Hall, Walraven van

Premier van het verzet

De grootste bankfraude ooit

Vanaf 1944 was het NSF sterk gegroeid. De organisatie hield zich vanaf toen niet alleen meer bezig met het uitkeren van geld aan (familieleden van) onderduikers en zeelieden, maar ondersteunde ook verzetsgroepen zoals de illegale pers, spionage- en sabotagegroepen en talrijke andere illegale groepen. De tot dan gebruikte financieringsconstructie van het NSF voldeed niet meer vanaf september 1944. Er moest dus gezocht worden naar andere mogelijkheden.

Walraven en Gijs van Hall benaderden weer acht banken met de vraag of zij hen konden helpen. Uiteindelijk ontstond het volgende plan. De banken deden net of zij hun kasreserve wilden verhogen en zij vroegen per maand É500.000 aan de Nederlandsche Bank. Zij voerden hiervoor verschillende beweegredenen aan. De directie van de Twentsche Bank opperde bijvoorbeeld dat er een bom kon vallen op de Nederlandsche Bank en dat daardoor de kluis geblokkeerd zou worden. Daarom was het veiliger als de Twentsche Bank zelf een grote kasreserve zou hebben. Dit geld ging echter, in ruil voor ongeldige effecten, rechtstreeks naar het NSF.

Deze bankregeling leverde het NSF acht miljoen op. Maar na twee maanden vonden de Duitsers en de NSB-directeur van de Nederlandsche Bank (Meinout Rost van Tonningen) het wel heel apart dat in een gebied waar de economie bijna niet meer draaide, de banken hun kasreserve maar bleven verhogen. Daarom weigerde de Nederlandsche Bank nog langer mee te werken aan het verhogen van de reserves.

Het NSF had echter geld nodig. Alleen voor de spoorwegstakers was al meer dan 5 miljoen per maand nodig. Gijs van Hall kwam met de oplossing. Hij herinnerde zich een grootschalige bankfraude uit de jaren '30, waarbij de Zweed Ivar Kreuger door middel van vervalste schatkistpromessen (kortlopende staatsleningen) miljoenen dollars had buitgemaakt. "Waarom zou dit ook niet in Nederland kunnen?" dacht hij.

De Van Hall's waren zich er echter van bewust dat zij geen valse schatkistpromessen op de markt konden brengen. Het risico op ontdekking was te groot en als de waardepapieren na de oorlog in omloop zouden blijven, zou dit zeer schadelijk voor de Nederlandse economie zijn.

De Nederlandsche Bank had talloze schatkistpromessen in haar kluis liggen. Walraven en Gijs besloten om de echte papieren te verwisselen voor valse exemplaren. De echte promessen konden dan worden omgezet voor contant geld. Het vervalsen van de promessen was echter een zeer moeilijke zaak. Het papier waarop zij werden gedrukt, bevatte haartjes in verschillende kleuren en was niet vrij verkrijgbaar. De Persoonsbewijzencentrale slaagde er met hulp van bevriende drukkerijen en door het werk van de vervalser Ab Oeldrich toch in om goedgelijkende imitaties te vervaardigen.

Gijs van Hall wist de medewerking te verkrijgen van de kassier-generaal van de Nederlandsche Bank, Cornelis Ritter. Ritter ging persoonlijk vijftien keer naar de kluis om de echte promessen om te ruilen voor vervalste exemplaren. Deze promessen werden vervolgens weer omgeruild voor schatkistpapieren van de Kas-Vereniging (een Amsterdamse bank). De promessen van deze bank waren vrij verhandelbaar. Dit gold niet voor de waardepapieren van de Nederlandsche Bank.

De laatste stap was het omwisselen van de schatkistbiljetten voor contant geld. Ook dit kon niet zo maar. Vanaf 5 september 1944 gold de maatregel dat een persoon of organisatie niet meer dan É100 per week mocht opnemen van een bankrekening. Alleen bij het uitkeren van salarissen e.d. mocht van deze regel worden afgeweken. Ook hiervoor werd een oplossing gevonden. Walraven en

Gijs van Hall kenden Frans den Hollander (de oud-directeur van de Zaandamse Artillerie Inrichtingen). Deze gaf nu leiding aan een fonds dat zich bezighield met het uitkeren van wachtgeld aan personeel van fabrieken die door de oorlog niet meer konden draaien. Door zijn hulp was het mogelijk een constructie te maken, waardoor het NSF de promessen kon inwisselen bij een aantal banken. Het leek alsof het geld bedoeld was voor het uitkeren van wachtgeld. Maar in werkelijkheid kwam het geld ten goede van het Nationaal Steunfonds.

