Nederlandse bewakingsvaartuigen

Inleiding

Inhoudsopgave

Gedurende de laatste weken van augustus 1939 verscherpten de internationale verhoudingen in de landen rond Nederland zich zodanig dat de Nederlandse regering besloot tot de algemene mobilisatie. Voor de Koninklijke Marine betekende dit onder andere dat de Bewakingsdienst werd opgericht. Deze bewakingsdienst had als doel een verrassend optreden van vijandelijke oorlogs- of koopvaardijschepen te voorkomen, het bewaken van de territoriale wateren inclusief de havens en riviermondingen en het voorkomen van schending van de Nederlandse neutraliteit. De Bewakingsdienst was een aanvulling op de Waarschuwingsdienst, die door de kustwacht van de marine werd uitgeoefend. De Waarschuwings- en Bewakingsdiensten konden indien nodig worden versterkt door de inzet van onderzeeboten en vliegtuigen. Beide diensten ressorteerden onder de plaatselijke maritieme commandanten.

Om de Bewakingsdienst van schepen te voorzien werden negentien zeesleepboten en grote havensleepboten gevorderd. Elf van deze sleepboten waren afkomstig van L. Smit & Co`s Internationale Sleepdienst, twee van Bureau Wijsmuller, drie van Scheepvaart Maatschappij G. Doeksen & Zoon en drie van Stoomsleepdienst P. Smit Jr. De bemanningen van de sleepboten werden gemilitariseerd door het sluiten van een vijfjarige verbintenis als Vrijwillige Marine Reserve (VMR) en aangevuld met militair personeel. De schepen zelf werden uitgerust met een kanon en een zoeklicht.

Nadat in september 1939 de sleepboten in dienst waren gesteld bleek al spoedig dat door een negentiental schepen niet alle havens en riviermonden bewaakt konden worden. Drie van de schepen van de Bewakingsdienst hadden als basis Terschelling gekregen, twee Den Helder, twee Hellevoetsluis en zeven Zeeland waarvan twee havensleepboten de Oosterschelde en twee havensleepboten de Westerschelde bewaakten, de laatste twee vanuit het plaatsje Bath bij Rilland. De beide voornaamste havens, Rotterdam met Hoek van Holland en Amsterdam met IJmuiden, hadden dus geen beschikking over bewakingsvaartuigen. Hier waren alleen enkele gewapende stoomloodsvaartuigen actief die primair in dienst waren van de Onderzoekingsdienst. Deze dienst had als voornaamste taak verdachte schepen te onderzoeken en zo nodig op te brengen. Zolang er in IJmuiden nog geen bewakingsvaartuigen ter beschikking waren werden de taken van de Bewakingsdienst ter plaatse uitgevoerd door enkele mijnenvegers. Aangezien deze schepen hierdoor aan hun eigenlijke taken onttrokken werden ontstond een ongewenste situatie en de marine besloot tot het vorderen van een vijftal visserstrawlers die omgebouwd werden tot bewakingsvaartuigen. Een negental stoomloodsvaartuigen werden eveneens ingericht als bewakingsvaartuigen en gestationeerd in IJmuiden en Hoek van Holland. De bemanningen van de trawlers, die tussen 1 en 27 november 1939 in dienst kwamen bij de Koninklijke Marine en de bemanningen van de stoomloodsvaartuigen werden net als die van de sleepboten gemilitariseerd en aangevuld met personeel van de Koninklijke Marine.

Op 6 december 1939 waren bij Schiermonnikoog twee Duitse gewapende trawlers het Nederlandse rechtsgebied binnengevaren om een Duits drijvervliegtuig, dat hier een noodlanding had gemaakt, te assisteren. Uit dit voorval bleek dat de drie bewakingsvaartuigen die vanuit Terschelling hun taken uitvoerden, niet voldoende waren. Daarom werd voor de bewaking van het oostelijke gedeelte van de Waddenzee een onderzoekingsvaartuig, de Laman de Vries, afkomstig van de Dienst Invoerrechten en Accijnzen gevorderd. Voor de bewaking van de Waddeneilanden was het waddenpassagiersschip Bavaria van Reederij Wagenborg te Delfzijl al in augustus 1939 gevorderd.

De Nederlandse capitulatie, op 14 mei 1940 en die van Zeeland op 17 mei 1940, betekenden het einde voor de Nederlandse Bewakings- en Onderzoekingsdienst. Een gedeelte van de gevorderde schepen kon uitwijken naar Groot-BrittanniŽ. Vooral de grotere zeeslepers die dit lukten, hebben de geallieerden onschatbare diensten bewezen. Een gedeelte van de schepen ging verloren en weer een ander gedeelte viel in handen van de Duitsers die de schepen als oorlogsbuit beschouwden.

In Nederlands Oost-IndiŽ werden begin 1942 een negental kustvaartuigen en een sleepboot gevorderd die dienst moesten doen als bewakingsvaartuigen. De schepen waren vooral afkomstig van de Koninklijke Paketvaart Maatschappij en de Celebes Kustvaart Maatschappij. De capitulatie van Nederlands Oost-IndiŽ, op 8 maart 1942, betekende het einde van de bewakingsvaartuigen aldaar. De meeste werden door de eigen bemanningen vernield en andere vielen in Japanse handen. Een zestiental nieuwe bewakingsvaartuigen, die op verschillende werven op Java in aanbouw waren, werden grotendeels door marine- en werfpersoneel vernield, maar een aantal werd door de bezetter gerepareerd en in dienst genomen als hulponderzeebootjager.

Definitielijst

capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
kanon
ook bekend als Kanone (Du) en Gun (En). Wordt vaak gebruikt om allerlei geschut aan te duiden. Eigenlijk slaat de term op vlakbaan geschut. Wordt gekenmerkt door een langere loop en grotere dracht.
mobilisatie
Een leger in staat van oorlog brengen, dus eigenlijk de overgang van vredestoestand naar oorlogstoestand. Het Nederlandse leger werd gemobiliseerd op 29 augustus 1939.
neutraliteit
Onpartijdigheid, onzijdigheid, tussen de partijen instaand, geen partij kiezen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Hr. Ms. BV 1 werd in 1940 in dienst gesteld als Hr. Ms. hulpmijnenveger Noordsvaarder.
(Bron: Collectie G. van Weert.)


De sleepboot Amsterdam van Bureau Wijsmuller werd bewakingsvaartuig Hr. Ms. BV 3.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)


Het Stoomloodsvaartuig No 12 werd Hr. Ms. BV 32.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)


Hr. Ms. BV 19 nog in dienst als Stoomloodsvaartuig No. 17.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-09-2011
Laatst gewijzigd:
11-09-2016
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.