Mengele, Josef

In Zuid-Amerika

Het zware eentonige werk, de problemen met zijn vrouw en het feit dat er voor hem als voortvluchtige oorlogsmisdadiger geen toekomst was in Duitsland, deden Mengele besluiten om in zijn eentje te emigreren. In augustus 1948 verliet hij de boerderij om zijn reis naar ArgentiniŽ voor te bereiden. Hij verbleef daarna vermoedelijk enkele maanden in een bos in de omgeving van GŁnzberg. Zijn familie, die het dankzij de fabriek economisch voor de wind ging, legde 7.000 Duitse Mark bij elkaar waarmee een vals Italiaanse identiteitsbewijs aangeschaft werd op naam van Helmut Gregor. Hoewel daar geen concreet bewijs voor is, werd hij bij zijn vlucht vermoedelijk geholpen door Carlos Fuldner, een voormalige SS-HauptsturmfŁhrer van Argentijns-Duitse afkomst. Fuldner was in 1947 naar zijn geboorteland ArgentiniŽ gevlucht, waar hij een hulporganisatie opzette die meerdere voortvluchtige naziís zou helpen met emigratie naar ArgentiniŽ, waaronder Adolf Eichmann. Onder het bewind van de dictator Juan Perůn vonden honderden nazi-oorlogsmisdadigers een veilig heenkomen in ArgentiniŽ.

Mengele reisde via Sterzing en Bolzano in de Italiaanse provincie Zuid-Tirol naar Milaan om uiteindelijk op 20 mei 1949 in Genua aan te komen. Hij verkreeg in de havenstad een paspoort van het Rode Kruis, een medische verklaring en een Argentijns inreisvisum. Op het laatste moment ging het bijna mis, want de ambtenaar die hem tegen betaling een Italiaans uitreisvisum had moeten leveren was op vakantie en zijn collega bleek niet omkoopbaar. Mengele werd vier dagen vastgehouden door de Italiaanse grenspolitie, maar kwam vrij toen de corrupte ambtenaar van vakantie terugkeerde. Op 25 mei 1949 vertrok Mengele richting ArgentiniŽ aan boord van het schip de North King. Het schip voer op 20 juni 1949 de haven van Buenos Aires binnen. Tot 1959 zou Mengele in deze stad verblijven. Hij beleefde hier de beste jaren van zijn naoorlogse leven.

In Buenos Aires vond Mengele aansluiting bij de grote Duitse immigrantengemeenschap. Hij maakte er kennis met onder andere Hans-Ulrich Rudel, een hooggedecoreerde gevechtsvlieger uit de Luftwaffe en de leider van Kameradenwerk, een hulporganisatie voor gevluchte naziís. Dankzij deze contacten en de financiŽle steun van zijn familie in Duitsland wist Mengele een goed bestaan op te bouwen. Begin jaren vijftig begon hij te werken als overzeese vertegenwoordiger van de landbouwmachinefabriek van de Mengele-dynastie. Ook startte hij een houtbewerkingsfabriek en werd hij partner in een farmaceutisch bedrijf. In 1954 werd de scheiding met zijn vrouw geregeld. Gedurende een levendige briefwisseling met zijn schoonzuster Martha, de vrouw van zijn in 1949 overleden broer Karl jr., ontstond er tussen hen een romance. In maart 1956 ontmoetten de twee elkaar in de wintersportplaats Engelberg in Zwitserland. Mengele zag daar ook zijn nu twaalfjarige zoon Rolf weer voor het eerst sinds de oorlog. In oktober 1956 zouden Martha en haar zoon Karl-Heinz zich voegen bij Mengele in Buenos Aires. Ze trokken bij hem in. In juli 1958 zou Martha met Mengele trouwen in Nueva Helvecia, Uruguay.

