Gemilitariseerde schepen van de Gouvernements Marine

Schepen van de Dienst der Bebakening en Kustverlichting

Hr. Ms. Hoofdinspecteur Zeeman

Bouwwerf:Nederlandse Scheepsbouw Maatschappij (NSM) te Amsterdam, 1909
Grootste lengte:52,7 meter
Grootste breedte:9,2 meter
Diepgang:3,07 meter
Waterverplaatsing:803 ton
Machine-installatie:1 x triple expansie stoommachine
Machinevermogen:750 pk
Maximale snelheid:10 knopen
Bemanning:52 koppen
Bewapening:geen

Het stoomschip Hoofdinspecteur Zeeman was vanaf de Eerste Wereldoorlog actief bij de Dienst der Bebakening en Kustverlichting. Het werkterrein van de Hoofdinspecteur Zeeman bevond zich in de wateren rond Sumatra, Banka en Billiton, de toegangswegen naar Singapore, en de wateren rond West-Java. De thuishaven van het schip was Tandjong Priok, de haven van Batavia, Java. Alle bebakeningobjecten in het toegewezen gebied werden eens per half jaar gecontroleerd en eventueel gerepareerd.

Dit werk werd door het schip uitgevoerd tot 1939. Daarna verrichtte het schip als Hr. Ms. Hoofdinspecteur Zeeman, onder commando van gezaghebber W.C. Tismeer, bewakings-, transport- en andere marinetaken uit vanuit Tandjong Priok. In februari 1942 kreeg Hr. Ms. Hoofdinspectuer Zeeman Tjilatjap, Zuid-Java, als station aangewezen voor het verrichten van boeienwerk. Op 5 maart 1942 bevond het schip zich in de haven van Tjilatjap. Dit was de laatste haven die op dat moment nog niet in Japanse handen was en die op die dag meerdere malen door de Japanners gebombardeerd werd. Tijdens de eerste luchtaanval bleef het schip nog gespaard en kreeg opdracht om af te meren onder een aantal bomen. Hoewel de meeste inheemse bemanningsleden na het bombardement gevlucht waren, werd de opdracht uitgevoerd. Bij een tweede bombardement werd het schip door een bom getroffen waarna de Hoofdinspecteur Zeeman kapseisde en zonk.

Hr. Ms. Orion

Bouwwerf:Marine Etablissement te Soerabaja, 1912
Grootste lengte:55,92 meter
Grootste breedte:9,03 meter
Diepgang:3,76 meter
Waterverplaatsing:1.062 ton
Machine-installatie:1 x triple expansie stoommachine
Machinevermogen:1.380 pk
Maximale snelheid:14 knopen
Bemanning:71 koppen
Bewapening:geen

Het stoomschip Orion kwam op 1 augustus 1912 in de vaart en was vanaf de Eerste Wereldoorlog ingedeeld bij de Dienst der Bebakening en Kustverlichting. Vanaf 1924 werd het schip ingezet als hydrografisch opnemingsvaartuig bij de Gouvernements Marine. Eind jaren `30 werd het schip buiten dienst gesteld en kwam wederom ter beschikking van de Dienst der Bebakening en Kustverlichting. Het schip werd verbouwd tot onbemand lichtschip en verankerd bij Balikpapan, Oost-Borneo. Omdat de Japanners in januari 1942 Balikpapan dreigden te veroveren, werden zoveel mogelijk vernielingen aan olie-installaties, militaire en maritieme objecten aangericht. Het lichtschip Orion, dat ook de Japanners van dienst zou zijn na de verovering werd daarom door de Nederlandse onderzeeboot Hr. Ms. K XVIII, op 22 januari 1942 met kanonvuur tot zinken gebracht.

