Ondergang van het IJsselmeerflottielje

Duitse opmars tot staan gebracht

In haar opmars richting de oostelijke kop van de Afsluitdijk vond de 1. Kavallerie-Division, onder bevel van General-Major Feldt, alleen infanterie tegenover zich die in zeer dunne linies was opgesteld. Deze infanterie had geen order om stand te houden, maar had uitsluitend een vertragende en waarschuwende functie. Daarom was het mogelijk dat de eerste Duitse troepen al in de ochtend van zaterdag 11 mei Lemmer en enkele uren later Stavoren bereikten. Op diezelfde dag kwamen Duitse eenheden tot voor de Wonsstelling, tussen Zurich en Makkum. Deze voorpost van de Stelling Den Helder was ontworpen als opvanglinie en vormde daarom slechts een zwakke verdedigingslijn bestaande uit veldversterkingen van aarde en hout. Deze werd op zondagmiddag 12 mei bij het dorpje Wons doorbroken. De strijd, waaraan van marinezijde werd deelgenomen door een batterij van vier 3,7cm kanonnen, duurde slechts enkele uren.

Achter de Wonsstelling bevonden zich echter aan weerszijden van de spuisluizen van Kornwerderzand verdedigingswerken die, zeker voor Nederlandse begrippen, bijzonder sterk waren. De bezetting van de Stelling Kornwerderzand kon zich verdedigen vanuit kazematten van gewapend beton met een wanddikte van drie meter en was onder meer uitgerust met moderne 5cm snelvuurkanonnen en zware mitrailleurs De stelling beschikte verder over zoeklichten, met staal gepantserde waarnemingskoepels en periscopen. Al op 12 mei werden de verdedigingswerken bij Kornwerderzand aangevallen door de Luftwaffe, maar deze luchtaanval had geen effect. Later kwamen er nog drie stukken 20mm luchtdoelgeschut beschikbaar die eerder vanuit Leeuwarden juist naar Den Oever waren teruggestuurd vanuit Friesland, maar door schout-bij-nacht Jolles weer naar Kornwerderzand werden verwezen. Er werden mogelijk vier vijandelijke vliegtuigen neergeschoten door deze luchtafweer. Aan het einde van de middag werden de werken bij Kornwerderzand bestookt door het bij Feldts divisie ingedeelde geschut van 8,8- en 7,5cm. Ook deze beschieting had nauwelijks effect op de betonnen kazematten.

Inmiddels was de hoofdmacht van de 1. Kavallerie-Division aangekomen in de Friese IJsselmeerhavens die versperd werden aantroffen en van waaruit de meeste schepen een veilig heenkomen hadden gezocht. De haven van Harlingen was op 10 mei geblokkeerd door afgezonken schepen en pontonkranen. In Stavoren was tenminste ťťn schip ter versperring tot zinken gebracht, terwijl in Lemmer de sluisdeuren vernield waren zodat de haven onbruikbaar was. Omdat de Duitse opmars bij de Afsluitdijk voorlopig gestopt was namen de commandanten van de schepen van het IJsselmeerflottielje aan dat de vijand zou proberen met gevorderde schepen het IJsselmeer over te steken. Reeds in de nacht van 11 op 12 mei had LTZ 1 Van Strien een verkenningslinie uitgelegd voor Stavoren met een aantal van zijn bewapende motorsleepboten. Diverse malen werd tot op zeer korte afstand van het stadje poolshoogte genomen. De motorsleepboten werden vanwege hun geringe vuurkracht teruggeroepen en hun plaats werd ingenomen door Hr. Ms. Friso en de beide schepen van de Divisie Mijnenvegers I. Op zondag 12 mei, omstreeks half tien in de ochtend, werden Duitse troepen waargenomen die bezig waren met het opstellen van geschut. Tevens was duidelijk zichtbaar dat de ketels van de stoomveerboot C. Bosman, van de dienst Enkhuizen-Stavoren, werden opgestookt, zonder twijfel op last van de Duitsers. Hierop werd Stavoren gedurende 20 minuten onder vuur genomen door de 10,5cm batterij van Hr. Ms. Friso waarbij in totaal 101 granaten werden afgevuurd. De C. Bosman werd hierbij zwaar beschadigd en was door de Duitsers niet meer te gebruiken. De directie van de Veerdienst Enkhuizen-Stavoren deelde op 22 september 1953 aan het toenmalige Bureau Maritieme Historie mede dat: "de Bosman drie voltreffers van zwaar kaliber had gekregen en nog enkele van kleiner kaliber. Eťn zwaar projectiel trof het schip juist naast de kop en explodeerde in de kettingbak, het tweede kwam via de stuurhut en de kaartenkamer in de schoorsteen terecht en ontplofte daar, het derde doorboorde een teakhouten windscherm, de railing en een machinekamerschot en is vermoedelijk langs Staveren verdwenen".

