Mengele, Josef

Jeugd en studie

Josef Mengele werd op 16 maart 1911 geboren in Günzberg in Beieren. Zijn vader, Karl Mengele (1884-1959), was afkomstig uit een boerenfamilie en was afgestudeerd als werktuigbouwkundig ingenieur. Met het kapitaal van zijn moeder, een zelfstandig hoedenmaakster, wist Karl in 1907 een landbouwmachinefabriek te beginnen. De succesvolle onderneming kwam bekend te staan als Karl Mengele & Söhne en was tot de jaren negentig van de vorige eeuw één van Duitslands belangrijkste landbouwmachineproducenten. Samen met zijn uit een welvarende familie afkomstige vrouw, Walburga Hupfauer, kreeg Karl Mengele drie kinderen. Josef was de oudste en daarna volgden Karl jr. (1912) en Alois (1914). De kinderen werden katholiek opgevoed en werden ingezet als misdienaar in de Frauenkirche in hun woonplaats Günzberg.

Het gezin Mengele was katholiek-conservatief en Duits-nationalistisch en bood de kinderen een stabiele omgeving. In de jaren van economische en sociale malaise na de Eerste Wereldoorlog, waarin vader Mengele meevocht, wist de familie zich goed staande te houden. De landbouwmachinefabriek bood hen financiële zekerheid. Als gevolg van de relatief goede sociale positie van zijn ouders leefde Josef wel vrij geïsoleerd ten opzichte van leeftijdsgenootjes wier thuissituatie minder welvarend was. In 1921 ging hij naar het gymnasium. Net zoals in het gezin heerste op school een nationalistische en conservatieve moraal. Veel docenten waren oorlogsveteranen en leden van de paramilitaire veteranenorganisatie Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten. Het is aannemelijk dat op school de basis gelegd werd voor Josef Mengeles latere politieke opvattingen. Ook buiten school kwamen deze opvattingen tot ontwikkeling. Op twaalfjarige leeftijd meldde Josef zich bij de rechts-conservatieve paramilitaire jeugdorganisatie, Grossdeutscher Jugendbund (GDJ). Hij zou lid blijven tot 1930 en werd in 1927 aangewezen als Ältestenführer van de afdeling Günzburg.

Dat voor Mengele een wetenschappelijke carrière in het verschiet lag, was op het gymnasium nog niet duidelijk. Op zijn negentiende, in 1930, slaagde hij voor zijn eindexamen met een wisselend resultaat. Zijn kennis van Duits, Latijn, Grieks en wiskunde werd als “ontoereikend” beoordeeld. Daarentegen behaalde hij voor de vakken godsdienst, natuurkunde, Engels, geschiedenis en aardrijkskunde wel een “cum laude” of “zeer bevredigend” resultaat. Na zijn examen ging Josef het huis uit om medicijnen te studeren in München. Niet hij, maar zijn jongste broer zou zijn vader later opvolgen als eigenaar van het landbouwmachinebedrijf. Hij had heimwee, maar zijn ambitie was sterker. Hij wilde bewijzen dat hij in staat was tot bijzondere presentaties, een streven dat hem ook in Auschwitz zou kenmerken. Als student in München gedroeg Mengele zich niet opvallend, maar hij bleef toch min of meer een eenling. Hij deed weliswaar mee aan sociale activiteiten, maar een medestudent omschreef zijn houding wel als koel, afstandelijk en arrogant.

In 1931 studeerde Mengele verder in Bonn. Na in deze stad getuige geweest te zijn van een communistische demonstratie werd zijn politieke belangstelling aangewakkerd. Hij zou het “bolsjewistische gevaar” hebben willen bestrijden en sloot zich in 1932 aan bij Jungstahlhelm, de jeugdorganisatie van Stahlhelm. Aan de universiteit behaalde hij goede resultaten en ook sociaal gezien viel hij niet uit de toon. Zijn studieperiode in Bonn, waar hij in de zomer van 1932 zijn eerste artsenexamen aflegde, onderbrak hij voor een semester medicijnen in Wenen. Daarna studeerde hij vanaf de zomer van 1933 weer verder in München, de bakermat van het nationaalsocialisme. Hij volgde als bijvak antropologie aan de filosofische faculteit. Na de machtsovername door de nazi’s in 1933 werd hij als lid van Stahlhelm automatisch opgenomen in de gelederen van de Sturmabteilung (SA). Zijn lidmaatschap zou niet lang duren, want in oktober 1934 zegde hij dat op. Hij voerde daarvoor gezondheidsredenen aan , maar het is aannemelijk de werkelijke reden de teloorgang van de SA na Nacht van de Lange Messen was. In de organisatie zat niet langer toekomst, zeker niet voor een ambitieuze jongeman als Josef Mengele.

Als medicijnen- en antropologiestudent ging het Mengele veel beter af dan als gymnasiumscholier. Hij was een goede student met wetenschappelijk talent. Vooral de vakken genetica en fysische antropologie hadden zijn belangstelling. Tot zijn studiestof behoorde het indertijd veelbesproken onderwerp “raszuiverheid”. In zijn laatste studiejaar volgde hij colleges van de rassentheoreticus en psychiater professor Ernst Rüdin die aan de wieg stond van de nationaalsocialistische rassenideologie. Hij was één van de samenstellers van de nazi-wet uit 1933 die het toestond om geesteszieken en mensen met een aangeboren lichamelijke handicap onvrijwillig te steriliseren zodat ze niet konden zorgen voor nageslacht (dat het Duitse ras zou verzwakken). De opvatting dat het ene ras superieur was aan het andere en dat gehandicapten het ras verzwakten, zou het fundament vormen voor de misdaden die later door de nazi’s onder andere in Auschwitz gepleegd werden en waaraan Mengele zelf ook zou deelnemen. Tijdens zijn studietijd kon hij echter nog niet doorzien tot welke misdaden dit gedachtegoed zou leiden.

Definitielijst

Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. Italië en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
Nacht van de Lange Messen
Nacht van 30 juni op 1 juli 1933 waarin Hitler op bloedige wijze afrekende met de veeleisende leiders van de SA, waaronder Ernst Röhm.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Stahlhelm
Benaming voor de helm die Duitse militairen droegen gedurende WO II. Daarnaast was Stahlhelm een bond voor Duitse frontsoldaten uit WO I.
Sturmabteilung
Semi-militaire afdeling van de NSDAP. Opgericht in 1922 ter beveiliging van bijeenkomsten en leiders van de NSDAP. Hun toenemende macht werd gebroken tijdens de "Nacht van de Lange messen" (29-30 juni 1934).

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Jeugdfoto van Josef Mengele, begin jaren dertig.

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
06-03-2012
Laatst gewijzigd:
15-04-2012
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.