Inleiding
Het Sovjet-offensief in Oost-Pruisen was onderdeel van het Oost-Pruisische Strategische Offensief en gericht tegen de Heeresgruppe Mitte. Het doel van het offensief was de inname van Königsberg, de toenmalige hoofdstad van Oost-Pruisen en het huidige Russische Kaliningrad. Na een moeizame start van dit offensief werd op 30 januari 1945 Königsberg belegerd door het 3e Wit-Russische Front. Op 27 februari 1945 werd deze belegering doorbroken door een gecoördineerde samenwerking tussen het Duitse garnizoen van Königsberg en het XXVII. Armeekorps. Königsberg en haar inwoners waren voorlopig gered van een ondergang. De tweede slag om Königsberg zou plaatsvinden van 1 april tot 9 april 1945.Voorbeschouwing
Begin december 1944 had Heeresgruppe Mitte, dat in Oost-Pruisen opgesteld was, de beschikking over 33 infanterie-divisies en 12 panzer- of pantsergrenadierdivisies. Van deze laatstgenoemde waren drie aan het front gelegen en werden negen in reserve gehouden. De Heeresgruppe verdedigde een front van 579 kilometer, wat gelijk stond aan 16 kilometer per divisie. In Oost-Pruisen had de legergroep een systeem van veldfortificaties aangelegd en bezette het een aantal betonnen verdedigingswerken aan de oude grens (daterend uit 1914) met het toenmalige Rusland en rond Königsberg. Deze betonnen fortificaties waren van voor de oorlog. Het probleem echter met deze vooroorlogse fortificaties was dat het prikkeldraad en wapentuig al lang en breed waren ontmanteld om elders hergebruikt te worden (bijvoorbeeld aan de Atlantikwall). De 3.Panzerarmee kreeg de taak om de toegang tot Königsberg vanuit het noorden en oosten te verdedigen.Overzicht verdedigingswerken van de Heeresgruppe Mitte in Oost-Pruisen op 5 januari 1945:
| Verdedigingswerken van gewapend beton: | 500 |
| Mitrailleursnesten: | 850 |
| Artillerie- en mortierbatterijen: | 350 |
| Regio’s met tank- en gemechaniseerde geschut concentraties: | 26 |
| Magazijnen: | 140 |
| Overige bunkers en grote concentraties loopgraven: | 450 |
Rond de jaarwisseling verloor Heeresgruppe Mitte vijf pantserdivisies en twee cavaleriebrigades door overplaatsingen naar andere Duitse legergroepen. Generaloberst Georg-Hans Reinhardt (bevelhebber van de Heeresgruppe Mitte) schatte op 4 januari 1945 dat het Rode Leger vijf legers had langs de rivier de Narew en een ongeveer even sterke aanvalsgroep van 50 ŕ 60 divisies ten zuiden van Ragnit aan de Memel (het huidige Neman) in het Goldap-Schillfelde gebied. Een paar dagen later kreeg Reinhardt het bevel van het OKH (Oberkommando des Heeres) om nog een pantserdivisie in te leveren.
De sterkte van de Heeresgruppe Mitte in aan het Oost-Pruisische front was als volgt op de vooravond van het Oost-Pruisische Strategische Offensief:
| Manschappen: | 135.480 |
| Zware Machinegeweren: | 8.174 |
| AT-geschut: | 1.060 |
| Mortieren: | 1.605 |
| Houwitsers: | 1.432 |
| Tanks & gem. geschut: | 367 |
Daarnaast waren 200.000 manschappen gestationeerd in diverse verdedigingswerken in het achterland van het Sovjet-offensief, bewapend met 4.000 machinegeweren en 1.000 artilleriestukken van diverse kalibers.
De gemiddelde Duitse divisie van de Heeresgruppe Mitte had doorgaans tussen de 6.000 en 9.000 manschappen. Zo had de 61. Infanterie-Division de beschikking over 6.700 manschappen en de Fallschirm-Panzergrenadier-Division 2 "Hermann Göring" over ongeveer 10.000 manschappen.
Het Sovjet-offensief tegen Heeresgruppe Mitte in Oost-Pruisen was verdeeld in twee legergroepen:
- Het 2e Wit-Russische Front moest een doorbraak forceren vanuit het zuiden en zuidwesten om zodoende Oost-Pruisen af te snijden en de rechterflank van de opmars tegen Berlijn ondersteuning te verlenen.
- Het 3e Wit-Russische Front moest een frontale aanval vanuit het oosten ondernemen tegen Königsberg.
De sterkte van het Rode Leger op de vooravond van het offensief was als volgt:
| Front/Leger | Manschappen | Eenheden | Materiaal | |
| 2e Wit-Russische Front: | 606.655 | 67 jagerdivisies 3 cavelieredivisies 5 tankkorpsen 1 gemechaniseerde korps 3 onafhankelijke tankbrigades 3 gefortificeerde regio's | 2.088 AT-kanonnen 6.132 artilleriestukken 5.792 mortieren 970 raketwerpers 1.026 AA-geschut 1.230 tanks 930 gemechaniseerde kanonnen 19.959 machinegeweren | |
| 3e Wit-Russische Front: | 558.830 | 67 jagerdivisies 2 tankkorpsen 7 onafhankelijke tankbrigades 1 gefortificeerde regio | 1.806 AT kanonnen 5.328 artilleriestukken 5.256 mortieren 593 raketwerpers 818 AA-geschut 861 tanks 479 gemechaniseerde kanonnen 16.479 machinegeweren 1.333 - 2.003 vliegtuigen | |
| Totaal: | 1.669.100 | 133 divisies 8 korpsen 10 brigades 4 gefortificeerde regio’s | 3.894 AT kanonnen 11.460 artilleriestukken 11.048 mortieren 1.563 raketwerpers 1.844 AA-geschut 2.091 tanks 1.409 gemechaniseerde kanonnen 36.438 machinegeweren 3.097 vliegtuigen |
Het 3e Wit-Russische Front had op 12 januari de beschikking over 1.553 gevechtsklare pantservoertuigen, waarvan 541 in de reserve stonden. Daarnaast stonden 25 voertuigen in de reparatie.
Op 12 januari 1945 viel het 2e Wit-Russische Front de 4. Armee aan ten noorden en zuiden van de Rominter Heide om de 3. Panzerarmee te misleiden en de reserves van dit Duitse leger naar zich toe te trekken. Het onderstaande overzicht geeft een weergave van de door het Front ingezette manschappen en materiaal:
| Manschappen: | 241.000 |
| Machinepistolen: | 91.660 |
| Lichte machinegeweren: | 8.075 |
| Zware machinegeweren: | 1.523 |
| Artilleriestukken: | 2.245 |
| Mortieren: | 1.347 |
| Tanks & Gemechaniseerde kanonnen: | 700 |
