Mengele, Josef

Op de vlucht

Mengeles experimenten stopten begin december 1944, slechts anderhalve maand voor de ontruiming van Auschwitz. Omdat het Rode Leger naderde werd begonnen met het verbranden van de kampadministratie om de bewijslast voor de misdaden die gepleegd waren in het kamp weg te werken. Ook de crematoriumgebouwen met de gaskamers werden vernietigd. Auschwitz-overlevende Wilhelm Brasse getuigde na de oorlog dat hij en een medegevangene in opdracht van Mengele fotoís en filmopnamen van zijn experimenten moesten verbranden. Niet al Mengeles onderzoeksmateriaal werd vernietigd, zo blijkt uit de verklaring van arts-gevangene Marina Puzyna. Zij verklaarde dat Mengele op de dag van de evacuatie van het kamp, 17 januari 1945, zoveel mogelijk rapporten met onderzoeksgegevens, vooral over tweelingen en kleine mensen, meenam. Met deze rapporten als bagage vertrok Mengele per auto uit Auschwitz met als bestemming concentratiekamp Gross-Rosen in Neder-SileziŽ (tegenwoordig onderdeel van Polen). Eind januari werd hij door dr. Enno Lolling, de chef-arts van het inspectoraat van de concentratiekampen (Amt D van het SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt), benoemd tot SS-Standortarzt van Gross-Rosen.

Als SS-Standortarzt was Mengele de hoogste arts in het concentratiekamp. Hij voerde de leiding over het medische personeel en was verantwoordelijk voor alle medische aangelegenheden in zowel het hoofdkamp als de subkampen van Gross-Rosen. Er is weinig bekend over zijn werkzaamheden in Gross-Rosen, maar in ťťn van de subkampen zou Mengele, net als in Auschwitz, selecties hebben uitgevoerd onder tyfuspatiŽnten. Zijn verblijf in Gross-Rosen was slechts van korte duur, want al op 8 februari werd begonnen met de evacuatie van het kamp omdat het Rode Leger steeds dichter naderde. Op 13 februari zou het kamp bevrijd worden. Mengele was enkele dagen eerder overgeplaatst naar een buitenkamp van Gross-Rosen, een werkkamp in Reichenau, het tegenwoordige Rychnov u Jablonce nad Nisou in TsjechiŽ. Eind april, kort voor de bevrijding van het kamp door het Rode Leger op 8 mei, vluchtte Mengele richting het westen om uit handen van de Sovjets te blijven.

In een uniform van de Wehrmacht als vermomming bereikte Mengele op 2 mei Saaz (tegenwoordig éatec in TsjechiŽ). In een veldhospitaal dat daar gestationeerd was, trof hij dr. Otto-Hans Kahler, een vroegere collega van het Kaiser Wilhelm Institut. Kahler zorgde ervoor dat Mengele toestemming kreeg om zich aan te sluiten bij het veldhospitaal. In die tijd knoopte Mengele een relatie aan met een verpleegster aan wie hij de verslagen van zijn experimenten gaf, zodat die uit handen van de geallieerden zouden blijven. Op de dag van de Duitse capitulatie op 8 mei had het veldhospitaal met Mengele zich verplaatst naar het niemandsland tussen het Amerikaanse front en het Sovjetfront in de omgeving van Karlsbad. Nadat het gebied in juni door de Amerikanen geannexeerd werd, werd de complete eenheid, inclusief Mengele, krijgsgevangen genomen. Mengele zou de daarop volgende tijd in verschillende krijgsgevangenenkampen ondergebracht worden. Ondanks dat hij al in mei genoemd werd op een lijst van gezochte oorlogsmisdadigers wisten de Amerikanen zijn ware identiteit niet te ontdekken. Hij noemde zich Josef Memling en had er groot voordeel bij dat hij enkele jaren eerder uit ijdelheid geweigerd had zich aan de binnenzijde van de linkerbovenarm te laten tatoeŽren met zijn bloedgroep, zoals bij soldaten uit de Waffen-SS gebruikelijk was. Al na zes weken, in augustus 1945, werd hij door de Amerikanen op vrije voeten gesteld.

Mengele zou gedurende enkele weken geen vaste verblijfplaats hebben, maar met hulp van een bevriende apotheker in MŁnchen werd voor hem in november 1945 een onderdak gevonden waar hij tot augustus 1948 zou verblijven. Het was de Lechnerhof, de afgelegen boerderij van het echtpaar Georg en Maria Fischer in het Oost-Beierse dorp Mandoling, circa zeventig kilometer van MŁnchen. Mengele werd aangenomen als boerenknecht en stond bij hen bekend als Fritz Hollmann. Op de boerderij maakte Mengele lange dagen; hij mestte de stallen, melkte de koeien en sorteerde de aardappeloogst. De familie had wel het vermoeden dat hun knecht een ondergedoken nazi was, maar ze waren tevreden met zijn werk en lieten het zo. In de jaren dat hij verbleef op de boerderij had Mengele contact met zijn familie. Zijn vrouw bracht meerdere keren een bezoek aan hem en hij zou zelf met valse papieren ook enkele keren afreizen naar Autenried in Beieren om zijn gezin te bezoeken, waarmee hij een groot risico nam. Het huwelijk met zijn vrouw vertoonde inmiddels grote barsten en tijdens hun ontmoetingen maakten ze veel ruzie. Een aantal jaren later zouden ze gaan scheiden.

Definitielijst

capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Rode Leger
Leger van de Sovjetunie.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Toegangspoort tot concentratiekamp Gross-Rosen. Mengele werd hier in januari 1945 benoemd tot SS-Standortarzt.
(Bron: Wikimedia Commons)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
06-03-2012
Laatst gewijzigd:
15-04-2012
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.