Slag bij de Noordkaap

In de ochtend van 26 december arriveerde de Scharnhorst in het gebied waar het konvooi, afgaande op verkenningen en berekeningen, zou moeten zijn. Zij kon het echter niet vinden. Om een groter gebied te kunnen afzoeken, formeerde zij een linie van haar jagers, ongeveer 30 mijl breed. De Scharnhorst voer hier 10 mijl achter. JW 55B werd echter niet gevonden.

Het Duitse slagschip werd echter wel ontdekt. Om 08:44 uur kreeg de lichte kruiser HMS Belfast een echo op haar radarscherm, de afstand was toen 35 km. Om 09:24 uur opende Force 1 het vuur. De Britse schepen hadden een groot voordeel vanwege hun radargestuurde vuurleiding, waardoor zij zeer gericht konden vuren. De Scharnhorst kon alleen gebruik maken van optische afstandsmeters. De zware kruiser HMS Norfolk wist met haar hoofdgeschut van 20,3 cm, op een afstand van 9.800 meter, twee treffers te plaatsen op de Scharnhorst. Een granaat sloeg in tussen de A- en B-toren, doorboorde het dekpantser, maar de granaat ontplofte niet. De tweede trof de Scharnhorst op de radarmast. Hierdoor werd de voorwaartse radar van het slagschip totaal vernield. De Scharnhorst zou de rest van de slag vanaf de voorzijde "blind" zijn, wat een grote belemmering voor haar zou vormen.

Om 09:40 uur eindigde het artillerieduel tussen Force 1 en de Scharnhorst. Haar doel was het vernietigen van JW 55B, niet de escorterende kruisers. Door haar hogere snelheid wist zij te ontsnappen aan haar belagers. Force 1 twijfelde wat zij moest doen: de achtervolging van de Scharnhorst inzetten of het beschermen van het konvooi. Zij koos voor het laatste, omdat de bescherming van JW 55B belangrijker werd geacht. Om 10:20 uur ging het radarcontact tussen de Scharnhorst en Force 1 verloren.

De Scharnhorst wilde een omtrekkende beweging uitvoeren, zodat ze het konvooi vanuit het noorden kon naderen en contact met Force 1 kon vermijden. Het was gebruikelijk dat het kruiserescorte altijd ten zuiden van het konvooi voer. Om 11:58 uur seinde zij naar haar jagers dat deze juist een zuidelijke koers moesten volgen om het konvooi direct aan te vallen op een plaats waar dit was verkend door een U-boot. Deze verkenning was echter al een aantal uren oud en de jagers zochten tevergeefs naar JW 55B. Bovendien was de Scharnhorst nu haar escorte kwijt en stond zij er helemaal alleen voor.

De koers van de Scharnhorst bracht haar weer binnen bereik van Force 1. Om 12:10 uur kreeg HMS Sheffield het Duitse schip op de radar. Van Admiral Fraser kregen Force 1 en de 36th Destroyer Division opdracht het vuur te openen op de Scharnhorst. Dit gebeurde om 12:22 uur. De Scharnhorst beantwoordde het vuur en wist een treffer te plaatsen op HMS Norfolk. Geschutstoren X werd hierdoor uitgeschakeld en er vielen zeven doden. Om 12:41 uur staakten de Britten het vuren.

Konteradmiral Erich Bey besloot om de missie af te breken. De Scharnhorst werd ernstig gehinderd door de Britse kruisers. Haar voorwaartse radar functioneerde niet en deze moest worden gerepareerd. Bovendien had Bey van de marineleiding vernomen dat in de buurt een zwaar Brits eskader door een verkenningstoestel was verkend en de Scharnhorst had de opdracht gekregen om gevechten met zware Britse eenheden te vermijden. Bey besloot om het strijdtoneel te verlaten en om terug te keren naar de Altafjord. Dergelijke orders gaf hij ook om 14:18 uur aan zijn jagers.

Force 1 en de 36th Destroyer Division bleven de Scharnhorst echter schaduwen en zij hielden Force 2 op de hoogte van elke beweging van het Duitse schip. De Scharnhorst kon de schepen niet afschudden en was zich, mede door de problemen met de radar, niet bewust van de uit het westen opstomende Force 2.

