Nazischip Wilhelm Gustloff

Rampschip Wilhelm Gustloff

Hoewel de Wilhelm Gustloff was ontworpen om maximaal 1.465 passagiers en 400 bemanningsleden te kunnen faciliteren was dat aantal op 30 januari 1945 minimaal vervijfvoudigd. Ongeveer de helft van het aantal opvarenden waren kinderen. Er waren ijsbrekers nodig om een uitvaarroute voor het voormalige cruiseschip vrij te maken. Het was 18 graden onder nul toen het schip rond 13:00 uur Gotenhafen achter zich liet. Op de brug ontstond meteen een meningsverschil over de te volgen koers tussen kapitein Petersen en Korvettenkapitän Zahn. Zahn wilde de westelijke route volgen door ondiep water en met maximaal vermogen de kortste weg nemen. In theorie had hij gelijk want een snelle oceaanstomer kon, zelfs zonder escorte, op snelheid ontkomen aan veel langzamere, vijandelijke onderzeeboten. Kapitein Petersen wees hem er echter op dat de Wilhelm Gustloff helemaal geen snel schip was en in haar beste jaren slechts een maximale snelheid had gehad van niet meer dan 15 knopen. Bovendien had het schip enige bomschade opgelopen en was de schroefastunnel nooit helemaal bevredigend gerepareerd. Kapitein Petersen koos daarom voor een noordelijke koers die later naar het westen werd verlegd zodat het schip boven de Stolpe Bank langs zou gaan. Dit was volgens hem de veiligste route, vrij van mijnen en ondiepten.

Als escorte had de Wilhelm Gustloff twee kleine oorlogsschepen meegekregen in de vorm van de Löwe en de TF 19. De Löwe was een Steipner-klasse torpedoboot van 735 ton die veroverd was op de Noren op 9 april 1940. Die hadden het schip in 1938 in dienst gesteld als Gyller. Het tweede escorteschip was Torpedofangboot 19, een schip dat tot dan toe alleen was gebruikt om oefentorpedo`s op te pikken. De TF 19 kreeg problemen met een lekke lasnaad in de woelige Oostzee en moest al snel terugkeren naar Gotenhafen. Onder escorte van alleen de Löwe ging de Wilhelm Gustloff verder. Rond de klok van 20:00 uur kreeg men het sein dat een groep Duitse mijnenvegers op hoge snelheid op tegenkoers naderde. Om een aanvaring te voorkomen liet de Wilhelm Gustloff de groene en rode navigatielichten ontsteken. In deze gevaarlijke situatie troostte de bemanning van de Wilhelm Gustloff zich met de kennis dat de zware kruiser Admiral Hipper en haar escorte, de nieuwe Flottentorpedoboot T 36 van ruim 1.500 ton, haar rond middernacht op een parallelle koers zouden passeren. De aanwezigheid van deze grote oorlogsschepen in de buurt van de vluchtende Gustloff was ook voor de Kriegsmarine een overweging geweest om het schip met het kleine escorte te laten vertrekken.

Ondanks het feit dat de onderzeebootopsporingsapparatuur aan boord van de Löwe door bevriezingsverschijnselen onbruikbaar was geworden, de luchtafweermitrailleurs aan boord van de Gustloff door ijsvorming onbruikbaar waren en dat de tuigage om de reddingsboten te water laten bevroren was, kwam er tegen 20:30 uur enige ontspanning op de brug van het vluchtende Duitse schip. De bevelhebbers dachten het gevaarlijkste deel van de reis achter de rug te hebben en hadden net gegeten en cognac gedronken. De Löwe en de Wilhelm Gustloff waren op dat moment echter afhankelijk van de waarnemingen van hun uitkijken die het in de ijzige wind bijzonder moeilijk hadden.

