April-meistakingen van 1943

Amsterdam, Noord-Holland en Zuid-Holland

Amsterdam

Hoe ging het eraan toe in Amsterdam?. Anders dan men wellicht zou vermoeden, werd er in de hoofdstad weinig gestaakt. Volgens de Aussenstelleleiter (districtshoofd) van de SD, Willy Lages, was het aantal stakers in de hoofdstad niet hoger dan drie procent. De stakers moeten worden gezocht bij Werkspoor, de Nederlandse Scheepsbouw Maatschappij en de Amsterdamse Droogdokmaatschappij. Lang hebben zij het evenwel niet volgehouden. Hadden de Amsterdammers hun kruit verschoten bij de Februaristaking in 1941? De wijze waarop SD en SS de Ďopstandí van twee jaar tevoren hadden neergeslagen, ligt nog vers in het geheugen. Sindsdien moeten de Amsterdammers machteloos toezien hoe hun Joodse landgenoten worden afgevoerd. Staken haalt kennelijk niets uit.

Noord-Holland

In de Zaanstreek en elders in Noord-Holland dacht men daar anders over. Met uitzondering van Koog aan de Zaan breken er in diverse plaatsen stakingen uit: in Krommenie en Wormerveer, maar ook in Velsen, IJmuiden en Beverwijk. De Duitsers vrezen met name voor communistische agitatie en verrichten een groot aantal arrestaties. Ook worden er tien doodvonnissen uitgesproken.

Even fel als in Friesland wordt gestaakt in het tuinbouwgebied ten noorden van Alkmaar en het grootste deel van West-Friesland. Een haard van verzet vormt het grotendeels gereformeerde Andijk aan het IJsselmeer. In dit dorp komen velen bijeen voor een bidstond voor "de nood der tijden". Van Andijk slaat de verzetsgeest over naar onder andere Enkhuizen. Meer naar het zuiden, in plaatsen als Edam, Monnikendam en Graft, wordt geen noemenswaardig verzet gepleegd. "Nergens was men zo passief als in het midden van Noord-Holland, met uitzondering misschien van het Utrechtse platteland."

Zuid-Holland

In Zuid-Holland trekken uiteraard vooral Den Haag en Rotterdam de aandacht. In beide steden is weinig stakingsactiviteit ontplooid. Waren de Hagenaars te veel onder de indruk van het machtsvertoon van de Duitsers? Het stadsbeeld wordt mede bepaald door hakenkruisvlaggen op tal van gebouwen en door af en aan rijdende militaire en burgerlijke autoriteiten. De Haagse bevolking wordt door andere zaken dan staking in beslag genomen. Rond 60.000 inwoners van Den Haag en Scheveningen moeten een evacuatieadres vinden omdat hun woningen worden afgebroken om plaats te maken voor bunkers en de aanleg van een enorme tankgracht in het kader van de Atlantikwall. Deze omstandigheid zal (mede) verklaren dat slechts enkele fabrieken in het Haagse de poort sluiten. Wel leggen in Den Haag Ė en dat is opmerkelijk Ė de werknemers van Gemeentewerken en een deel van het personeel van de PTT en de Postcheque- en Girodienst het werk neer. Ook het departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart, waar dr.H.M. Hirschfelt als secretaris-generaal de scepter zwaait, stroomt leeg. De plaatsvervangend secretaris-generaal van FinanciŽn, de NSB-er F.L Rambonnet, weet zín ambtenaren slechts binnenshuis te houden door wild met zín revolver te zwaaien.

Ook in Rotterdam zijn de stakingsactiviteiten van beperkte omvang. De vooroorlogse transitohaven is getransformeerd tot oorlogshaven, tot FlottenstŁtzpunkt. De scheepswerven draaien op volle toeren om aan de vraag naar (oorlogs)schepen te voldoen. In 1943 bedraagt de scheepsbouw 140% van die in 1938 om vervolgens "diep te gaan wegzakken". (De directeuren van de Werf Gusto en van Wilton-Feyenoord zouden na de oorlog wegens collaboratie worden veroordeeld.) De werfarbeiders Ė zo stelde een Duitse rapporteur vast Ė lopen er de kantjes af, maar blijven in april/mei 1943 grotendeels aan het werk, waarschijnlijk uit angst om zoals velen vůůr hen in Duitsland tewerk te worden gesteld.

Mogelijk moet de geringe stakingsbereidheid van de Rotterdammers ook worden verklaard uit het feit dat de bevolking te lijden had onder geallieerde bombardementen. Slechts een maand vůůr landelijk de stakingen uitbreken, op 31 maart, komen ruim 400 stadgenoten bij een mislukt bombardement op de haven om. (zie eerder.) Op 14 mei 1940 waren al tussen de 800 en 900 dodelijke slachtoffers te betreuren geweest.(Het exacte aantal is nooit vastgesteld.) De stemming in de tweede stad des lands wordt als Ďmatí omschreven.

Hoe het ook zij, elders lag dat anders. Op werven en in fabrieken langs de Merwede en de Noord, in Dordrecht en Zwijndrecht, in Alblasserdam en Bolnes (aan de Lek), in het gehele Westland en in Delft breken op grote schaal stakingen uit. In Delft volgen massale arrestaties. In Kinderdijk en omstreken vertelt men naderhand over een 22-jarige ondergedoken student die pamfletten had verspreid, als over "een van de moedigsten uit de meidagen van 1943". Toen hij vaststelde dat hij werd gezocht, had hij zichzelf aangegeven. "Als ze mij niet vinden, nemen ze een ander. En ik kan zwijgen", had hij gezegd. Hij neemt zijn kennis over het verzet in de omgeving inderdaad mee het graf in.

Definitielijst

collaboratie
Medewerking vanuit de bevolking aan de bezetters, meer in het algemeen samenwerking verleend aan de vijand door zogeheten collaborateurs.
NSB
Nationaal Socialistische Beweging. Nederlandse politieke partij die symphatiseerde met de Nazi's.

Pagina navigatie

Informatie

Artikel door:
Henk van der Molen
Geplaatst op:
16-11-2010
Laatst gewijzigd:
01-05-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.