De bovengenoemde reis van ArgentiniŽ naar Zwitserland via New York en GenŤve en terug verliep voor Mengele zonder problemen. Hij voelde zich daardoor zo gesterkt dat hij na zijn terugkeer in ArgentiniŽ besloot zich op zijn eigen naam te registreren bij de West-Duitse ambassade. Hij had voor zijn huwelijk met Martha namelijk een Duitse geboorteakte nodig. Dat verliep ook probleemloos en hij kreeg een Duits paspoort. Dat jaar kwam hij wel in de problemen toen hij werd gearresteerd door de Argentijnse politie omdat hij ervan verdacht werd dat hij verantwoordelijk was voor de dood van een meisje na een illegale abortus. Waarschijnlijk was hij echter niet de dader en al na drie dagen werd hij vrijgelaten. Grotere problemen ontstonden voor Mengele echter toen er op 25 februari 1959 in West-Duitsland voor het eerst een arrestatiebevel tegen hem werd uitgevaardigd. Het werd hem nu te heet onder de voeten en hij vertrok vanuit ArgentiniŽ naar Paraguay waar hij onderdook. Nu zijn echte naam geregistreerd was door de West-Duitse ambassade zou het niet ingewikkeld zijn geweest hem op te sporen. Toch zou West-Duitsland pas op 30 juni 1960 aan ArgentiniŽ om uitlevering van Mengele verzoeken.

Terwijl Martha en haar zoon achtergebleven waren in ArgentiniŽ (de relatie tussen Mengele en haar was bekoeld geraakt en ze keerde in 1961 terug naar Europa) verbleef Mengele vijftien maanden op een boerderij van een vriend van Rudel bij Hohenau in het zuidoosten van Paraguay. Op 27 november 1959 verkreeg hij op naam van Josť Mengele de Paraguayaanse nationaliteit, wat garandeerde dat hij niet uitgeleverd kon worden aan West-Duitsland. Hij wist van de pogingen die in de Bondsrepubliek ondernomen werden om hem op te sporen en hoorde ook van Adolf Eichmanns ontvoering door de IsraŽlische veiligheidsdienst Mossad op 11 mei 1960. In oktober 1960 besloot hij Paraguay te verlaten en met een vals Braziliaans paspoort op naam van Peter Hochbichler naar BraziliŽ te gaan om daar onder te duiken. Daar zou hij tot zijn dood verblijven. Van 1961 tot 1975 verbleef hij bij de Hongaarse immigranten Gitta en Geza Stammer, eerst op hun boerderij in het ruim driehonderd kilometer ten noordwesten van S„o Paulo gelegen Nova Europa en vanaf 1962 in hun nieuwe boerderij bij Serra Negra, een kleine 150 kilometer ten noordwesten van S„o Paulo.

In de tijd dat hij bij de Stammers verbleef, leed Mengele aan depressies. De spanningen tussen hem en de familie liep zo hoog op dat hij in 1975 verhuisde naar een klein, vervallen huis in Eldorado, een arme voorstad van S„o Paulo. Dit zou zijn laatste verblijfplaats zijn. Terwijl hij hier zijn laatste jaren grotendeels in eenzaamheid doorbracht, werd er nog steeds naar hem gezocht, onder andere door nazi-jager Simon Wiesenthal. Die zat echter voortdurend op het verkeerde spoor. Hij beweerde dat hij Mengele in 1961 bijna te pakken had gehad op het Griekse eiland Kythnos. Eerder zou Mengele volgens hem in Egypte onderdak hebben gevonden. In de jaren zeventig meldde Wiesenthal dat hij Mengele op het spoor was in Paraguay en in 1972 zou de nazi-arts volgens hem zelfs gesignaleerd zijn in het Spaanse vakantieoord Torremolinos.

Wie wel de werkelijke verblijfsplaats kende van zijn vader was zijn zoon Rolf. Die bracht in 1977 een bezoek aan zijn vader in BraziliŽ die hij eenentwintig jaar niet had gezien. Inmiddels was de naam van zijn vader in de westerse wereld berucht. Er werd veel over hem geschreven, zowel fictie als non-fictie. Meest bekend is de roman van Ira Levin The Boys from Brazil uit 1976 die twee jaar later verfilmd werd. Mengele werd door Levin gesitueerd in een koloniaal huis in de Zuid-Amerikaanse jungle waar hij zich bezighield met het klonen van 94 Hitlers. Rolf kende de beschuldigingen die in de media tegen zijn vader geuit werden en wilde zijn kant van het verhaal horen. Een bevredigend antwoord kreeg hij echter niet van de verbitterde man. ďZijn argumenten dat sommige rassen superieur waren aan andere, waren volkomen onwetenschappelijkĒ, zo verklaarde Rolf Mengele. ďHij zwetste er maar wat op los, bijvoorbeeld toen ik vroeg waarom zoveel gehandicapte en mismaakte mensen zo scherpzinnig en ontwikkeld waren.Ē Zijn vader beweerde slechts zijn plicht gedaan te hebben en hield zelfs vol dat hij mensenlevens gered had door hen tijdens selecties niet naar de gaskamers te sturen. Rolf constateerde dat zijn vader niet gekweld werd door berouw of schuldgevoel, maar wel door de angst om nu zelf gevangenen genomen te worden. Rolf verbleef twee weken in BraziliŽ en keerde daarna weer terug naar Duitsland. Het zou de laatste keer zijn dat hij zijn vader zag.