Intussen was de Sovjetonderzeeboot S-13, onder commando van Kapitan III Ranga (luitenant-ter-zee der 1e klasse) Alexander I. Marinesko, actief onder de Pools-Duitse kust van de Oostzee. Kort nadat de Wilhelm Gustloff haar navigatielichten had ontstoken werd zij door een uitkijk en de commandant van de S-13 opgemerkt. In een gesprek, opgenomen in de officiële geschiedenis van de Oostzeevloot, vertelde Marinesko: “toen de sneeuw plotseling wegtrok zag ik een silhouet van een groot oceaanschip. Het was geweldig. Het voerde zelfs een paar lichten. Op datzelfde ogenblik schatte ik dat het zowat 20.000 ton moest zijn, zeker niet minder. Ik was er zeker van dat het vol zat met mannen die Moedertje Rusland hadden vertrapt en nu probeerden het vege lijf te redden. Het moest tot zinken worden gebracht, besloot ik, en de S-13 zou het doen. Het was alleen nog maar de vraag waar en wanneer. Ik had mij geestelijk al voorbereid op een bovenwateraanval voor een grotere trefzekerheid met een boegsalvo. Toen kwam het bij mij op dat ik achterom het konvooi moest langstrekken om het vanaf de walkant aan te vallen. Zij zouden vanuit die richting geen aanval verwachten. Hun uitkijk zou in de eerste plaats op zee zijn gericht. Het enige wat wij hoefden te doen, was onze berekeningen zuiver uitvoeren en kalm blijven. Later konden we ons wel zorgen maken over de mijnenveger”.

Marinesko bedoelde met de mijnenveger de Löwe en manoeuvreerde zijn onderzeeboot tussen de kust en de Wilhelm Gustloff in en achtervolgde het grote Duitse schip om in de juiste aanvalspositie te komen. Kort na 21:00 uur, niet wetend dat er zich duizenden vluchtelingen aan boord van het vijandelijke schip bevonden, gaf hij bevel om alle vier de torpedo`s uit de boegbuizen te lanceren op de Wilhelm Gustloff. Om 21:16 trof de eerste torpedo van de S-13 doel. Het onderwaterprojectiel veroorzaakte een explosie en een groot gapend gat in de bakboordboeg van het Duitse schip. Seconden later trof de tweede torpedo de midscheeps van de Wilhelm Gustloff ter hoogte van het lege zwembad dat gebruikt was om de marinevrouwen onder te brengen. De derde torpedo trof het schip in de machinekamer ter hoogte van de schoorsteen. De vierde torpedo bleef vastzitten in de lanceerbuis wat de bemanning van de S-13 in groot gevaar bracht. Terwijl de torpedomakers koortsachtig de vastgeklemde torpedo onschadelijk maakten, keek commandant Alexander Marinesko vanaf de commandotoren van de S-13 toe hoe de Wilhelm Gustloff zware slagzij over bakboord begon te maken en begon te zinken.

Om te voorkomen dat het voorschip van de Gustloff te veel water zou maken door het gat in de boeg werd meteen de order gegeven de voorste waterdichte schotten te sluiten. Hierdoor werden de verblijven van de niet op post staande bemanningsleden afgesloten zodat een groot gedeelte van juist diegenen met de kennis om de reddingsboten te strijken en van de verdere noodprocedures, uitgeschakeld werd. De tweede torpedo had directe, fatale gevolgen voor vele passagiers, maar de derde treffer bezegelde het lot van rampschip Wilhelm Gustloff. De directe treffer in de machinekamer had als gevolg dat alle machines en stroomvoorzieningen gestopt werden. In het donkere en overhellende schip brak een verschrikkelijke paniek uit die een chaos veroorzaakte bij het verlaten van het schip door de doodsbange vluchtelingen. Velen werden vertrapt, verdrukt of zwaar gewond in de overvolle gangen van het schip. Degenen die er in slaagden om aan dek te komen kwamen er snel achter dat het bijna onmogelijk was om reddingsboten te strijken. Tijdens pogingen om reddingsvlotten overboord te zetten, gleden veel vluchtelingen uit op het door ijs bedekte en daardoor spiegelgladde dek en verdwenen kansloos in de ijzige wateren van de Oostzee. Degenen die in paniek overboord sprongen ondergingen hetzelfde lot.

