Hospitaalschip Hr. Ms. Op ten Noort

Inleiding

Inhoudsopgave

De Op ten Noort was een dubbelschroefstoommail- en passagiersschip van de Koninklijke Paketvaart Maatschappij (KPM). Het schip was in januari 1925 bij de Nederlandsche Scheepsbouw Mij. te Amsterdam, onder bouwnummer 185, op stapel gezet. Het nieuwe schip werd vernoemd naar de eerste hoofdagent van de KPM in Batavia: jonkheer L.P.D. op ten Noort. De KPM was een Nederlandse rederij die statutair gevestigd was in Amsterdam, maar operationeel geleid werd vanuit een hoofdkwartier in Batavia, Java, Nederlands Oost-IndiŽ. Op 12 februari 1927 werd het schip, dat een standaard waterverplaatsing van 6.076 ton had, te water gelaten. Het schip beschikte over twee viercilinder Lentzkleppen Werkspoor stoommachines die een vermogen genereerden van 6.000 pk en het schip een maximale snelheid gaven van 15,5 knopen. Na de afbouw, in augustus 1927, was het schip 129,5 meter lang, 16,8 meter breed en had het een diepgang van 6,7 meter. De Op ten Noort beschikte over twee hutten voor vier luxe klasse passagiers, 76 hutten voor 130 eerste klasse passagiers en 18 hutten voor 52 tweede klasse passagiers. De tussendekken waren ingericht voor het vervoer van ruim 2.000 dek passagiers alsook voor het vervoer van paarden. Het schip beschikte verder over twee elektrische laadlieren en zes elektrische kranen.

De proefvaarten duurden tot 3 september 1927 en daarna begaf het schip zich naar Nederlands Oost-IndiŽ waar het in november van datzelfde jaar arriveerde. Vanaf 11 november 1927 werd de Op ten Noort als pakket-, mail- en passagiersschip ingezet op de lijn Batavia-Singapore-Bangkok-Saigon-Manilla-Molukken-Bali-Batavia. Later kwam het schip, samen met de Plancius, op de snelle lijn Java`s noordkust-Singapore-Deli. De Plancius was in 1921 op stapel gezet volgens hetzelfde ontwerp als de Op ten Noort. Ondanks het leeftijdsverschil en de kleine verschillen in uiterlijk werden de schepen vaak als zusterschepen beschouwd. De Plancius werd op 9 april 1942 in dienst gesteld bij de Koninklijke Marine en deed als Hr. Ms. Plancius dienst als logements-, hoofdkwartier- en onderzeebootmoederschip.

Op 8 december 1941, de dag dat Nederland de oorlog verklaarde aan Japan, werd de Op ten Noort door de Koninklijke Marine gevorderd en op het Marine-etablissement te Soerabaja, Java, verbouwd tot hospitaalschip. Op 4 februari 1942 werd de Op ten Noort, via de Zweedse gezant in Tokio, aangemeld als hospitaalschip bij de Japanse regering. De Japanse ministeries van buitenlandse zaken en marine bevestigden de status van het schip diezelfde dag. De Op ten Noort werd eveneens op die dag officieel door het Nederlands Oost-Indische Gouvernement als hospitaalschip geregistreerd bij het Internationale Rode Kruis te GenŤve in Zwitserland.

Tien dagen later werd Hr. Ms. Op ten Noort in dienst gesteld van de Koninklijke Marine. De 162-koppige bemanning bleef aan boord en werd aangevuld met dokters, verpleegsters, verplegers en tandarts S.J. Wiemans, onder leiding van chef-arts officier van Gezondheid der 1e klasse A.W. Mellema. Kapitein G. Tuizinga bleef als gezagvoerder aan boord.

Hoewel het schip duidelijk herkenbaar was als hospitaalschip, door de grote rode kruizen op de schoorsteen en de scheepswand, werd het op 21 februari door Japanse vliegtuigen gebombardeerd toen het door het Westervaarwater op weg was naar Soerabaja. Hr. Ms. Op ten Noort kreeg een voltreffer op het achterschip en een aantal near misses (indirecte treffers) te verwerken. Drie leden van de medische staf werden getroffen door bomscherven waarvan een chirurg en een verpleegster op slag gedood werden. Het derde dodelijke slachtoffer was een medische analist die de volgende dag overleed. Verder waren er als gevolg van het bombardement elf gewonden te betreuren. Het schip werd daarna gerepareerd aan de Perakhaven bij het Marine-etablissement in Soerabaja.

Zoals uit de volgende hoofdstukken zal blijken kon de Koninklijke Marine niet lang beschikken over haar nieuwe hospitaalschip. Al op haar eerste missie zou het ex-KPM schip door de vijand wederrechtelijk opgebracht en in beslag genomen worden.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


KPM stoomschip Op ten Noort in Nederlands Oost-IndiŽ in de jaren `30.
(Bron: Kustvaartforum)


Ontwerp van de Op ten Noort.
(Bron: Wilburgraphics)


De Op ten Noort tijdens een proefvaart in 1927.
(Bron: Kombuispraat)


De Plancius, zusterschip van de Op ten Noort.
(Bron: Kombuispraat)


De Op ten Noort aan een passagierskade.
(Bron: Kombuispraat)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-10-2012
Laatst gewijzigd:
23-03-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.