Fraser verwachtte dat hij het Duitse schip rond 17:15 uur zou kunnen onderscheppen. Force 2 voer op een oostelijke koers en naderde het slagschip. Door een koersverandering van de Scharnhorst kreeg de Duke of York het slagschip om 16:17 uur al op haar radar op een afstand van 41.500 meter. Om 16:37 uur opende de Britse schepen van Force 2 het vuur, de afstand was toen 11.000 meter. De Scharnhorst was omsingeld. Achter de Scharnhorst, een zuidoostelijke koers volgend, bevond zich Force 2, uit het noorden naderde Force 1 uitgezonderd HMS Sheffield die problemen had met de bakboordschroef en waarvan de snelheid was teruggelopen. Uit het noordwesten naderde tenslotte de 36th Destroyer Division.

Om 16:55 uur kreeg de Scharnhorst een voltreffer van een 35,6cm granaat van HMS Duke of York. Het draaimechanisme van de A-toren werd ontzet, waardoor deze niet meer kon roteren en daardoor niet meer deel zou nemen aan het gevecht. De Scharnhorst was voortdurend gehuld in een fel licht van de door de Britse schepen afgevuurde lichtgranaten. Hierdoor had de vijand een goed zicht op haar, bovendien vormde het licht een belemmering voor de eigen bemanning.

Om 16:57 uur opende de schepen van Force 1 het vuur. De torpedobootjagers van Force 2 maakten zich klaar voor een torpedoaanval. De Scharnhorst moest meerdere voltreffers incasseren, voornamelijk van HMS Duke of York. Om 17:08 uur sloeg een granaat in de vliegtuighangar en er brak, mede door de aanwezige vliegtuigbrandstof, een heftige brand uit, die met moeite kon worden geblust door de Duitse bemanning.

De Scharnhorst bevond zich in een hachelijke situatie. Zij werd aangevallen door een overmacht aan vijandelijke schepen, de kansen van het schip waren gering. Zij had echter ťťn voordeel ten opzichte van haar vijanden: zij kon een hogere snelheid halen. Zij liep ongeveer drie knopen sneller dan HMS Duke of York en er was daardoor een kans om te ontsnappen aan haar achtervolgers. Om 17:42 uur waren de Britse kruisers genoodzaakt het vuren te staken, omdat de afstand te groot werd. Alleen HMS Duke of York kon de Scharnhorst blijven bestoken. Zij boekte een treffer op de B-toren van het Duitse slagschip, waardoor het ventilatiesysteem van de geschutstoren werd uitgeschakeld. Bij het afvuren van de 28 cm-granaten kwamen veel rook en gassen vrij. Nu deze niet meer konden worden afgevoerd, werd het onmogelijk voor de bemanning om nog langer te opereren in deze toren. Hierdoor was alleen nog geschutstoren C operationeel, die bovendien bijna zonder munitie zat. Er werd opdracht gegeven om de granaten van de A-toren naar de C-toren te brengen. Een enkele granaat woog honderden kilo's en het werk moest met de hand gebeuren. Toch slaagde de bemanning in deze opdracht, zodat de C-toren kon blijven vuren.

Ondanks de zware schade die het Duitse schip had opgelopen, maakte zij door haar hogere snelheid een goede kans om te ontkomen. Om 18:24 uur vloog bovendien een granaat van de Scharnhorst door de masten van HMS Duke of York, waardoor enkele kabels werden doorgesneden. Hierdoor viel de artillerieradar uit en moest het Britse slagschip het vuren staken.

De Scharnhorst leek het geluk aan haar kant te hebben, het noodlot sloeg echter toe. Tijdens haar laatste salvo had HMS Duke of York de Scharnhorst nogmaals geraakt. Doordat de afstand tussen beide schepen was toegenomen, werden de granaatbanen steeds steiler, waardoor de kans toenam dat het dunnere dekpantser werd getroffen. Dit gebeurde ook: een granaat sloeg precies in tussen het horizontale en het verticale pantser. Hij kwam tot ontploffing in de eerste ketelruimte, waarbij onder meer de stoomleiding van een turbine werd vernield. De snelheid van de Scharnhorst nam door deze treffer af tot 10 knopen. De schade kon nog wel worden hersteld, maar in deze tijd waren de Britse schepen al ver ingelopen en maakten zij zich op voor de slotaanval. Konteradmiral Erich Bey wist dat de strijd verloren was. Hij verstuurde het volgende sein: "De Scharnhorst zal doorvechten tot de laatste granaat. Leve de FŁhrer en lang leve Duitsland."

