Nederlandse pantser- en pantserdekschepen

Nederlandse pantserdekschepen

In 1892 liep de Prinses Wilhelmina der Nederlanden van stapel. Dit was een soort pantserschip, maar dan zonder gordelpantser. Dit was het eerste Nederlandse pantserdekschip, maar door de beperkte snelheid van zestien knopen kon het nog niet als kruiser geclassificeerd worden. Net als de pantserschepen werd het schip, dat in 1898 omgedoopt werd in Hr. Ms. Koningin Wilhelmina der Nederlanden, gebruikt voor algemene doeleinden.

Met de komst van de zes Holland-klasse pantserdekschepen kwam hier verandering in. Met hun vaart van 20 knopen waren Hr. Ms. Holland, Hr. Ms. Zeeland, Hr. Ms. Friesland, Hr. Ms. Gelderland, Hr. Ms. Noord Brabant en Hr. Ms. Utrecht wel te classificeren als kruisers of armoured-deck cruisers zoals dit soort type schepen in het Engels aangeduid werd. Het ontwerp van de schepen, die van 1896 tot 1899 van stapel liepen en van 1898 tot 1901 in dienst gesteld werden, was afgeleid van de Britse Apollo-klasse kruisers en kon de vergelijking met andere buitenlandse schepen van hun klasse glansrijk doorstaan. De kruisers beschikten over een primaire bewapening van twee 15cm en zes 12cm kanonnen. Door hun grote actieradius van 8.000 zeemijlen konden de Holland-klasse kruisers of pantserdekschepen overal ter wereld ingezet worden.

Kort voordat de Eerste Wereldoorlog uitbrak hadden de grotere marines in de wereld snellere, beter gepantserde en beter bewapende kruisers en slagkruisers ontworpen en gebouwd zodat de Nederlandse schepen van de Holland-klasse al achterhaald waren. Hr. Ms. Friesland en Hr. Ms. Utrecht werden in 1913 buiten dienst gesteld en voor sloop verkocht terwijl de overige vier schepen van deze klasse lichte moderniseringen en kleine veranderingen aan de bewapening ondergingen. De schepen kregen onder andere een verbeterde schoorsteenkap zodat de rookgassen efficiŽnter afgevoerd konden worden. Hr. Ms. Gelderland kreeg twee extra 15cm kanonnen aan boord, Hr. Ms. Zeeland twee extra 12cm kanonnen en Hr. Ms. Noord Brabant en Hr. Ms. Holland kregen de beschikking over tien 12cm kanonnen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog fungeerden de vier Holland-klasse kruisers als kustverdedigingsschepen in Nederlandse wateren.

Hr. Ms. Holland en Hr. Ms. Gelderland werden in 1920 buiten dienst gesteld, maar de Gelderland werd aangehouden en als artillerie instructieschip weer in dienst genomen na een aanpassing aan de bewapening en de accommodatie. Hr. Ms. Zeeland werd in 1924 van de sterkte afgevoerd en een jaar later volgde Hr. Ms. Noord Brabant. De laatste werd echter omgebouwd tot accommodatieschip voor de matrozenopleiding in Vlissingen. De Gelderland lag op 14 mei 1940 opgelegd en ontwapend op de Rijkswerf in Den Helder en viel in Duitse handen. In 1941 werd het schip door de bezetter in beslag genomen en omgebouwd tot varende luchtdoelbatterij. Hr. Ms. Noord Brabant werd tijdens de capitulatie van Zeeland, op 17 mei 1940, door de eigen bemanning vernield en het wrak werd later voor sloop verkocht.

Definitielijst

artillerie
Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-BrittanniŽ, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. ItaliŽ en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
kruiser
Snelvarend oorlogsschip van 8000-15000 ton, geschikt voor diverse taken als verkenning, verkenningsafweer en konvooibescherming.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Afbouw van Hr. Ms. Zeeland in Vlissingen, 1897.
(Bron: Maritiem Digitaal)


Hr. Ms. Utrecht in CuraÁao, 1900.
(Bron: Courtesy of Michael W. Pocock)


Hr. Ms. Noord Brabant met ťťn van haar zusterschepen en de torpedoboot Hr. Ms. Ardjoeno in Nederlands Oost-IndiŽ.
(Bron: Dutchsubmarines)


Hr. Ms. Utrecht op de Hudson in New York, 1910.
(Bron: Courtesy of Michael W. Pocock)


Hr. Ms. Gelderland vertrekt vanuit Den Helder naar de West, 1937.
(Bron: Collectie van Cleemputte)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
05-08-2012
Laatst gewijzigd:
24-03-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.