Slag bij de Noordkaap

De eerste oorlogsjaren

Op 1 september 1939 startte met de Duitse invasie van Polen de Tweede Wereldoorlog. De eerste gevechtsactie van de Scharnhorst vond plaats op 23 november 1939. Samen met de Gneisenau bracht zij op die dag, op de Atlantische Oceaan, de Britse hulpkruiser HMS Rawalpindi tot zinken.

De Scharnhorst was, bijna altijd in samenwerking met haar zusterschip, betrokken bij verschillende operaties van de Kriegsmarine, onder meer de invasie van Noorwegen en Denemarken (operatie WeserŁbung). Op 8 juni 1940 bracht zij tijdens een actie voor de Noorse kust samen met de Gneisenau het Britse vliegdekschip HMS Glorious en de escorterende jagers, HMS Acasta en HMS Ardent tot zinken.

Eind januari 1941 wisten de Scharnhorst en de Gneisenau via Straat Denemarken, de zeestraat tussen IJsland en Groenland, de Atlantische Oceaan te bereiken. Op de Atlantische Oceaan moesten zij geallieerde konvooien opsporen en trachten deze te vernietigen. Zij konden echter geen konvooien vinden, wel stuitten zij op verschillende alleenvarende koopvaardijschepen, die een simpele prooi voor hen waren. Toen de Scharnhorst en de Gneisenau op 20 maart voor het nodige onderhoud aankwamen in de Franse havenstad Brest, hadden zij in totaal 22 geallieerde koopvaardijschepen tot zinken gebracht.

Na de ondergang van het Duitse slagschip de Bismarck, op 27 mei 1941 tijdens operatie RheinŁbung, had Adolf Hitler verordonneerd dat de Duitse oppervlaktevloot niet meer zou worden ingezet op de Atlantische Oceaan. In Brest waren de schepen echter het doel van talrijke Britse aanvallen door de Royal Air Force (RAF), de Scharnhorst en de Gneisenau werden hierdoor beschadigd; het werd daardoor duidelijk dat de schepen niet in Brest konden blijven. De Kriegsmarine kwam met een gewaagd plan om de schepen terug naar Duitsland te halen. Het was de bedoeling dat beide schepen, inclusief de zware kruiser Prinz Eugen en een aantal torpedobootjagers, onder dekking van de Luftwaffe door het Kanaal zouden varen. Een zeer risicovolle operatie. De Britten zagen deze zeestraat als waren het hun eigendom, hierdoor hielden zij er totaal geen rekening mee dat een Duits escader er door heen zou varen. Hier hadden zij ook nog een aantal andere redenen voor, het Kanaal is op het smalste punt namelijk slechts 33 km breed en de Britten hadden de beschikking over zware kustbatterijen, die een groot deel van de zeestraat konden bestrijken, bovendien konden de Britten beschikken over zware lucht- en zeestrijdkrachten. Hierdoor zou een overtocht een hachelijke onderneming worden.

Op 11 februari 1942 ging operatie Cerberus desondanks van start. De Britten werden totaal verrast, waardoor het even duurde voordat zij reageerden. Bovendien was een groot deel van de British Home Fleet toevallig net in noordelijker wateren, waardoor zij het Kanaal niet meer op tijd kon bereiken. De RAF voerde verscheidende felle luchtaanvallen uit, maar mede door de Duitse luchtdekking kon zij geen treffers plaatsen. De Scharnhorst en de Gneisenau werden wel beschadigd door zeemijnen, maar zij konden hun reis voortzetten en op 13 februari bereikten zij met de andere oorlogsschepen Wilhelmshaven.

Van hieruit reisden zij verder naar Kiel. Op 26 februari 1942 voerde de RAF wederom een luchtaanval uit met als doel om beide schepen te vernietigen. De Scharnhorst bleef onbeschadigd, maar de Gneisenau werd zwaar getroffen en zou de rest van de oorlog niet meer in actie kunnen komen.