Radiotelegrafist Rudi Lange kon alleen een noodtransmitter, met een bereik van nauwelijks 2.000 meter, gebruiken om een SOS uit te zenden. Dit signaal werd echter wel meteen opgemerkt door de Löwe die direct rechtsomkeer maakte en het signaal doorzond. Terwijl de torpedoboot de eerste schipbreukelingen oppikte, nam het menselijke drama aan boord van de zinkende Wilhelm Gustloff steeds grotere vormen aan. ‘Vrouwen en kinderen eerst’ en ‘de kapitein gaat met zijn schip ten onder’ gingen niet op omdat de mannelijke opvarenden zich zonder pardon een weg baanden naar de reddingsboten en kapitein Petersen als eerste de betrekkelijke veiligheid van een sloep opzocht. Andere mannen maakten met pistoolschoten een einde aan de miserabele situatie en aan de levens van hun familieleden en zichzelf. Enkele reddingsboten werden toch gestreken en zaten in een oogwenk overvol met verkleumde drenkelingen. Mensen die alsnog aan boord wilden klauteren werden er letterlijk afgeslagen. Zeventig minuten nadat de Wilhelm Gustloff door de eerste torpedo getroffen werd, verdween zij langzaam in de woelige en ijskoude golven van de Oostzee. Duizenden opvarenden die nog aan boord waren gingen met het Duitse schip ten onder.

Net voordat de Wilhelm Gustloff ten onder ging arriveerde de torpedoboot T 36 die net als de Löwe zoveel mogelijk mensen uit het koude water oppikte. De zware kruiser Admiral Hipper, die zelf ruim 1.300 vluchtelingen aan boord had, kreeg orders om door te varen. Het onderzeebootgevaar was te groot en de Kriegsmarine vond het grote oorlogsschip te kostbaar om het te verliezen tijdens het redden van drenkelingen. Drie mijnenvegers die later ten tonele verschenen konden nog enige tientallen mensen redden maar de vrachtschepen Göttingen en Gotenland en enkele andere kleinere schepen, die nog later arriveerden, konden bijna alleen nog maar bevroren lijken bergen. Zeven uren nadat de Wilhelm Gustloff gezonken was redde de bemanning van de Vorpostenboot (patrouilleboot) VP 1703 een baby uit een reddingsboot van het voormalige KdF-schip. Deze gelukkige zuigeling was de laatste officiële overlevende van de Wilhelm Gustloff die in veiligheid kon worden gebracht.

Definitielijst

Kriegsmarine
Duitse marine, naast de Heer en de Luftwaffe onderdeel van de Duitse Wehrmacht.
kruiser
Snelvarend oorlogsschip van 8000-15000 ton, geschikt voor diverse taken als verkenning, verkenningsafweer en konvooibescherming.
torpedo
Oorlogswapen, met van een explosieve lading voorzien sigaarvormig lichaam met een voortstuwings- en besturingsmechanisme, bestemd om na lancering via het water zijn weg te zoeken naar vijandelijke schepen en deze door een onderwaterexplosie uit te schakelen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Geografisch overzicht van de ramp met de Wilhelm Gustloff.
(Bron: Roger Paulissen, Go2War2.nl)


Het escorte van rampschip Wilhelm Gustloff bestond alleen uit de kleine torpedoboot Löwe.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)


De Sovjetonderzeeboot S-13.
(Bron: Uboat.net)


Kapitan III Ranga Alexander I. Marinesko, commandant van de S-13.
(Bron: Wikipedia)


De moderne torpedoboot T 36 pikte 564 overlevenden van de Wilhelm Gustloff op.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
07-10-2011
Laatst gewijzigd:
07-11-2012
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.