Eerste slag om Königsberg

Eerste beleg van Königsberg en doorbraak: 30 januari – 26 februari 1945

Het leven in de belegerde stad viel niet mee voor de inwoners van Königsberg. Het 3e Wit-Russische Front had zich ingegraven rondom de stad. Königsberg werd in die periode dagelijks onderworpen aan artilleriebeschietingen en als het weer meeviel zag de lucht zwart van laag vliegende Sovjet- gevechtsvliegtuigen en duikbommenwerpers. Ook was er een tekort aan grond- en hulpstoffen. Wel was er nog voldoende drinkwater, elektriciteit en levensmiddelen aanwezig voor de inwoners, vluchtelingen en soldaten. De SS in Königsberg hield zich vooral bezig met het opsporen van deserteurs en van mannen die geschikt waren om te vechten. Opgepakte deserteurs werden zonder pardon geëxecuteerd en tentoongesteld als waarschuwing voor anderen. Station-noord was één van die plekken. In de stad hingen grote gele pamfletten met het volgende opschrift:

“Alle 16-jarigen dienen zich voor 3 februari bij de Volkssturm of het leger aan te sluiten.”

Jongeren die deze oproep negeerden riskeerden de doodstraf. Het kwam in die dagen voor dat onafhankelijk opererende Waffen-SS-formaties rekruten ronselde.

Ondertussen waren twee divisies van generaal Hans Gollnick’s XXVII. Armeekorps vanuit Memel op het Samland-schiereiland gearriveerd. Een stuk land van tussen de 12 en 28 kilometer lang en twee Sovjetlegers (de 39e en 43e) stonden tussen hen en de verdedigers van Königsberg. Tussen 3 en 7 februari 1945 vocht de Samland-aanvalsgroep zich een weg naar het dorpje Thierenberg.

De op 28 januari benoemde commandant van de Festung Königsberg, Generaloberst Otto Lasch, bracht enige orde onder de vluchtelingen in zijn stad al kon hij hen niet beschermen tegen artilleriebeschietingen en luchtbombardementen. Duitse soldaten die tezamen met de vluchtelingen in de stad waren terechtgekomen kregen een nieuwe eenheid toegewezen en de Hitlerjugend werd verdeeld in infanteriebataljons. Deze jongens bleken zeer gemotiveerd en enthousiast te zijn tijdens hun militaire training. De 5. Panzer Division en de Oost-Pruisische 1. Infanterie Division vormden het hart van het Königsberg-garnizoen.

Lasch nam eerst zijn intrek in het Oberfinanzpraesidium en later in een schuilbunker onder de Paradeplatz en vormde daar zijn hoofdkwartier. Hij liet alle twaalf 19e eeuwse forten rond de stad bezetten en hij gaf de opdracht aan de Volkssturm om aanvullende verdedigingswerken in en buiten Königsberg te bouwen. Zo werden in een korte tijd loopgraven en schuttersputjes gegraven en mijnenvelden aangelegd onder het toeziend oog van legerpersoneel. De twaalf ringforten vormden de buitenste verdedigingslinie. De tweede linie werd gevormd door de binnenforten uit het midden van de 19e eeuw in de stad zelf. De ruďnes van het oude koninklijke kasteel werden omgevormd tot een belangrijk steunpunt.

Op 9 februari 1945 werd generaal Ivan Kh. Bagramyan naar het hoofdkwartier van het 3e Wit-Russische Front ontboden waar maarschalk Chernyakovsky hem inlichtte over de situatie aan het front.

Het volgende schema geeft een overzicht van de gemechaniseerde sterkte van het 3e Wit-Russische front op 10 februari 1945:

Operationeel: 399
Reserve: 38
Reparatie: 286
Geëvacueerd: 48

Op 10 februari 1945 werd het Duitse passagiersschip ‘SS General von Steuben’ tot zinken gebracht door de Sovjet-onderzeeboot S-13 nadat het was vertrokken uit Pillau. Bijna alle ruim 4000 opvarenden verdronken (waaronder 2,800 gewonde Duitse soldaten). Op 17 februari 1945 gaf Heeresgruppe Nord het bevel aan zowel de verdedigers van Königsberg als de Samland-aanvalsgroep om tegelijk aan te vallen om een verbinding te maken met elkaar.

Op 18 februari 1945 werd maarschalk Chernyakhovsky, destijds als 39-jarige de jongste frontcommandant van het Rode Leger, gedood door een verdwaalde granaat terwijl hij buiten Königsberg op inspectietocht was. Hij werd door zijn troepen ter plekke in een veldgraf begraven. Het Rode Leger was geschokt door de dood van deze gerespecteerde officier. Op 21 februari nam maarschalk Aleksandr M. Vasilevsky (voormalige chef van generale staf) in opdracht van Stalin het bevel over het 3e Wit-Russische Front op zich.

Otto Lasch kreeg de opdracht om alleen met delen van de 5. Panzer Division en 1. Infanterie Division aan te vallen. Hij besloot echter om naast de 1. Infanterie Division ook de gehele 5. Panzer Division en de 561. Volksgrenadier Division in te zetten. Hij nam contact op met de Samland-aanvalsgroep om hen te verwittigen over zijn beslissing. Generaal Gollnick, de commandant van het XXVII. Armeekorps, liet de OBH van de Heeresgruppe weten dat de beslissing van Lasch niet de zijne was. De OBH bracht vervolgens Lasch op de hoogte van de eventuele risico's die het voor Lasch zou meebrengen.

