Ondergang van het IJsselmeerflottielje

Nadat Hr. Ms. Friso Stavoren succesvol onder vuur had genomen ging de Luftwaffe haar aandacht, behalve op de stellingen bij Kornwerderzand, richten op de eenheden van de Koninklijke Marine op het IJsselmeer. Rond half vier in de middag van 12 mei werd de Friso aangevallen door negen Ju-88 vliegtuigen. De twee 12,7mm mitrailleurs van de kanonneerboot beschoten de vliegtuigen tevergeefs. Hr. Ms. Friso kreeg enkele indirecte bomtreffers te verwerken maar ook een voltreffer. De bom viel tussen de brug en het stuurboordkanon waardoor het schip lek sloeg en direct zware slagzij begon te maken. Hr. Ms. Abraham van der Hulst en Hr. Ms. Pieter Florisz, die in de nabijheid waren en de luchtaanval hadden waargenomen, spoedden zich naar het getroffen schip dat over stuurboord weg begon te zakken. De Abraham van der Hulst hield haar achterschip gecontroleerd tegen de Friso zodat de bemanning kon overstappen. Even later sloeg de getroffen kanonneerboot geheel om en de Pieter Florisz, die al die tijd dekking had gegeven aan de reddingsoperatie, kelderde het ongelukkige schip met kanonschoten. Bij de ondergang van Hr. Ms. Friso werd LTZ 3 T.A. Kattouw op slag gedood en overboord geslagen. Hij werd vermist tot hij op 28 mei 1940 aanspoelde. Twee opvarenden raakten dodelijk gewond.

Vanaf Hr. Ms. Brinio, die ten anker lag op ongeveer 6.000 meter ten zuidoosten van het monument op de Afsluitdijk, kon de ondergang van zusterschip Friso worden waargenomen. Ogenblikkelijk kreeg de kanonneerboot de opdracht om de plaats van de Friso in te nemen. Nog tijdens het indraaien van het anker werd Hr. Ms. Brinio het doelwit van drie Duitse bommenwerpers. Hr. Ms. Brinio ging zo snel mogelijk volle kracht vooruit en probeerde de bommen te ontwijken. De twee 12,7mm mitrailleurs vuurden intussen onafgebroken op de vijandelijke vliegtuigen. De commandant van de Brinio, luitenant-ter-zee der eerste klasse Rauws, schreef in zijn rapport dat naar het geluid te oordelen drie series van tien bommen werden afgeworpen. Verder schreef hij: ďModderzuilen vielen over het schip, zelfs het wit van de topvlag was besmeurd. De houding van de mitrailleurbemanningen was voorbeeldig, zij vuurden rustig door terwijl de bommen vielen en het water over hen stortteĒ. De Brinio kreeg geen directe treffers maar er werden door indirecte treffers enkele lekken in de scheepshuid geslagen waardoor het schip water maakte. Terwijl de lenspompen het inkomende water zoveel mogelijk buitenboord pompten was de Brinio genoodzaakt naar Enkhuizen uit te wijken voor spoedreparaties. De volgende avond, 13 mei, was de Brinio weer vaargereed. De stalen mijnenvegers die de patrouille van de Brinio hadden overgenomen, werden in de avond van 12 mei teruggeroepen naar de westkust van het IJsselmeer vanwege het gevaar van vijandelijke luchtaanvallen. Zij weken uit naar de haven van Medemblik. In de nacht van 13 op 14 mei werd Stavoren wel opnieuw verkend door een aantal motorsleepboten van LTZ 1 Van Strien.

Hr. Ms. Z 3 had zich op zondag 12 mei naar Urk begeven waar met medewerking van de burgemeester en het personeel van de Dienst der Zuiderzeewerken maatregelen werden getroffen om de aanwezige schepen weg te zenden en de haven te versperren. Ruim 180 botters en andere vaartuigen vertrokken naar Amsterdam waarna de haven geblokkeerd werd door enkele Duitse rijnaken af te zinken. Daarna bleef de Z 3 in de omgeving patrouilleren tot in de namiddag van 14 mei. Tijdens ťťn van de patrouilles bleek dat de afsluiting van de haven van Urk niet volledig was. Hr. Ms. Z 3 heeft daarop de versperring voltooid door drie baggerbakken, tussen de aken in, af te laten zinken.

