Eerste slag om Königsberg

Het Sovjet januari-offensief wordt gelanceerd: 13 januari – 27 januari 1945

In de vroege, mistige en koude ochtend van 13 januari 1945 begon het 3e Wit-Russische Front van maarschalk Ivan D. Chernyakovsky haar offensief tegen de Duitse legers in het noordelijke gedeelte van Oost-Pruisen met als doel Königsberg. Het offensief was geconcentreerd in het gebied tussen Ebenrode (het huidige Russische Nesterow) en Schlossberg (het huidige Russische Dobrowolsk). Een enorme hoeveelheid aan granaten werd die ochtend afgevuurd op de Duitse stellingen. Het 5e Leger vuurde alleen al 117.100 granaten af (Galitzky,1970 p 221). Deze artilleriebarrage was zo zwaar dat inwoners van Königsberg 100 tot 120 kilometer verderop het kabaal nog konden horen. De Duitse majoor Baumann herinnerde het volgende hierover:

“Al reeds onderweg naar het front in de trein reizend door het Oost-Pruisische landschap werd je bewust van een bijna geluidloze vibratie in de lucht. Wanneer je het treinstation van Königsberg verliet werd je bewust van een zachte diepe gerommel – het geluid van een constante barrage tussen Gumbinnen en Schlossberg, op een afstand van ongeveer 100 tot 120 kilometer.”(Glantz, ed., 1986, 399)

De Sovjet-artilleriebarrage bleek achteraf meer decibellen aan lawaai op te leveren dan nauwkeurigheid. De Sovjet-artilleristen hadden die ochtend te kampen met zeer dichte mist wat hun zicht aanzienlijk had verslechterd. Hierdoor hadden de Sovjets niet in de gaten gekregen dat de Duitsers die nacht hun voorwaartse posities hadden verlaten. Na een kleine terreinwinst kregen de Sovjet troepen dan ook te maken met goed ingegraven Duitse troepen en efficiënte tegenaanvallen. De Duitse verdediging in deze sector bleek goed georganiseerd en hardnekkig tot schrik van de Sovjet-bevelhebbers. Het stadje Kattenau werd het toneel van zware strijd en werd al op 14 januari heroverd door Duitse troepen. Het Sovjet-offensief dreigde al te stagneren nog voor dat het de kans had gekregen om zich te ontplooien; dat had directe gevolgen voor de situatie aan het Baltische front en indirecte gevolgen voor de uiteindelijke aanval op Berlijn.

Diezelfde dag verwittigde Heinz Guderian Adolf Hitler ervan dat Heeresgruppe Mitte in staat was om een Sovjet-doorbraak aan de Narew en in Oost-Pruisen de kop in te drukken. Adolf Hitler antwoordde met het bevel om de Panzerkorps “Grossdeutschland” en twee van haar pantserdivisies over te plaatsen naar Heeresgruppe A.

Op 15 januari 1945 verbeterden de weeromstandigheden in het noorden en het 3e Wit-Russische Front ondernam zware lucht- en tankaanvallen, waardoor de 3. Panzerarmee gedwongen werd om naar het front ten zuiden van Schlossberg op te trekken om te voorkomen dat daar een doorbraak door de Sovjets werd geforceerd.

Maarschalk Chernyakovskii verplaatste zijn 11e Garde Leger met één tankkorps vanachter het centrum van zijn aanvalskracht naar zijn rechterflank in de sector ten noorden van Schlossberg. Op 20 januari 1945 slaagde het 3e Wit-Russische Front er uiteindelijk in om een doorbraak te forceren in de Duitse linies tussen de rivieren de Pregel en de Memel. Het Sovjet 43e Leger forceerde een doorbraak van de Memellinie zelf nabij en onder Tilsit met als resultaat dat de daar opgestelde Volkssturm- en Volksgrenadier-soldaten ongeorganiseerde troep op de vlucht sloegen. Op 21 januari werd Gumbinnen (het huidige Russische Gussew) door het 3e Wit-Russische Front ingenomen.

