Slag om de Elsenbornrug

Het begin van de strijd: 16 december

Om 05:30 uur begon de operatie “Wacht am Rhein” met een half uur durende artilleriebarrage. Vervolgens begonnen de Duitse infanterie-eenheden hun opmars richting de Amerikaanse stellingen in het westen om belangrijke wegen en verkeersknooppunten in te nemen zodat de Panzerdivisionen makkelijk konden doorstoten. De infanterie-eenheden die een eerste aanval zouden uitvoeren in de richting van Elsenborn waren de 277. Volksgrenadier-Division en de 12. Volksgrenadier-Division. Hun doelen waren de tweelingdorpen Krinkelt-Rocherath en ten zuiden hiervan de weg van Büllingen naar Nidrum. Een sleutelelement tijdens het Ardennenoffensief zou verrassing en snelheid moeten zijn; twee belangrijke elementen van de eerder succesvol gebleken “Blitzkrieg”-strategie. Tijdens de eerste dag van het offensief bleek de verrassing bij de Amerikanen inderdaad groot, maar desondanks vertraagden zij de Duitse opmars aanzienlijk.

De meest noordelijke eenheid van de 277. Volksgrenadier-Division overrompelde de Amerikaanse linies die vlakbij het Duitse startpunt lagen, maar de twee meer zuidelijke eenheden, die eerst een kilometer breed veld moesten oversteken, werden tegengehouden door Amerikaans machinegeweervuur en mortieren. Aan het einde van de dag hadden de twee Duitse eenheden de Amerikanen nog steeds niet uit de bossen ten oosten van Krinkelt verjaagd en bleek hun nu resterende aantal ook ver onvoldoende om de tweelingdorpen in te nemen. Om die reden besloot SS-Gruppenführer Hermann Priess, bevelhebber van het 1. SS-Panzerkorps, om ‘s avonds al Kampfgruppe Müller van de 12. SS-Panzerdivision ter versterking naar voren te sturen.

De 12. Volksgrenadier-Division moest op de eerste dag door de zogenaamde Losheim Gap, een nauwe vallei tussen Losheimergraben en Losheim, via Lanzerath of Buchholtz optrekken naar Büllingen. Een regiment van deze divisie bezette Losheim bij de Belgisch-Duitse grens en volgde de spoorlijn richting Buchholtz. Bij het station van Buchholtz stonden Amerikanen van het 394th Infantry Regiment in de kou te wachten tot de wagen met het eten langs kwam. First Lieutenant Neil Brown, leider van L Company, bevond zich achter het bovenste raam in het station:
“Om precies 07:05 (volgens beide horloges die ik om had) keek ik uit het raam langs de spoorlijn en zag ik soldaten lopen. Achter het station stonden soldaten in de rij te wachten om te eten en omdat ik wist dat sergeant Klug een schema had opgesteld voor elk peloton om te eten draaide ik mij om en zei: “Klug, dat 1st Platoon komt binnen voor het ontbijt. Wat is hier verdomme aan de hand?” Klug kwam naast me staan bij het raam en keek langs de spoorlijn. Op het moment dat het mij ook duidelijk werd zei hij: “1st platoon my ass, dat zijn Duitsers!” Klug greep zijn geweer en rende naar buiten langs de spoorlijn richting de Duitsers. Toen hij zo’n 45 meter van de voorste soldaten verwijderd was schreeuwde hij een donderende HALT! Geloof me, elke Duitser stopte. Eentje draaide zich om, schreeuwde bevelen, en werd door Klug in de rug geschoten. Klug, draaide zich ook om en rende gebukt terug. Achter het station beval hij de soldaten om de ontbijtlijn op te breken en op het moment dat ze richting de Duitsers begonnen te gaan barste de Duitse artillerie in alle hevigheid los.”

De gehele dag hielden de Amerikanen stand bij het station waardoor de Duitsers tegen de avond via een omtrekkende beweging Buchholtz zouden passeren naar het westelijk gelegen bos. Deze doorgang was cruciaal voor het offensief omdat de tweede weg naar Büllingen, die zuidelijker liep via Lanzerath, hardnekkig verdedigd werd door 18 man van het Intelligence and Reconnaissance Platoon, 99th Infantry Division. Dit peloton onder leiding van Lieutenant Lyle J. Bouck Jr., had zich ingegraven in schuttersputjes op een heuvel boven Lanzerath vanwaar het een goed uitzicht had op de Losheim Gap. Omdat de mannen slechts licht bewapend waren was hun missie vooral observeren en rapporteren in plaats van verdedigen. Na de openingsbarrage nam Bouck telefonisch contact op zijn commandant. De orders waren duidelijk: vijandelijke bewegingen doorgeven en standhouden! Vanuit zijn schuttersputje zag Bouck een colonne Duitsers van de 3. Fallschirmjäger Division het dorp binnentrekken en de heuvel oplopen richting zijn posities. Zwaar in de minderheid wilde hij wachten met vuren tot ze allemaal binnen bereik waren. Toen de ongeveer 100 soldaten vlak onderlangs liepen zag Bouck tot zijn verbazing opeens een blond meisje vanuit het dorp naar de achterste soldaten van de colonne rennen en opgewonden naar zijn positie wijzen. Meteen werden orders geschreeuwd waarna de Duitsers het vuur openden en de heuvel frontaal probeerde te bestormen. Bouck en zijn mannen hielden de aanval de hele dag tegen tot ze rond zonsondergang, uitgeput en bijna zonder munitie, omsingeld en gevangengenomen werden. Hun moedig standhouden zorgde ervoor dat de weg naar Büllingen via Lanzerath de eerste uren van het offensief niet door de Duitsers gebruikt kon worden wat het strakke aanvalsschema meteen ontregelde. Na de inname van Lanzerath door de paratroepers kon Kampfgruppe Peiper, de speerpunt van de 1. SS-Panzerdivision, eindelijk rond middernacht het dorp bereiken.