Op 14 mei 1940, om half twee in de middag, werd Rotterdam door de Duitsers gebombardeerd. Onder de dreiging dat andere Nederlandse steden hetzelfde lot zouden ondergaan, beginnende met Utrecht, gaf Nederland zich over. Laat in de middag, omstreeks vijf uur, kwam op het hoofdkwartier van schout-bij-nacht Jolles een telexbericht binnen dat de Nederlandse capitulatie bevestigde en met schriftelijke bevelen van generaal Winkelman om havens te versperren, vernielingen uit te voeren en zoveel mogelijk materieel en personeel naar Engeland te zenden. Jolles interpreteerde de orders volgens eigen goeddunken, mede vanwege het feit dat de chef Marinestaf, vice-admiraal Furstner, reeds naar Engeland was vertrokken. Dit zou leiden tot een reeks tegenstrijdige orders voor het IJsselmeerflottielje. De geruchtenstroom over een eventuele capitulatie had al vanaf die middag tot grote verwarring geleid.

Schout-bij-nacht Vreede had al tegen de middag van 14 mei opdracht gekregen om zich met Hr. Ms. Brinio en de motorsleepboten naar Den Oever te begeven. In Den Oever aangekomen zocht Vreede telefonisch contact met de Commandant Marine Willemsoord schout-bij-nacht Jolles. Van diens chef staf kreeg hij echter te horen dat hij weer naar Enkhuizen moest terugkeren. Nadat de Brinio teruggeschut was kwamen achtereenvolgens twee telegrammen van de Commandant Marine Willemsoord binnen. Het eerste was een bevel om te ankeren in het Malzwin, onder Texel, en het tweede gaf de vluchtroute via de sluizen bij Den Oever naar Engeland aan. Hr. Ms. Brinio bevond zich op dat moment al vlakbij Enkhuizen en Vreede besloot daar binnen te lopen om nogmaals telefonisch contact te krijgen met Jolles. Hij seinde naar Hr. Ms. Abraham van der Hulst en Pieter Florisz dat ook deze schepen zich naar Enkhuizen moesten begeven. Via de telefoon kreeg hij van Jolles order om Hr. Ms. Brinio en Hr. Ms. Z 3 tot zinken te brengen en de beide stalen mijnenvegers naar Engeland te dirigeren via Willemsoord, Den Helder. Op weg naar Enkhuizen werd de verwarring voor de beide mijnenvegers nog groter door een ontvangen telegram met de boodschap: ďnaar Engeland of anders in handen vijandĒ. Toen de commandant van de Divisie Mijnenvegers I, luitenant-ter-zee der eerste klasse Wentholt, deze tegenstrijdige order ontving besloot hij met de beide mijnenvegers naar Enkhuizen te gaan om de juiste orders mondeling van schout-bij-nacht Vreede te vernemen.

Hr. Ms. Z 3 kreeg rond zes uur in de namiddag het sein binnen, dat alle voorgaande orders geannuleerd werden en het schip moest worden vernield. De oude torpedoboot werd vervolgens op de dam van het Krabbersgat, voor de haven van Enkhuizen, gezet waarna de machines onklaar werden gemaakt. Vervolgens werd de torpedoboot in brand gestoken. Hr. Ms. Brinio verliet omstreeks kwart voor acht in de avond de haven van Enkhuizen om in dieper water tot zinken te worden gebracht. Tegen die tijd was schout-bij-nacht Vreede al vertrokken en miste daardoor de stalen mijnenvegers die op dat moment Enkhuizen binnenliepen. LTZ 1 Wentholt probeerde tot ver in de avond nog telefonisch contact te krijgen met ťťn van zijn commandanten. Toen dit laat in de avond eindelijk lukte, werd hem bevestigd dat Nederland inderdaad gecapituleerd had en dat alles was afgelopen. Wentholt ging er toen van uit dat zowel de sluizen bij Amsterdam als bij Den Oever gecontroleerd zouden worden door de Duitsers en besloot zijn beide mijnenvegers tot zinken te brengen. Hr. Ms. Abraham van der Hulst werd dwars in het Krabbersgat afgezonken en Hr. Ms. Pieter Florisz ten noorden van de ingang ervan. Aangezien de oude rivierkanonneerboten Hr. Ms. Hefring en Hr. Ms. Freyr al eerder tot zinken gebracht waren in het Buiten-IJ bij Amsterdam was hiermee een einde gekomen aan het bestaan van het versterkte IJsselmeerflottielje.

Definitielijst

capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
Divisie
Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
Luftwaffe
Duitse luchtmacht.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Hr. Ms. Abraham van der Hulst neemt bemanningsleden van Hr. Ms. Friso aan boord.
(Bron: Strijdbewijs)


De Abraham van der Hulst tot zinken gebracht bij Enkhuizen.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)


Hr. Ms. Freyr, hier nog op de Waal bij Nijmegen in 1939, werd als onderdeel van het IJsselmeerflottielje bij Amsterdam afgezonken.
(Bron: Dutchfleet)


Hr. Ms. Friso tot zinken gebracht.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)


Hr. Ms. Z 3 op de strekdam, op de voorgrond motorsleepboten van het IJsselmeerflottielje.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-05-2012
Laatst gewijzigd:
15-05-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.