Deze grootste bankfraude uit de Nederlandse geschiedenis leverde het NSF 51 miljoen gulden op. Dit was ruim voldoende om de rest van de oorlog door te gaan met het ondersteunen van individuen en organisaties.

De laatste maanden

In oktober 1944 werd Iman Jacob van den Bosch gearresteerd door de Duitsers. Toen zij zijn ware identiteit hadden achterhaald, werd hij op een dodenlijst geplaatst. Op 28 oktober 1944 werd hij in kamp Westerbork geŽxecuteerd. Doordat Andreas Gelderblom zich in het bevrijde zuiden bevond, kwam de leiding van het NSF geheel in handen van Gijs en vooral in die van Walraven van Hall.

Walraven van Hall groeide uit tot de "Premier" van het verzet. Het NSF ondersteunde tal van verzetsactiviteiten: van het kunstenaarsverzet tot de illegale pers tot het gewapend verzet. Walraven van Hall werd ook lid van het Landelijk Werkcomitť, een organisatie die tot doel had de Liese-Aktion te saboteren. De Liese-Aktion was een Duitse maatregel die als doel had om Nederlandse mannen te werven voor de Duitse Arbeitseinsatz. Het Landelijk Werkcomitť (LWC) zou later de opvolger worden van de Kern.

Het werk putte Walraven uit. Hij was dag en nacht bezig met zijn illegale werk en hij wisselde voortdurend van onderduikadres om arrestatie te vermijden. Maar hij bleef oog houden voor zijn medemens en omgeving. Zijn vriend Jaap Buijs verklaarde: "Ik heb vaak waargenomen hoe hij zelf doodvermoeid op een bespreking kwam en zich tevoren tegenover mij beklaagd had het werk bijna niet meer aan te kunnen, en dan wanneer hij makkers ontmoette die in de put zaten, hetzij doordat kameraden gearresteerd of gefusilleerd waren of doordat het werk niet liep zoals het gaan moest, met nooit falende energie hen over het dode punt hielp en hun weer moed gaf om door te gaan."

Door de Spoorwegstaking en de strenge winter van 1944-45 viel de voedsel- en brandstofvoorziening in bezet Nederland bijna geheel stil. In zijn positie als illegaal werker had Van Hall de mogelijkheid om voor zichzelf meer voedsel te bemachtigen. Maar ondanks dat zijn gezondheid achteruit ging, weigerde hij gebruik te maken van zijn hoge positie in het verzet om zich zelf te verrijken.

Geert Mak beschreef aan de hand van de verklaring van de dochter van Walraven (Attie van Hall) de laatste keer dat zij haar vader zag als volgt:

"Hij kwam zelden meer thuis in die maanden, dat was te gevaarlijk geworden. Hij had een barre tocht achter de rug, op een fiets met houten banden van Amsterdam naar Zaandam, en hij was bekaf. Zijn vrouw probeerde hem op te warmen, wat te eten te geven. Ten slotte klom ze resoluut op een stoel. Achter uit de keukenkast haalde ze de laatste twee suikerklontjes, zorgvuldig bewaard voor het meest extreme noodgeval. En die mocht hij toen hebben." (Bron: Geert Mak)

Definitielijst

Arbeitseinsatz
Gedwongen tewerkstelling in Duitsland. Circa 11 miljoen Europese burgers werden in dit kader opgeroepen om dwangarbeid te verrichten in het Derde Rijk. Niet te verwarren met de Arbeidsdienst, een organisatie opgericht als nationaal-socialistisch vormingsinstituut voor Nederlandse jongeren.
Artillerie
Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
NSB
Nationaal Socialistische Beweging. Nederlandse politieke partij die symphatiseerde met de Nazi's.
Spoorwegstaking
Deze werd op 17 september 1944 via de radio afgekondigd en ingewilligd door het Nederlandse spoorwegpersoneel. De spoorwegstaking diende ter ondersteuning van het geallieerde plan Market Garden. Nadat de geallieerde luchtlandingsactie mislukt was hielden de arbeiders de staking vol tot aan de bevrijding.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


In zijn hoedanigheid van president van De Nederlandsche Bank voert Meinoud Rost van Tonningen het woord.
(Bron: Beeldbank WO2)

Informatie

Artikel door:
Wesley Dankers
Geplaatst op:
05-08-2012
Laatst gewijzigd:
17-01-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.