Drijvende concentratiekampen in de Lübecker Bocht

De Cap Arcona

De Cap Arcona was een luxe passagiersschip van de Hamburg-Südamerikanische Dampfschifffahrts-Gesellschaft van ruim 27.000 ton. Het schip, dat bij Blohm & Voss te Hamburg gebouwd was, had tussen 1927 en 1939 een lijndienst verzorgd tussen Hamburg en Rio de Janeiro in Brazilië en Buenos Aires in Argentinë, Zuid-Amerika. De Cap Arcona gold als één van de mooiste schepen uit haar tijd met een enorme kersenhouten hal, prachtige eetzalen en luxueuze hutten voor 1.365 passagiers met uitstekende bedden en wastafels. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd het schip door de Kriegsmarine gevorderd en ingezet voor troepentransporten. Vanaf 29 november 1940 was de oceaanstomer in Gotenhafen, het huidige Poolse Gdynia, in gebruik als accommodatieschip voor 2.000 marinesoldaten die opgeleid werden als bemanning voor U-boten. In april 1941 werd door een brand de machinekamer ernstig beschadigd. Eind 1944 waren Sovjettroepen de oostgrens van Duitsland zo dicht genaderd dat de Duitsers overgingen tot grootschalige evacuaties van troepen en burgervluchtelingen vanuit Oost-Pruisen naar Noordwest-Duitsland. Om deze reden werd de Cap Arcona weer vaargereed gemaakt. Van 31 januari tot 4 februari 1945 bracht het passagiersschip 10.000 vluchtelingen van Gotenhafen naar Neustadt aan de Lübecker Bocht en vanaf 5 april bracht de Cap Arcona nog eens eenzelfde aantal evacués naar Kopenhagen in Denemarken. Door brandstoftekort kon het schip echter geen derde vluchtelingenreis meer maken en kapitein Heinrich Bertram kreeg het bevel om naar Neustadt te varen. Op 14 april ging de Cap Arcona in de Lübecker Bocht voor anker.

Op 15 april beval Gauleiter en ReikoSee Kaufmann vanuit Hamburg telefonisch Konteradmiral Conrad Engelhardt, Seetransportchef der Wehrmacht te Flensburg, dat de Cap Arcona 8.000 concentratiekampgevangenen uit Neuengamme aan boord moest nemen. Omdat Engelhardt dit weigerde werd de Cap Arcona onder direct bevel gesteld van Kaufmann. Op 20 april probeerde kapitein Fritz Nobmann van de Athen de gevangenen, die zich aan boord van zijn vrachtschip bevonden, af te zetten op de Cap Arcona, maar kapitein Bertram weigerde dit vanwege de risico`s en de ontoereikende capaciteit van zijn schip. De volgende dag deed de kapitein van de Athen een nieuwe poging om gevangenen af te zetten op de Cap Arcona. Dit werd opnieuw geweigerd door Bertram met instemming van zijn rederij Hamburg-Süd waartoe het schip thans behoorde. Op 23 april gaf Kaufmann het bevel aan directeur Dittmer van die rederij om gevangenen aan boord van de Cap Arcona te nemen, maar twee dagen later weigerde kapitein Bertram nog steeds terwijl de Athen nu langszij de oceaanstomer bleef liggen. Die nacht haalde een koerier een schriftelijk bevel van Dittmer voor Bertram op. De volgende dag werd dit bevel door SS-Sturmbannführer Gehrig, die in gezelschap was van een SS-Executivkommando, overhandigd aan Bertram. Bovendien bedreigde Gehrig Bertram met de dood waardoor de koopvaardijkapitein akkoord ging met de inscheping van de gevangenen. Hij weigerde echter alle verantwoordelijkheid op zich te nemen voor wat er met zijn schip en met de mensen aan boord zou kunnen gebeuren.

Vanaf 26 april 1945 werden door de Athen 6.500 gevangenen van de Athen zelf, de Otterbek, de Elmenhorst en vanuit de goederenwagons overgebracht naar de Cap Arcona. De overige gevangenen bleven op de Thielbek. Aan boord van de Cap Arcona werden de gevangenen op grond van nationaliteit geplaatst. De Russen werden zonder licht en ventilatie opgesloten in de bananenbunker en de aardappelkelder. De Duitse gevangen kwamen voornamelijk in de luxehutten op het C-dek terecht, De Fransen in de midscheeps en de overige gevangenen in de overige hutten, tot twaalf personen in de overwegend twee- en vierpersoons hutten. Het grote aantal ernstig zieke gevangenen werd ondergebracht in de hutten van het D-dek. Gemiddeld ieder half uur vond er een sterfgeval plaats aan boord van het passagiersschip. De doden werden elke dag door een begrafeniscommando met een barkas naar Neustadt aan wal gebracht en in massagraven op de plaatselijke kerkhoven begraven. De 50 SS`ers en de 500 soldaten van de marineartillerie, die de gevangenen moesten bewaken, bivakkeerden in het restaurant en de grote zaal op het bovendek. Op 30 april nam de Athen weer 2.000 gevangenen over van de Cap Arcona.

In de vroege ochtend van 3 mei kwam een proviandkotter langszij de Cap Arcona om drinkwater af te geven en bleef ter plaatse liggen. Even later kwam er nog een transport van 205 gevangenen uit Mittelbau-Dora, een nevenkamp van Buchenwald, via Neustadt aan boord van het passagiersschip. Zij werden ondergebracht in het Gepäckraum. Diezelfde morgen werden de Cap Arcona en het nog lege passagiersschip Deutschland door de tanker Forbach van een kleine hoeveelheid stookolie voorzien. De Deutschland, een passagiersschip van de Hamburg-Amerikanische Packetfahrt-Actien-Gesellschaft (HAPAG) van 22.000 ton lag sinds 1 mei voor anker in de Lübecker Bocht bij Sierksdorf, ten zuiden van Neustadt. Het was de bedoeling dat op deze oceaanstomer gevangenen uit concentratiekamp Sachsenhausen geplaatst zouden worden.

Definitielijst

Gauleiter
Leider en vertegenwoordiger van de NSDAP in een Gau.
Kriegsmarine
Duitse marine, naast de Heer en de Luftwaffe onderdeel van de Duitse Wehrmacht.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De Cap Arcona in 1927.
(Bron: Wikipedia)


De oceaanstomer Cap Arcona.
(Bron: Shipsnostalgia)


De oceaanstomer Deutschland van de HAPAG.
(Bron: Shipsnostalgia)


De Deutschland voor de Tweede Wereldoorlog.
(Bron: Wikipedia)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-04-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.