Om 18:50 uur voerden de torpedobootjagers van Force 2 een aanval uit. Er werden in totaal 28 torpedo's afgevuurd. De Scharnhorst wist er een aantal te ontwijken, maar er werden ook vier treffers geplaatst op het Duitse schip. Eťn daarvan trof ťťn van de scheepsschroeven, waardoor de snelheid weer terugliep. Hierdoor had de Scharnhorst geen enkele kans meer om te ontsnappen, haar lot was nu definitief bezegeld. HMS Saumarez werd tijdens haar actie nog wel getroffen door granaten van de Scharnhorst, waardoor er elf doden vielen, maar zij bleef deelnemen aan de operatie.

Om 19:01 uur was de artillerieradar van HMS Duke of York weer gerepareerd en begon de laatste aanval op de Scharnhorst, waar in totaal dertien schepen bij betrokken waren. De Scharnhorst kon nog maar een klein gedeelte van haar bewapening gebruiken, waardoor het een zeer ongelijke strijd werd. Er werden al snel meerdere treffers op de Scharnhorst geplaatst. Een aantal secundaire geschutsbatterijen werd uitgeschakeld en er vielen verschillende doden.

Admiral Fraser wist echter dat hij het Duitse slagschip met alleen kanonvuur niet tot zinken kon brengen, daarvoor was het schip te zwaar bepantserd. Hij gaf daarom opdracht tot het uitvoeren van nog een torpedoaanval. De lichte kruisers HMS Jamaica en HMS Belfast vuurden als eerste hun projectielen af, dit was om 19:25 uur. Om 19:28 uur stopte HMS Duke of York met vuren, omdat zij bijna door haar munitievoorraad heen was en om de andere schepen veilig hun torpedoaanvallen te kunnen laten uitvoeren. De Scharnhorst maakte als gevolg van de verschillende torpedo- en granaattreffers een sterke slagzij over stuurboord.

Om 19:33 uur vuurde de jagers HMS Opportune, HMS Virago, HMS Musketeer en HMS Matchless in totaal negentien torpedo's af. Om 19:37 uur vuurde HMS Jamaica er nog eens drie af. De Scharnhorst werd waarschijnlijk door in totaal 9 torpedo's getroffen. Aan boord van het Duitse schip vonden heftige explosies plaats en woedden felle branden. Konteradmiral Erich Bey en de kapitein van de Scharnhorst, Kapitšn zur See Fritz Hintze, gaven de Duitse bemanningsleden de opdracht om het schip te verlaten. Zo de overlevering wil gaf Kapitšn zur See Hintze zijn eigen reddingsvest af aan een matroos die er geen had, met het argument dat hij een goede zwemmer was en dat hij het vest minder hard nodig had dan het Duitse bemanningslid.

Om 19:45 uur namen de Britse schepen een zware onderwaterexplosie waar, mogelijk ontplofte het munitiemagazijn onder de A-toren. Dit was het einde van de Scharnhorst. Om 19:48 uur maakten de kruiser HMS Belfast en de jager HMS Matchless zich op voor nog een torpedoaanval, maar het Duitse slagschip bleek reeds gezonken te zijn.

Definitielijst

FŁhrer
Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de fŁhrer van nazi-Duitsland.
kruiser
Snelvarend oorlogsschip van 8000-15000 ton, geschikt voor diverse taken als verkenning, verkenningsafweer en konvooibescherming.
radar
Engelse afkorting met als betekenis: Radio Detection And Ranging. Systeem voor het met elektromagnetische golven vaststellen van de aanwezigheid, afstand, snelheid en richting van voorwerpen als schepen, vliegtuigen, enz.
slagschip
Zwaar gepantserd oorlogsschip met geschut van zeer zwaar kaliber.
torpedo
Oorlogswapen, met van een explosieve lading voorzien sigaarvormig lichaam met een voortstuwings- en besturingsmechanisme, bestemd om na lancering via het water zijn weg te zoeken naar vijandelijke schepen en deze door een onderwaterexplosie uit te schakelen.
U-boot
Duitse benaming voor onderzeeboot. Duitse U(ntersee)-boten hebben tot in mei 1943 een belangrijke rol gespeeld in de oorlogvoering. Ook veel vracht- en passagiersboten werden door deze sluipmoordenaars van de zee getorpedeerd en tot zinken gebracht.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De lichte Britse kruiser HMS Belfast.
(Bron: Naval History)


HMS Jamaica.
(Bron: Courtesy of Michael W. Pocock.)


De Britse destroyer HMS Scorpion.
(Bron: Courtesy of Michael W. Pocock)


Overlevenden van de Scharnhorst aan boord van HMS Duke of York.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)

Informatie

Artikel door:
Wesley Dankers
Geplaatst op:
18-11-2012
Laatst gewijzigd:
12-12-2016
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.