Drijvende concentratiekampen in de Lübecker Bocht

De Athen en de Thielbek

De Athen

De Athen was een vrachtschip van 4.450 ton van de rederij Deutsche Levante Linie, dat in 1936 opgeleverd was door de Deutsche Werft te Hamburg. Het schip was vanaf 1940 in gebruik bij de afdeling mijnenbestrijding van de Kriegsmarine maar in 1942 werd het vrachtschip teruggegeven aan de oorspronkelijke eigenaar. Half april 1945 werd het schip op last van Gauleiter en ReikoSee Kaufmann ingezet om de concentratiekampgevangenen uit Neuengamme mede op te nemen. Op 19 april werd de Athen naar de industriehaven van Lübeck gedirigeerd. Diezelfde avond kreeg kapitein Nobmann bezoek van SS-Sturmbannführer Gehrig, die hem opdroeg 2.000 gevangenen aan boord te nemen. De volgende dag kwamen 2.300 gevangenen en 280 SS-bewakers aan boord. Tot 26 april ondernam kapitein Nobmann verschillende pogingen om de gevangenen af te zetten op de Cap Arcona. Op die dag voer de Athen nog tweemaal heen en weer tussen Lübeck en de Cap Arcona die voor Neustadt voor anker lag en bracht in totaal 6.500 gevangenen over.

De volgende dagen werden gebruikt om de ruimen van het vrachtschip zoveel mogelijk schoon te spuiten met behulp van brandslangen. Op 30 april moest de Athen weer 2.000 gevangenen van de Cap Arcona overnemen omdat de Duitsers het luxe passagiersschip te overbevolkt vonden en bang waren het geheel niet onder controle te kunnen houden. Daarna ging het vrachtschip in de Lübecker Bocht, voor Neustadt, ten anker. Een Nederlandse overlevende vertelde: “Ook de medische verzorging is van dien aard dat je daar eigenlijk niet van kunt spreken. Aan de dysenterielijders wordt praktisch niets gedaan. Alleen de ergste gevallen van ontsteking worden behandeld en je krijgt een verband van closetpapier. Wij lijden veel van de kou en moeten allemaal erg hoesten. Dit kan ook niet anders, want alles is ijzer, waar je ook ligt. We kunnen ook niet anders meer dan op de rug slapen, want onze heupen zijn rauw. De dagen op de Athen staan in onze herinnering als een verschrikking”.

Op 3 mei om 12.30 uur kreeg kapitein Nobmann van de commandant van de marinebasis in Neustadt, Heinrich Schmidt, het bevel de haven binnen te varen om nog meer gevangenen aan boord te nemen. Hij liet meteen het anker indraaien en liep de haven binnen. Om 13:45 uur lag het schip afgemeerd in de plaatselijke marinehaven.

De Thielbek

De Thielbek was een nog vrij nieuw vrachtschip van 2.815 ton, dat in 1940 opgeleverd was door Orenstein & Koppel AG te Lübeck. Het vrachtschip was in 1944 op de Elbe beschadigd door een Britse luchtaanval en werd gerepareerd op de scheepswerf van de Lübecker Maschinenbau Gesellschaft. Hoewel de reparaties nog niet waren voltooid liet Gauleiter Kaufmann het schip op 19 april 1945 naar de industriehaven van Lübeck slepen. Aan boord waren kapitein John Jacobsen en 18 bemanningsleden. Vanaf 20 april werden ruim 2.000 gevangenen aan boord gebracht die in de ruimen werden opgesloten zonder eten of drinken en sanitaire voorzieningen. Als bewaking kwamen een kleine groep SS`ers en een groep marineartilleristen aan boord. De laatste lading van de Thielbek had bestaan uit steenkool zodat de ruimen enorm vies waren. De verzwakte gevangenen zaten nauw opeen gepakt op de stalen platen van de laadruimtes. In het onderste voorste laadruim bevonden zich de zieken waarvan er dagelijks tientallen stierven.

Van kapitein John Jacobsen is een deel van een brief aan zijn vrouw bewaard gebleven. Hij beschrijft hoe hij zijn schip terugvond nadat tijdens zijn afwezigheid de gevangenen aan boord waren gebracht. Hij moest over de Elmenhorst heen om aan boord te komen. “Op de Thielbek liggen vier lijken. Er gaan voortdurend gevangenen dood. Iedere morgen worden eerst de doden uit de ruimen gehaald. Vanmorgen op de Thielbek vijf doden. Die worden nu afgehaald. Je ziet zo wie er morgen dood zal zijn. Toch zijn het niet allemaal halfverhongerde lichamen, integendeel, er zijn er ook bij die er nog goed uitzien, krachtig en fris. Ook hun misdaden waarom ze gevangen zijn, verschillen nogal. Leeftijden lopen uiteen van 14 tot 70 jaar. Alle sociale klassen zijn vertegenwoordigd. Ook zijn er allerlei nationaliteiten. De buitenlanders mogen niet aan dek komen. Ze zitten als sardientjes boven op elkaar. Hun behoeften doen ze in privaattonnen, die zo nodig worden geleegd. Eerst zie je dit alles met verschrikte ogen aan. Je raakt er echter snel aan gewend. De mensen vatten ook zelf hun toestand niet tragisch op. De bewaking bestaat uit soldaten, maar de gevangenen bewaren zelf orde en discipline. Ook de verdeling van voedsel is in handen van gevangenen, die met potlood en papier broden en pakjes margarine verdelen. Als er maar meer hygiëne was. Op de luiken waar voor kort nog doden lagen of privaattonnen stonden, worden broden neergelegd en verdeeld. Misschien zijn ze welgemoed omdat ze het einde zien naderen en daarmee de vrijheid en waarschijnlijk ook wraak. Toch zal ik blij zijn als ik deze toestand niet meer hoef te zien. Het is toch één grote ellende en de mensheid onwaardig”. Waarschijnlijk moest de vrouw van kapitein Jacobsen een al te gruwelijk beeld bespaard blijven, want de getuigenverklaringen van verschillende overlevenden onder de gevangenen spreken van een ware hel aan boord van de Thielbek.

Op 1 mei 1945 werd de Thielbek beladen met voorraden, maar het schip bleef in de haven liggen. De volgende dag om 12:00 uur werd het laatste transport, dat te voet vanuit Neuengamme in Lübeck aankwam, ondergebracht op het vrachtschip. Twee uur later werd de Thielbek door twee sleepboten de haven uit en vervolgens de Trave afgesleept richting de Lübecker Bocht. Het Duitse schip ging 700 meter van de Cap Arcona voor anker met ongeveer 2.800 gevangenen aan boord.

Definitielijst

Gauleiter
Leider en vertegenwoordiger van de NSDAP in een Gau.
Kriegsmarine
Duitse marine, naast de Heer en de Luftwaffe onderdeel van de Duitse Wehrmacht.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De Athen van de Deutsche Levante Linie.
(Bron: Shipsnostalgia)


Het vrachtschip Thielbek.
(Bron: Shipsnostalgia)


De Thielbek werd na de oorlog gelicht en weer in de vaart gebracht als Reinbek.
(Bron: Getuigen)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-04-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.