Hr. Ms. Pollux

Bouwwerf:Verschure en Co`s Scheepswerf en Machinefabriek te Amsterdam, 1922
Grootste lengte:55,64 meter
Grootste breedte:9,55 meter
Diepgang:3,18 meter
Waterverplaatsing:1.012 ton
Machine-installatie:1 x 3-cilinder triple expansie stoommachine, 2 x Schotse stoomketels
Machinevermogen:560 pk
Maximale snelheid:10,5 knopen
Bemanning:49 koppen
Bewapening:1 x 7,5cm kanon

Omdat de bouwwerf van het Marine Etablissement in Soerabaja in 1919 al meer opdrachten had dan zij aankon, besloot de Dienst van Scheepvaart in 1919 om een nieuw bebakeningvaartuig, onder de naam Pollux, te laten bouwen in Nederland. Het ontwerp was van het type Hoofdinspecteur Zeeman, maar met meer ruimte op het boeiendek. Na aankomst in Batavia, op 15 mei 1923, werd de Pollux in gebruik genomen door de Dienst der Bebakening en Kustverlichting. Als Hr. Ms. Pollux bleef het schip, onder gezaghebber W. Stal, tijdens de Tweede Wereldoorlog zorgen voor de bebakening in haar aangewezen gebied, de wateren rond Borneo en Oost-Java. De Pollux verzorgde eveneens de controle van de bebakening en de verlichting van de geulen door de mijnenvelden in het Westervaarwater bij Soerabaja. Het schip werd op 2 maart 1942 op last van de commandant van de marine in Soerabaja door de eigen bemanning tot zinken gebracht in de haven van Tandjong Perak bij Soerabaja. Op 13 februari 1943 werd de Pollux op last van de Japanners gelicht en hersteld. Daarna werd het vaartuig als Korai Maru in de vaart gebracht als hulp opnemingsvaartuig. Later werd de naam veranderd in Hoyo Maru. Na de Tweede Wereldoorlog werd het schip, zwaar beschadigd door een aanvaring met een mijn, teruggevonden in Soerabaja waarna het schip werd opgelegd. Bij de soevereiniteitsoverdracht in 1949 werd het wrak overgedragen aan IndonesiŽ.

Hr. Ms. Poolster

Bouwwerf:Droogdok Maatschappij te Tandjong Priok, 1939
Grootste lengte:74,72 meter
Grootste breedte:12 meter
Diepgang:3 meter
Waterverplaatsing:1.565 ton
Machine-installatie:enkelvoudige 4-takt Smit-MAN dieselmotor
Machinevermogen:1.250 pk
Maximale snelheid:12 knopen
Bemanning:90 koppen
Bewapening:1 x 7,5cm kanon, 2 x 12,7mm mitrailleur

De Poolster werd in 1938/1939 gebouwd ter vervanging van de Hoofdinspecteur Zeeman. Met een waterverplaatsing van ruim 1.500 ton was het het grootste schip, dat kort voor de Tweede Wereldoorlog in Nederlands Oost-IndiŽ gebouwd werd. Behalve als bebakeningvaartuig deed de Poolster ook dienst als bergingsvaartuig. Het werkschip werd op 24 oktober 1939 in dienst gesteld bij de Koninklijke Marine als vliegbootmoederschip onder commando van gezaghebber G. Kunst. In de nacht van 1 op 2 maart 1942 werd de Poolster, die afgemeerd lag in de eerste binnenhaven van Tandjong Priok bij de Gouvernements Motordienst, tot zinken gebracht door een vernielingsploeg onder leiding van 2e officier R. van den Oever. Op 1 september 1943 werd het schip op last van de Japanners gelicht en na herstel als bergingsvaartuig Horei Maru in dienst gesteld. Op 15 januari 1945 was het schip onderweg naar Manilla en werd bij San Fernando, aan de westkust van Luzon, Filippijnen, aangevallen en tot zinken gebracht door Amerikaanse carriervliegtuigen van Task Force 38, die opgebouwd was rond het vliegdekschip USS Saratoga.

Definitielijst

Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-BrittanniŽ, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. ItaliŽ en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
kanon
ook bekend als Kanone (Du) en Gun (En). Wordt vaak gebruikt om allerlei geschut aan te duiden. Eigenlijk slaat de term op vlakbaan geschut. Wordt gekenmerkt door een langere loop en grotere dracht.
mitrailleur
Machinegeweer, een automatisch, zwaar snelvuurwapen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


S.s. Hoofdinspecteur Zeeman in een droogdok te Soerabaja, 1924.
(Bron: Geheugen van Nederland)


Het stoomschip Orion uit 1912
(Bron: P. Kimenai Go2War2)


Hr. Ms. Pollux.
(Bron: Photoship)


Hr. Ms. Poolster in 1940.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-02-2012
Laatst gewijzigd:
01-10-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.