap uit te delen met de verordening dat alle radiotoestellen moesten worden ingeleverd. De meeste werden in de tuin begraven of in een hoekje op zolder zorgvuldig verborgen. Naar schatting werd niet meer dan één op de vijf radio’s ingeleverd, bij voorkeur een kaduke. Boter- en vleesrantsoenen werden verlaagd.

Maar dat is het vervolg van dit verhaal. In de volgende twee jaar moest – om een woord van de dichter Camphuysen over te nemen – nog heel wat leed geleden, nog heel wat strijd gestreden zijn alvorens de tirannie van Seys-Inquart, Rauter en hun trawanten was verdreven.

Definitielijst

rijkscommissaris
Titel van onder andere Arthur Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland.

Pagina navigatie

Informatie

Artikel door:
Henk van der Molen
Geplaatst op:
16-11-2010
Laatst gewijzigd:
20-11-2010
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.