De Scharnhorst werd weer naar een andere plaats gestuurd, deze keer naar Gotenhafen, het huidige Gdynia. Hier kon de schade worden gerepareerd, die zij had opgelopen tijdens operatie Cerberus en bovendien was zij hier ook buiten het bereik van de Britse luchtmacht. In januari 1943 was de Scharnhorst weer klaar om in actie te komen. De leiding van de Kriegsmarine besloot dat zij zou worden ingezet tegen de Arctische konvooien van en naar Rusland

De Scharnhorst werd daarom naar Noorwegen gedirigeerd. Een aantal malen moest zij vanwege dreiging van luchtaanvallen terugkeren naar Gotenhafen, maar in maart 1943 lukte het wel Noorwegen te bereiken en kwam zij op 24 maart aan in de Altafjord. Zij moest hier deel gaan uitmaken van de operaties die waren gericht tegen de geallieerde konvooien van en naar Moermansk. Deze konvooien voorzagen de Sovjet-Unie van de nodige materiŽle ondersteuning. De Duitsers deden verwoede pogingen om deze konvooien te vernietigen of te beschadigen. De slag om Stalingrad was zojuist geŽindigd in een grote overwinning voor de Sovjets. De Wehrmacht stond onder grote druk. Wanneer de geallieerde transporten naar Rusland voor langere tijd zouden kunnen worden gestopt door de Duitse lucht- en zeestrijdkrachten, zou dit een aanmerkelijke verlichting voor de Wehrmacht aan het Oostfront opleveren.

Het duurde echter lang voordat de Scharnhorst in actie zou komen. In maart 1943 werden de Arctische konvooien naar Rusland namelijk opgeschort, omdat de escortevaartuigen nodig waren voor de Slag om de Atlantische Oceaan. In november 1943 zouden zij pas weer hervat worden.

Op 8 september 1943 was de Scharnhorst wel betrokken bij operatie Sizilien. Samen met het slagschip Tirpitz voerde zij toen een aanval uit op de eilandengroep Spitsbergen. Door het geschut van de twee slagschepen en door Duitse soldaten die door de escorterende torpedobootjagers aan wal werden gezet, werden het Britse weerstation en de bunkerfaciliteiten grondig verwoest. De schepen ondervonden weinig tegenstand en op 9 september keerden zij terug in Altafjord. De Tirpitz werd op 23 september 1943 echter zwaar beschadigd door een aanval van Britse minionderzeeŽrs, waardoor zij de rest van de oorlog niet meer in actie kon komen.

Definitielijst

invasie
Gewapende inval.
Kriegsmarine
Duitse marine, naast de Heer en de Luftwaffe onderdeel van de Duitse Wehrmacht.
kruiser
Snelvarend oorlogsschip van 8000-15000 ton, geschikt voor diverse taken als verkenning, verkenningsafweer en konvooibescherming.
Luftwaffe
Duitse luchtmacht.
operatie Cerberus
Uitbraak van de Duitse schepen Scharnhorst, Gneisenau en Prinz Eugen uit de haven van Brest met als eindbestemming havens in Duitsland en Denemarken. van 11 februari t/m 13 februari 1942.
operatie Sizilien
Codenaam van de Duitse actie tegen een geallieerd weerstation op Spitsbergen, 6 september 1943. De aanval werd ingeleid door het slagschip Tirpitz, de slagkruiser Scharnhorst en negen torpedobootjagers.
operatie WeserŁbung
Codenaam voor de Duitse inval in Denemarken en Noorwegen. Deze operatie, die begon op 9 april 1940, was bedoeld om Engelse acties in ScandinaviŽ te voorkomen.
slagschip
Zwaar gepantserd oorlogsschip met geschut van zeer zwaar kaliber.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De Scharnhorst tijdens een ceremonie in 1939.
(Bron: History navy)


De Scharnhorst in 1939.
(Bron: Bunderarchiv)


Het Britse vliegdekschip HMS Glorious was ťťn van de eerste slachtoffers van de Scharnhorst en de Gneisenau.
(Bron: Courtesy of Michael W. Pocock)


De Scharnhorst vuurt op HMS Glorious.
(Bron: History navy)


De Scharnhorst en de Tirpitz onderweg voor operatie Sizilien.
(Bron: Scharnhorst-class)

Informatie

Artikel door:
Wesley Dankers
Geplaatst op:
18-11-2012
Laatst gewijzigd:
12-12-2016
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.