Behalve de Amerikaanse tegenstand had SS-Obersturmbannführer Joachim Peiper, evenals de andere Panzerdivisionen, nog andere moeilijkheden ervaren: de enorme Duitse colonne van tanks, artillerie, materieel, infanterie en paarden had aan het begin van het offensief al voor grote opstoppingen gezorgd nog voordat de Belgische grens bereikt was. Daarnaast bleek een aantal bruggen nog niet hersteld, die een paar weken geleden nog door de Duitse genie verwoest waren tijdens de terugtocht. Peiper wilde deze vertraging ongeacht de gevolgen goedmaken. Toen hij in Lanzerath te horen kreeg dat Buchholtz nog steeds niet ingenomen was dirigeerde hij zijn Panzerregiment met spoed naar het noordwesten waar hij Buchholtz innam en de richting van Honsfeld opging.

Het grensdorp Losheimergraben was toen nog steeds in Amerikaanse handen. Het kruispunt, bestaande uit slechts een handvol huizen, was een belangrijke verkeersader voor de Duitse opmars en werd in het oosten verdedigd door een bataljon van het 394th Infantry Regiment, 99th Division, ondersteund door een mortierpeloton, drie antitankkanonnen en een sectie zware machinegeweren. Na hevige aanvallen van de 12. Volksgrenadier-Division trokken de Amerikanen zich aan het eind van de dag terug naar de huizen in Losheimergraben, maar hielden desondanks stand. Wederom werden de Duitse doelstellingen van de eerste dag niet bereikt.

Het 67. Armeekorps ervoer nog grotere problemen tijdens zijn aanval op Monschau: door de Amerikaanse druk rond het noordelijker gelegen Kesternich werd de 272. Volksgrenadier-Division samen met een bataljon van de 326. Volksgrenadier-Division naar deze regio gestuurd. Een ander bataljon van de 326. Division bereikt het verzamelgebied niet op tijd waardoor er voor de aanval op Monschau slechts één, gedecimeerde, divisie overbleef. Na de openingsbarrage vielen de Duitsers de goed verdedigde Amerikaanse stellingen aan bij het dorpje Höfen. Door de ochtendmist konden de infanteristen de Amerikaanse schuttersputjes van heel dichtbij benaderen waardoor er zelfs geregeld man tot man gevechten plaatsvonden. Tegen de avond trokken de Duitsers zich weer terug naar de oorspronkelijke positie waardoor er de gehele dag geen terreinwinst was geboekt ten koste van ongeveer 20 procent slachtoffers.

De Amerikaanse Major Thomas S. Bishop van de 99th Division schreef op de avond van 16 december 1944 in zijn dagboek:
“De hel brak los vandaag. Het Duitse leger viel met volle kracht Honsfeld aan in onze rechter sector. We vechten als gekken. De situatie is onduidelijk, maar het lijkt volgens mij op een grote aanval. We zitten in een slechte situatie. Links in onze sector vallen we aan en rechts zijn we aan het verdedigen. Vandaag hebben we tenminste vier Duitse divisies herkend, ze zijn allemaal afgeslagen.”

Definitielijst

artillerie
Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
Blitzkrieg
De Nederlandse betekenis van dit Duitse woord is 'bliksemoorlog'. Zeer snel verlopende veldtocht. In tegenstelling tot een loopgravenoorlog is de Blitzkrieg erg snel en beweeglijk. Lucht- en grondstrijdkrachten werken nauw samen. Voor het eerst toegepast door de Duitsers (september 1939 in Polen)
divisie
Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
Fallschirmjäger
Duitse parachutisten van de Luftwaffe.
infanterie
Het voetvolk van een leger (infanterist).
Kampfgruppe
Tijdelijke militaire formatie in het Duitse leger, samengesteld uit verschillende specialismen (pantsereenheden, artillerie, infanterie, anti-tankwapens en soms ook genie) met een speciale opdracht binnen het slagveld. De Kampfgruppen werden meestal genoemd naar de commandant van het verband.
offensief
Aanval in kleinere of grote schaal.
regiment
Onderdeel van een divisie. Een divisie bestaat uit een aantal regimenten. Bij de landmacht van oudsher de benaming van de grootste organieke eenheid van één wapensoort.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Frontlijn, slagorde en opmarsroutes op 16 december.
(Bron: Paul Boellaard, Go2War2.nl)


Tiger II in Tondorf op weg naar het verzamelgebied de dag voor het offensief.


Monument voor de Duitse 277 Volksgrenadier-Division. De plek markeert het beginpunt van de opmars.
(Bron: Sjoerd Aarts)


Uitzicht op Lanzerath en de Losheim Gap vanuit de positie van het I&R Platoon, 99th Infantry Division.
(Bron: Sjoerd Aarts)

Informatie

Artikel door:
Sjoerd Aarts
Geplaatst op:
20-06-2011
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.