“In antwoord op dit bericht verklaarde ik dat alleen een volledige inzet kon helpen, en dat ik bereid was om hiervoor verantwoording af te leggen in de wetenschap dat leven en dood van het volledige garnizoen en de burgerbevolking afhing van het succes of de mislukking van deze aanval” (Lasch, 1977, 70), aldus generaal Lasch.

Op 19 februari vielen Gollnick's korps en de drie divisies aan en concentreerden hun aanvalskracht op het Sovjet 39e Leger in de zuidelijke sector van de Sovjet-belegeringsmacht. De aanval vanuit Königsberg werd om 4 uur ’s morgens gelanceerd en werd geleid door de 1. Infanterie Division. Een veroverde T-34 tank met daarin Duitse soldaten in Sovjet-uniformen onder bevel van een officier die perfect Russisch sprak, vormde de speerpunt van de aanval. Een colonne van vijf Tiger-tanks volgde de T-34 op de voet:

“Op het afgesproken tijdstip rolde de T-34 voorwaarts en vervolgde zijn weg zonder een schot te lossen. Aangekomen bij een vijandelijke observatiepost vertelde de tankcommandant de Ivan’s in het Russisch dat ze moesten terugtrekken aangezien de Duitsers op zijn hielen zaten. Tijdens deze conversatie verschenen de Tiger tanks vanachter de T-34 op de achtergrond. De Russen renden weg – sommigen van hen sprongen nog in hun ondergoed uit hun bed.“ (Plato, 1978,262)

De 1. Infanterie Division had diezelfde dag Metgethen heroverd na een zware strijd om de locale meisjesschool, die de Sovjets hadden veranderd in een steunpunt. De Duitse soldaten konden hun ogen na de strijd niet geloven:

“Op de straten lagen de stoffelijke overschotten van oude mensen, vrouwen en kinderen. Zij waren in verregaande staat van en sommigen van hen waren aan elkaar gevroren tot griezelige hopen. Anderen werden verbrand gevonden in de zwartgeblakerde ruďnes. In het station stonden nog steeds de wagons van de trein die de Russen een paar weken eerder bij verrassing hadden aangevallen. Op de vloeren van de wagons vonden de Duitsers de lichamen van vrouwen van alle leeftijden, liggend met hun kleren opengescheurd.” (Thorwald, 1950, 194).

De 5. Panzer Division kreeg nu groen licht en had na een dag strijd 10 kilometer terreinwinst geboekt. Het XXVII. Armeekorps viel ook met drie divisies aan en kreeg vuursteun van de Duitse zware kruiser Admiral Scheer. Dit korps ondervond meer weerstand dan de 1. Infanterie Divisie. Op 20 februari 1945 ontmoetten beide Duitse aanvalsgroepen elkaar ten noordwesten van Gross Heydekrug en gezamenlijk vormden zij een corridor van tussen de vijf en tien kilometer breed waardoor vluchtelingen uit Königsberg de haven van Pillau konden bereiken.

Op 22 februari nam maarschalk Aleksandr M. Vasilevsky (commandant van het 3e Wit-Russische Front) ook het bevel over van het 1e Wit-Russische Front en creëerde een nieuwe aanvalsgroep: de Samland groep. Zijn plan was om Heeresgruppe Nord stukje voor stukje te vernietigen. De Sovjets werden echter door het slechte weer gehinderd. De Sovjetfronten hadden te kampen met haperende bevoorrading en luchtaanvallen waren bijna onmogelijk uit te voeren. Vasilevsky concludeerde dat de Duitse troepenconcentratie in het Samland-gebied en Königsberg moeilijk verslagen kon worden en gaf op 26 februari 1945 het bevel aan zijn legers om in een maand tijd zijn legers te reorganiseren en verzetshaarden (waaronder die op het Samland schiereiland en Heiligenbeil- Heilsbeyl) op te rollen.

Definitielijst

Divisie
Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
Heeresgruppe
Was de grootste Duitse grondformatie en was direct ondergeschikt aan het OKH. Bestond meestal uit een aantal Armeen met weinig andere direct ondergeschikte eenheden. Een Heeresgruppe opereerde in een groot gebied en kon een paar 100.000 man groot worden.
Infanterie
Het voetvolk van een leger (infanterist).
kruiser
Snelvarend oorlogsschip van 8000-15000 ton, geschikt voor diverse taken als verkenning, verkenningsafweer en konvooibescherming.
maarschalk
Hoogste militaire rang, legeraanvoerder.
Rode Leger
Leger van de Sovjetunie.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Een Duitse wachtpost in Königsberg. 1 februari 1945.
(Bron: Bundesarchiv)


Duitse slachtoffers van het Sovjet terreur in Metgethen. Februari 1945.
(Bron: Bundesarchiv)


Duitse militairen verlaten Pillau per boot. 1945.
(Bron: Bundesarchiv)

Informatie

Artikel door:
Kaj Metz
Geplaatst op:
19-06-2012
Laatst gewijzigd:
10-09-2012
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.