Onderzoekings- en Bewakingsdienst Bovenrivieren

Inleiding

Inhoudsopgave

Tijdens de Eerste Wereldoorlog en aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog was het in het leven roepen van een Onderzoekings- en Bewakingsdienst Bovenrivieren ťťn van de middelen om de Nederlandse neutraliteit te handhaven. Dit nastreven van de neutraliteit was op de bovenrivieren een zaak van zowel de burgerlijke als de militaire instanties. Twee politievaartuigen werden bijgestaan door oude kanonneerboten en een viertal andere kleine oorlogsschepen. Deze vreemde verzameling schepen werd in de morgenuren van 10 mei 1940 met een oorlogssituatie geconfronteerd waar zij niet op berekend was.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog kon Nederland neutraal blijven omdat het niet in het pad van de oprukkende Duitse legers lag. Daardoor werd de regering niet genoodzaakt om partij te kiezen in het conflict. Die neutraliteit was niets vanzelfsprekends of iets waar misbruik van gemaakt mocht worden. Neutraliteit moest desnoods gewapender hand gehandhaafd worden. Eťn van de middelen om die neutraliteit te garanderen was het instellen van verscherpte grensbewaking. Niet alleen te land, maar ook ter zee en op de Rijn bij Lobith. Om deze laatst genoemde plaats te beveiligen werd een Onderzoekings- en Bewakingsdienst Bovenrivieren (OBB) ingesteld, die bestond uit gevorderde civiele vaartuigen, die bemand werden met personeel van de Koninklijke Marine. De schepen controleerden het in- en uitgaande scheepvaartverkeer. Na de Eerste Wereldoorlog werd de eerste OBB opgeheven.

In het najaar van 1938 kwam er een voorloper van de Onderzoekings- en Bewakingsdienst Bovenrivieren in functie naar aanleiding van de oplopende internationale spanningen. Deze dreiging werd vooral veroorzaakt door de Duitse annexatie van Sudetenland, het Tsjechische grensgebied waar Duits gesproken werd. Dit leidde in Nederland tot een verscherpte grensbewaking. De controles bij Lobith werden waargenomen door de oude torpedoboot Hr. Ms. Christiaan Cornelis en de stoomsloep Hr. Ms. Cressy (stoomsloep 121) van de marine, die voor dat doel in Nijmegen werden gestationeerd. Nadat in april 1939 de zogenaamde voormobilisatie werd afgekondigd werd het logementschip Hr. Ms. Wilhelmina aan de OBB toegevoegd en afgemeerd in de haven van de Provinciale Geldersche Electriciteits Maatschappij (PGEM) bij de sluizen van Weurt bij Nijmegen.

In 1939 was de oorlogsdreiging zo groot geworden dat op 28 augustus van dat jaar de algemene mobilisatie in Nederland werd afgekondigd. De OBB werd tot zelfstandig flottielje uitgeroepen en uitgebreid met een aantal oorlogsschepen, die bijgestaan zouden worden door enkele vaartuigen van de Rijksrivierenpolitie. Het operatieterrein, op weliswaar brede rivieren, leverde voor oorlogsschepen de nodige beperkingen op, maar de Koninklijke Marine beschikte nog over enkele stokoude rivierkanonneerboten, die met hun geringe diepgang goede diensten konden bewijzen op de brede bovenrivieren.

Het verrichten van de feitelijke onderzoekings- en bewakingstaak was om formele redenen een zaak voor de Rijksrivierenpolitie, de Koninklijke Marechaussee en de Dienst der Invoerrechten en Accijnzen (douane). De ambtenaren van deze diensten hadden in vredestijd opsporingsbevoegdheden. Marinepersoneel had deze bevoegdheid daarentegen alleen in oorlogstijd. De civiele ambtenaren en marechaussees controleerden ladingspapieren en paspoorten van de bemanningsleden van inkomend scheepsverkeer. Ook werd er gelet op het feit dat de diepgang van het schip overeen kwam met de opgegeven lading. Waren de papieren of de omstandigheden verdacht dan werd de schipper gesommeerd terug te keren. Dit bevel kon desnoods kracht bijgezet worden door ťťn van de kanonneerboten, die eventueel ondersteund werden door een marine batterij van drie 7,5cm kanonnen in Fort Pannerden.

Definitielijst

Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-BrittanniŽ, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. ItaliŽ en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
mobilisatie
Een leger in staat van oorlog brengen, dus eigenlijk de overgang van vredestoestand naar oorlogstoestand. Het Nederlandse leger werd gemobiliseerd op 29 augustus 1939.
neutraliteit
Onpartijdigheid, onzijdigheid, tussen de partijen instaand, geen partij kiezen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Hr. Ms. Freyr op de Waal bij Nijmegen, 1939.
(Bron: Dutchfleet)


Hr. Ms. Christiaan Cornelis op zee voor de oorlog.
(Bron: Maritiem digitaal)


De PGEM-haven in 1936.
(Bron: Noviomagus)


Hr. Ms. Freyr, Hr. Ms. Christiaan Cornelis en Hr. Ms. Wilhelmina in de PGEM-haven bij Nijmegen, 1939.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-11-2012
Laatst gewijzigd:
18-04-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.