Mengele, Josef

Rassenwetenschapper

In het voorjaar van 1935 promoveerde Josef Mengele bij professor Theodor Mollison van het Antropologisch Instituut te München. De titel van zijn met summa cum laude beoordeelde dissertatie luidde: “Rassenmorphologischen Untersuchung des vorderen Unterkieferabschnittes bei vier rassischen Gruppen” (Rassenmorfologisch onderzoek van het voorste deel van de onderkaak bij vier raciale groepen). Mengele verkreeg de titel dr.phil. in de antropologie en slaagde in 1936 voor zijn staatsexamen medicijnen. Dat jaar doorliep hij ook gedurende vier maanden zijn co-assistentschap op de kinderafdeling van het academisch ziekenhuis Leipzig.

Een carrière als ziekenhuisarts was echter niet zijn ambitie. Dankzij de aanbeveling van Mollison verkreeg hij per 1 september 1936 een vaste aanstelling bij het Universitätsinstitut für Erbbiologie und Rassenhygiene (universitair instituut voor erfelijkheidsleer en raszuiverheid) in Frankfurt am Main. Hij werd benoemd tot assistent van professor Otmar Freiherr von Verschuer, de directeur van deze instelling. Verschuer speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming van de nationaalsocialistische rassenpolitiek. In 1942 zou hij benoemd worden tot de directeur van het Kaiser Wilhelm Institut voor antropologie, humane erfelijkheidsleer en eugenetica in Berlijn dat met zijn onderzoek “wetenschappelijke” legitimiteit gaf aan de erfelijkheids- en rassenleer van de nazi’s. Er ontstond een goede collegiale relatie tussen Verschuer en Mengele, die door zijn chef benoemd werd tot hoofdassistent. Ook tijdens de oorlog zouden ze met elkaar contact blijven houden.

Gedurende de tijd dat hij werkte voor het instituut van Verschuer behaalde Mengele zijn tweede doctorstitel. Hij mocht zich nu ook dr.med. (doctor in de medicijnen) noemen. Zijn proefschrift, getiteld “Sippenuntersuchungen bei Lippen-Kiefer-Gaumenspalte” (familiestamonderzoek bij hazenlippen), leverde ook nu het predicaat summa cum laude op. Als rassenwetenschapper vond hij aansluiting bij de indertijd dominante theorie over de superioriteit van het Arische ras en het uitgangspunt dat het ras zuiver gehouden moest worden van vreemde smetten, handicaps en andere afwijkingen. Dergelijke theorieën bestonden binnen wetenschappelijke kringen al in de 19e eeuw, ook buiten Duitsland. Niet in Duitsland, maar in de staat Indiana in de Verenigde Staten werd in 1907 voor het eerst ter wereld een wet voor de verplichte sterilisatie van gehandicapten ingevoerd. Tegen het eind van de jaren 20 hadden 28 Amerikaanse staten deze wet ingevoerd, voordat in Duitsland in 1932 een vergelijkbare wet van kracht werd.

De machtsovername van de nazi’s gaf de eugenetica, de wetenschap gericht op de “verbetering” van het ras, een radicale impuls. Niet alleen maakte de sterilisatiewet van 1933 de gedwongen sterilisatie mogelijk van mensen die bijvoorbeeld leden aan erfelijke blindheid, erfelijke doofheid en schizofrenie, maar ook werd de superioriteit van het Arische ras en de minderwaardigheid van het Joodse ras vastgelegd in de rassenwetten van Neurenberg van 1935. Niet langer de gezondheid en het welzijn van de individuele patiënt moesten voor artsen in nazi-Duitsland centraal staan, maar de gezondheid van de natie en het Arische ras als geheel. Ongeneeslijk zieken en gehandicapten werden voortaan beschouwd als een gevaar voor de raszuiverheid en een last voor de economie. Gesteund door artsen en wetenschappers werd in 1939 door het nazi-regime een programma onder de codenaam Aktion T4 gestart dat gericht was op het gedwongen “euthanaseren” van psychiatrisch patiënten en gehandicapten. Tussen oktober 1939 en augustus 1941werden volgens officiële nazi-cijfers 70.273 mensen vermoord in het kader van deze operatie, maar vermoedelijk is het werkelijke aantal hoger.

Terwijl de medische wetenschap steeds verder afgleed van de door Hippocrates vastgelegde ethische principes, hield Mengele zich op het instituut van Verschuer bezig met onderzoek in verband met juridische geschillen over “rassenschande”. In de rassenwetten van Neurenberg was vastgelegd dat seksueel contact tussen Joden en Ariërs niet toegestaan was. Ariërs die zich hieraan schuldig maakten riskeerden als schuldig aan rassenschande gevangenschap in een concentratiekamp en Joden konden zelfs ter dood veroordeeld worden. Het waren vooral aanklachten tegen Joodse mannen die ervan verdacht werden een relatie te hebben met een Arische vrouw waarmee Mengele zich bezighield. Aan de hand van stamboomonderzoek en metingen van hoofd, oren, neus en andere gezichtskenmerken moest hij antwoord geven op de vraag of de beschuldigde werkelijk van Joodse afkomst was. Daarnaast hield Mengele zich bezig met het recenseren van academische publicaties over rassenvraagstukken en het becommentariëren van congressen met datzelfde thema. Artikelen van hem werden gepubliceerd in Verschuers periodiek Der Erbarzt. In de tussentijd viel Mengele ook nog kortstondig in als docent klinische geneeskunde aan de universiteitskliniek van Bonn.

Definitielijst

nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
rassenleer
De Duitsers maakten onderscheid tussen mensen op grond van ras.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Mengele als medewerker van Verschuers instituut voor erfelijkheidsleer in Frankfurt, eind jaren dertig.
(Bron: Max-Planck Gesellschaft Berlijn-Dahlem)


Propaganda-illustratie uit een nationaalsocialistisch periodiek met bovenaan de tekst: “Sterilisatie is bevrijding”. Drie gehandicapte kinderen zijn afgebeeld met daaronder de boodschap: “Wie wil hier verantwoordelijk voor zijn?”
(Bron: German Propaganda Archive)


Nationaalsocialistische propagandaposter. Getoond wordt dat wanneer ouders van een zuiver ras altijd twee kinderen krijgen en ouders van een minder ras vier, 120 jaar later het zwakkere ras in een overweldigende meerderheid is.
(Bron: German Propaganda Archive)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
06-03-2012
Laatst gewijzigd:
06-07-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.