De laatste maanden van zijn leven leed Mengele aan stemmingswisselingen en depressiviteit. Hij werd onder de hoede genomen door een bevriend echtpaar, Wolfram en Liselotte Bossert. Ze nodigden hem uit om enkele dagen door te brengen in hun huisje in Bertioga Beach. Mengele arriveerde hier op 5 februari 1979. Twee dagen later werd hij tijdens het zwemmen getroffen door een beroerte. Wolfram Bossert wist hem uit het water te halen, maar hartmassage en mond-op-mondbeademing mochten niet meer baten. De beroerte was hem fataal geworden. Hij werd op 8 februari begraven als Wolfgang Gerhard op de begraafplaats Nossa Senhora RosŠrio in Embu, een voorstadje van S„o Paulo. Alleen de Bosserts en een priester waren aanwezig op de plechtigheid. Het nieuws over zijn dood bereikte Rolf en de rest van de familie in maart 1979. Zij hielden het overlijden geheim voor de wereld. Wiesenthal zocht gewoon door naar Mengele en beweerde meerdere keren dat hij hem getraceerd had. Zo verkondigde hij in januari 1984 dat het voor 99% zeker was dat de nazi-arts zich bevond in Paraguay. De Bondsrepubliek Duitsland vaardigde in 1982 een vernieuwd arrestatiebevel voor Mengele uit en bood, net als IsraŽl, een grote som geld voor de tip die zou leiden tot zijn arrestatie.

In 1985 werd dan eindelijk bekend dat het graf van Wolfgang Gerhard eigenlijk de laatste rustplaats was van Josef Mengele. De Duitse politie had in het huis van Hans Sedlmeier, een jeugdvriend van Mengele en de verkoopmanager van de landbouwmachinefabriek van de Mengeles, brieven aan en van Mengele gevonden met daarop het adres van de Bosserts. De Braziliaanse politie had daarop bij de familie Bossert een huiszoeking gegaan en daar nog meer persoonlijke documenten gevonden die toebehoord hadden aan Mengele. Tijdens een verhoor door Duitse politieagenten, die waren afgereisd naar BraziliŽ, biechtten de Bosserts de locatie van Mengeles graf op.

Onder grote belangstelling van de pers werd op 5 juni 1985 het lichaam van Mengele opgegraven op de begraafplaats in Embu. Amerikaanse deskundigen maakten op 21 juni 1985 op het politiebureau van S„o Paulo bekend dat uit forensisch onderzoek gebleken was dat de stoffelijke resten ďbeyond reasonable doubtĒ geÔdentificeerd waren als die van Mengele. Dat was niet voldoende om het Simon Wiesenthal Centrum in Los Angeles en de IsraŽlische politie te overtuigen. Simon Wiesenthal bleef altijd denken dat Mengeles dood in scŤne was gezet. In de media verschenen nog steeds berichten dat Mengele na zijn dood in 1979 was gezien op verschillende locaties in Zuid-Amerika. Door middel van een DNA-onderzoek in 1992, uitgevoerd door de Britse geneticus dr. Alec Jeffreys, werd evenwel een duidelijke match gevonden tussen het DNA uit de opgegraven botten en dat van Rolf Mengele. Daarmee werd het definitieve bewijs geleverd voor het feit dat de beruchte nazi-arts inderdaad in 1979 was overleden.

Definitielijst

Luftwaffe
Duitse luchtmacht.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Pasfoto van Mengele uit 1956 van zijn Argentijnse identificatiebewijs.
(Bron: Wikimedia Commons)


De boerderij in Hohenau in Paraguay waar Mengele vijftien maanden in 1959 en 1960 verbleef.
(Bron: Wikimedia Commons)


Nazi-jager Simon Wiesenthal in 1993.
(Bron: Simon Wiesenthal Center)


Gregory Peck als Josef Mengele in de speelfilm The Boys from Brazil (1978).


Mengele in BraziliŽ, 1977.

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
06-03-2012
Laatst gewijzigd:
06-07-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.