De terreinwinst die het 3e Wit-Russische Front boekte tijdens de opmars richting de hoofdstad van Oost-Pruisen was in dusdanig hoog tempo, dat de nazipartij in Königsberg een aantal vluchtelingentreinen naar Allenstein (het huidige Poolse Olsztyn) stuurde, niet wetende dat de stad reeds was ingenomen door het 3e Garde Cavalerie Korps. Voor vooral de kozakken binnen dit korps vormden de vluchtelingentreinen ideale concentraties van vrouwen en buit. De Gauleiter van Oost-Pruisen Erich Koch, was de stad ontvlucht toen het nog mogelijk was om de trein naar het zuidwesten te nemen. Zijn ‘Gauleiter Sonderzug’ (een speciale trein) had Königsberg in de nacht van 21 op 22 januari 1945 verlaten. Lokale autoriteiten in en nabij Königsberg waren in tegenstelling tot de Gauleiter en zijn gevolg minder op de hoogte van de situatie aan het naderende front. Koch nam een kamer in een hotel in de buurt van de Oostzeehaven van Pillau (nu het Russische Baltijsk), waar hij zijn laatste orders opstelde over hoe Königsberg verdedigd moest worden. Ondertussen wachtte een vliegtuig, een privé-schip en twee ijsbrekers op hem. Koch verliet de haven van Pillau een week later per schip.

Op 23 januari 1945 brak een staat van ‘Wilde Sau’ (chaos) uit in de Duitse achterhoede. Diezelfde dag werden de scholen in Königsberg gesloten en de universiteit sloot haar deuren vijf dagen later. Op 24 januari 1945 was Chernyakhovskii’s 3e Wit-Russische Front ten zuiden van de Pregel doorgebroken en binnen aanvalsbereik van Königsberg. Op 24 januari gaf de bevelhebber van de 4. Armee, General der Infanterie Friedrich Hossbach, zonder overleg met het opperbevel Oost-Pruisen op, waarmee het de 3. Panzerarmee en de Pruisische burgerbevolking in de steek liet. Op 25 januari werd het opperbevel van de Duitse troepen in Oost-Pruisen, ‘Heeresgruppe Mitte’, hernoemd tot ‘Heeresgruppe Nord’ en was het 3e Wit-Russische Front tot op 19 kilometer ten zuidoosten van Königsberg genaderd. Diezelfde dag was Reinhardt gewond geraakt door een luchtaanval. Hij en zijn generale staf werden op 26 januari om 21.15 uur op bevel van Hitler ontheven van hun taken, nadat Reinhardt om 19.15 uur zijn legergroep het bevel had gegeven om terug te trekken naar de lijn Wartenburg-Bischofsburg-Schippenbeil-Friedland. Diezelfde dag speelde er zich een drama af op het haventerrein van Pillau toen een munitiedepot tot ontploffing werd gebracht met als resultaat dat duizenden vluchtelingen de dood vonden of gewond raakten.

Op 27 januari werd Generaloberst Lothar Rendulic benoemd tot bevelhebber van de Heeresgruppe Nord en hij kreeg het bevel van Hitler om Königsberg en wat resteerde van Oost-Pruisen te verdedigen.

Definitielijst

Armee
Bestond uit meestal tussen de drie en zes Korps en andere ondergeschikte of onafhankelijke eenheden. Een Armee was ondergeschikt aan een Heeresgruppe of Armeegruppe en had in theorie 60.000 - 100.000 man.
Cavalerie
In het Engels Calvary. Oorspronkelijk een aanduiding voor bereden troepen. In de Tweede Wereldoorlog de aanduiding voor gepantserde eenheden. Belangrijkste taken zijn verkenning, aanval en ondersteuning van infanterie.
Gauleiter
Leider en vertegenwoordiger van de NSDAP in een Gau.
Heeresgruppe
Was de grootste Duitse grondformatie en was direct ondergeschikt aan het OKH. Bestond meestal uit een aantal Armeen met weinig andere direct ondergeschikte eenheden. Een Heeresgruppe opereerde in een groot gebied en kon een paar 100.000 man groot worden.
Infanterie
Het voetvolk van een leger (infanterist).
maarschalk
Hoogste militaire rang, legeraanvoerder.
offensief
Aanval in kleinere of grote schaal.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Volkssturm voor Königsberg in stelling. 20 januari 1945.
(Bron: Bundesarchiv)


Duitse vluchtellingen in de haven van Pillau. 26 januari 1945.
(Bron: Bundesarchiv)

Bekijk video
Bekijk video

25 januari 1945. Wochenschau (nieuwsbericht) over de gevechten in Oost-Pruisen.
(Bron: Youtube)

Informatie

Artikel door:
Kaj Metz
Geplaatst op:
19-06-2012
Laatst gewijzigd:
10-09-2012
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.