Eťn van de Duitse vuurmonden kreeg een voltreffer en werd uitgeschakeld. Van de Duitse Unteroffizier Limburg, de enige overlevende van het stuk cavaleriegeschut, is het volgende ooggetuigenverslag bewaard gebleven: "Om 11.30 uur zie ik een vuurstraal op de torpedobootjager. Enkele ogenblikken later explodeert een salvo rechts van ons in het water. Eerst zoeken we dekking, dan rennen we sprongsgewijs naar onze vuurmonden die wegens de aflossing op dat moment niet bemand zijn. Tot onze sectie is gearriveerd vuur ik bij het rechter- en Unteroffizier Volkwein bij het linkerstuk, de ene na de andere granaat op de torpedobootjager af. Tussen de beide stukken geschut neemt Rittmeister Kahler de uitwerking en de ligging van ons vuur waar. Rondom ons slaan voortdurend granaten in, zonder ons echter te treffen. Als de sectie is aangekomen, neem ik de plaats in van de bedienaar nummer 2 en laat het stuk aan de organiek ingedeelde richter over, Gefreiter Valley. Links voor hem zit de stukscommandant, Unteroffizier Griebenow, en geeft zijn vuurbevel. Gefreiter Uhlen zit als bedienaar nummer 3 achter mij. Ik hanteer juist de afvuurhefboom, als een granaat op minder dan twee meter voor de vuurmond inslaat. Hoewel ik niet bewusteloos ben, besef ik niet meer geheel wat er gebeurt. Ik herinner mij slechts dat ik gewond ben, terwijl een kameraad mij afvoert. Mijn drie kameraden, met wie ik tot het laatste moment granaat na granaat in de richting van de torpedobootjager heb gejaagd, sterven de heldendood en vinden hier hun laatste rustplaats". Na deze succesvolle beschieting door de Friso namen de Duitsers de daaropvolgende dagen geen risico`s meer en ondernamen geen verdere pogingen om het IJsselmeer over te steken.

De stelling bij Kornwerderzand werd op 13 mei bestormd door de voorhoede van een Duits bataljon wielrijders. De hoofdmacht van het Duitse bataljon zelf bleef aan de basis van de dijk nabij de kust liggen in afwachting van de resultaten. De commandant van de werken bij Kornwerderzand, kapitein C.F.J. Broers, liet de Duitsers tot op 800 meter naderen en liet toen het vuur openen vanuit een aantal van de kazematten. Drie van de Duitsers sneuvelden waarop de aanvallers zich terugtrokken. Op 14 mei, om acht uur `s morgens, hervatte Feldts artillerie het bombardement op Kornwerderzand. Deze beschieting eindigde nadat een Duitse geschutsopstelling onder vuur van zware artillerie kwam te liggen. Dit vuur leidde ertoe dat de Duitsers de beschoten batterij verplaatsten. Ondertussen had Feldt echter besloten een aanval over het IJsselmeer in te gaan zetten en Kornwerderzand niet opnieuw aan te vallen. Pas tijdens de onderhandelingen over de capitulatie van de Stelling Den Helder, op 15 mei in hotel De Wijnberg te Sneek, vernam General-Major Feldt van schout-bij-nacht Jolles dat het zware artillerievuur afkomstig was geweest van de Nederlandse kanonneerboot Hr. Ms. Johan Maurits van Nassau.

Definitielijst

artillerie
Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
divisie
Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
infanterie
Het voetvolk van een leger (infanterist).
kaliber
De inwendige diameter van de loop van een stuk geschut, gemeten bij de monding. De lengte van de loop wordt vaak aangegeven in het aantal kalibers. Zo is bv de loop van het kanon 15/24 24 ◊15 cm lang.
Luftwaffe
Duitse luchtmacht.
torpedobootjager
(Engels=destroyer) Zeer lichtgebouwd, snel en wendbaar oorlogsschip, bestemd om door verrassingsaanvallen grote vijandelijke schepen met de torpedo tot zinken te brengen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


General-Major Kurt Feldt.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)


De stoomveerboot C. Bosman van de dienst Enkhuizen-Stavoren.
(Bron: Stoomschip Bosman)


Kornwerderzand in 1940.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)


Duitse soldaten zoeken dekking als ze onder vuur worden genomen vanuit de stelling Kornwerderzand.
(Bron: Strijdbewijs)


De kanonneerboot Hr. Ms. Johan Maurits van Nassau.
(Bron: Kombuispraat)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-05-2012
Laatst gewijzigd:
15-05-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.