Mengele, Josef

Selecties

Een belangrijke taak voor de SS-artsen in Auschwitz-Birkenau waren de selecties. Vanaf het voorjaar van 1942 arriveerden in Birkenau vrijwel dagelijks treintransporten met hoofdzakelijk Joden uit verschillende Europese landen. In het vernietigingskamp werden in principe enkel arbeidsgeschikte gevangenen voor langere tijd ondergebracht om dwangarbeid te verrichten. De arbeidsongeschikte personen die aankwamen met de transporten, zoals ouderen, kinderen en gehandicapten, werden bijna altijd meteen bij aankomst naar de gaskamer gestuurd. De Hongaars-Joodse arts en patholoog dr. Miklós Nyiszli, die als gevangene Mengele assisteerde bij de selecties en medische experimenten, verklaarde “dat de pas aangekomenen werden verdeeld in een rechter- en linkerrij. De rechter betekende leven, de linker: naar de crematoria. Uitgedrukt in percentages ging tussen de 75 en 80 procent naar links.” Gevangenen die tijdens hun verblijf in het kamp arbeidsongeschikt raakten als gevolg van verhongering, uitputting of ziekte trof op een later moment hetzelfde lot. Zowel op het aankomstperron (de “Rampe”) als in de kamp was het de taak van Mengele en zijn collega’s om de selecties uit te voeren waarbij bepaald werd of iemand al dan niet arbeidsgeschikt was. Het was deze activiteit die Mengeles beruchtheid evenzeer bepaalde als zijn medische experimenten.

Veel oud-gevangenen herinnerden zich na de oorlog nog hoe ze bij aankomst in Auschwitz Mengele voor het eerst zagen op het perron, onberispelijk gekleed en volledig in zijn element. “Hij gedroeg zich hoffelijk en straalde een rustig zelfvertrouwen uit dat vrijwel altijd het midden hield tussen zelfvoldaanheid en opperste charme”, aldus Auschwitz-overlevende Arminio Wachsberger uit Rome. “Hij floot een wagneriaanse aria als hij gevangenen naar links of rechts verwees.” De uit Tsjechië afkomstige oud-gevangene Zdenka Ehrlich verklaarde dat ze “de indruk van die man” nooit zou vergeten. “Ik wierp maar een korte blik op hem, hij was heel knap. Helemaal geen dreigend gezicht, eerder… onwelwillend, maar niet dreigend. Ik kan me herinneren dat zijn laarzen zo glommen, hij was volstrekt smetteloos. Hij droeg witte handschoenen, niet als verkeersagent, maar als een teken van distinctie en belang. Hij hief zijn hand op terwijl hij naar iedereen keek die voorbij marcheerde en maakte alleen maar een heel licht gebaar en zei: ‘Rechts, links, links, links, rechts, links, rechts…’” De elegante wijze waarop Mengele in Birkenau oordeelde over leven en dood leverde hem de bijnaam “de engel des doods” op. Dat hij zo handelde was vooral ten voordele van het vernietigingsproces: door de slachtoffers met zijn charme gerust te stellen, vertrokken ze zonder argwaan naar de gaskamers. Enkel wanneer mensen weigerden gescheiden te worden van hun familieleden gebruikte hij geweld en sloeg hij hen met zijn rijzweepje.

Een typerend voorbeeld van de dubbelzinnigheid van Mengeles handelen werd na de oorlog gegeven door SS-bewaker Richard Boeck die zich herinnerde hoe Mengele zich in 1943 eens had bekommerd om een oude vrouw die van de vrachtwagen gevallen was die haar naar de gaskamer had moeten brengen. Hij hielp haar overeind en begeleidde haar persoonlijk naar de gaskamer waar ze gedood werd. Een collega van Mengele, de Lagerarzt in Auschwitz III Monowitz dr. Horst Fischer, verklaarde dat Mengele ervan overtuigd was dat de Joden uitgeroeid moesten worden: “Hij was de meest overtuigde SS’er die we hadden.” Op het Auschwitz-proces in Frankfurt van 1963 tot 1965, waar Mengele zelf overigens niet terechtstond, werd vastgesteld dat hij in de periode van juni 1943 tot het najaar van 1944 74 keer op het perron in Birkenau selecties had uitgevoerd. Het werkelijke aantal ligt vermoedelijk hoger. Waarschijnlijk voerde Mengele meer selecties uit dan de meeste van zijn collega’s, maar dat kwam ook omdat hij langer dan de meeste andere artsen in Auschwitz werkte. Een verklaring voor het feit dat hij veel op het perron te zien is geweest, kan ook zijn dat hij hier aanwezig was om bijzondere personen, bijvoorbeeld tweelingen en kleine mensen, uit te zoeken voor zijn experimenten. Zijn opvallende voorkomen zorgde er verder misschien voor dat mensen hem na de oorlog nog wel herinnerden maar andere artsen niet.

Mengele voerde niet enkel selecties uit op het perron, maar ook in het kamp. Samen met zijn collega’s was hij bijvoorbeeld in de periode van 28 augustus 1943 tot 29 oktober 1944 verantwoordelijk voor vijftien selecties in het quarantainekamp (Lager BIIa), waarbij 3.824 gevangenen naar de gaskamer werden gestuurd. Wanneer slechts een klein aantal gevangenen gedood moest worden, werden ze niet naar de gaskamer gestuurd, maar geïnjecteerd met een dodelijk middel, zoals fenol. Mengeles assistent, Miklós Nyiszli, verklaarde hoe Mengele op deze manier eens veertien zigeunertweelingen doodde. Het eerste slachtoffer was een meisje van veertien. “Dr. Mengele beval mij het meisje uit te kleden”, zo getuigde de Hongaarse arts, “en haar hoofd op de ontkleedtafel te leggen. Toen injecteerde hij de Evipal in een ader van haar rechterarm. Nadat het kind in slaap was gevallen, zocht hij haar linkerhartkamer en stak er de injectiespuit met 10 cc chloroform in. Na een schokje overleed het meisje, waarop Mengele haar naar de lijkenkamer liet brengen. Op die manier werden die avond alle veertien tweelingen vermoord.”

Soms voerde Mengele in het vrouwenkamp (Lager BIa) ook selecties uit onder vrouwen en controleerde hij of ze zwanger waren. Wanneer dat het geval bleek te zijn, stuurde hij ze door naar de gaskamer of voerde hij een abortus uit. Voorkomen moest worden dat de vrouwen in het vernietigingskamp voor nageslacht zouden zorgen. Uit getuigenverklaringen blijkt dat Mengele het gynaecologische onderzoek hardhandig uitvoerde en dat ook de omstandigheden waaronder hij abortussen uitvoerde slecht waren. Het ontbrak aan de benodigde instrumenten en ontsmettingsmiddelen. De Joodse gynaecologe dr. Gisella Perl, die in Birkenau tewerkgesteld was als arts, wist de levens van vele vrouwen te redden door hen te aborteren voordat Mengele kon ontdekken dat ze zwanger waren.

Definitielijst

vernietigingskamp
Kamp waar tijdens de Tweede Wereldoorlog grote groepen mensen (voornamelijk Joden en zigeuners) door de SS werden geliquideerd door middel van vergassing. Auschwitz, Treblinka en Majdanek zijn drie voorbeelden van vernietigingskampen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Selectie van Hongaarse Joden op het perron van Birkenau, mei 1944.
(Bron: Yad Vashem Photo Archives)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
06-03-2012
Laatst gewijzigd:
15-04-2012
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.