Drijvende concentratiekampen in de Lübecker Bocht

De luchtaanval

In april 1945 was de Britse opmars in Noordwest-Duitsland niet meer te stuiten. Op 15 april werd het concentratiekamp Bergen-Belsen door de Wehrmacht aan de Britten overgedragen. Twee dagen later wierpen Britse vliegtuigen strooibiljetten uit boven Neuengamme met een luchtfoto van het kamp met daarop een appèl met gevangenen waarmee ze aangaven op de hoogte te zijn van het bestaan van het kamp. Op 19 april bereikten Britse troepen de linkeroever van de Elbe bij Lauenburg, op ongeveer 30 kilometer van Neuengamme. Op 26 april namen de Britten Bremen in. Twee dagen later stootten zij bij Lauenburg door en vestigden zij een eerste bruggenhoofd in Sleeswijk-Holstein. De volgende dag vertraagde heftige Duitse tegenstand de Britse opmars in het gebied om Lauenburg. De Britten verwachtten daardoor eveneens zware tegenstand in de nog door Duitsers gecontroleerde gebieden. Daarom werden militaire maatregelen getroffen met onder meer bewapende verkenningsvluchten door tactische luchteenheden. Op 30 april naderden de Britse troepen de kust bij Lübeck en Travemünde en de volgende dag stond de 11de Britse tankdivisie vlak voor de stad Lübeck. In de namiddag van 2 mei namen zij de stad zonder strijd in.

Diezelfde namiddag ontdekten Britse verkenningsvliegtuigen dat er in de Lübecker Bocht, in de buurt van Neustadt, zes Duitse torpedobootjagers, enkele U-boten en troepentransportschepen aangekomen waren. De Cap Arcona en de Thielbek lagen tussen de oorlogsschepen in en waren niet te herkennen als drijvende concentratiekampen. De schepen voerden geen witte vlag, hadden bewapening aan boord en aan dek liepen gewapende bewakers rond. De meeste SS`ers hadden op dit tijdstip de schepen inmiddels stiekem verlaten. Ook de nog lege Deutschland lag tussen de Duitse militaire schepen voor anker.

Op 3 mei, om 11:15 uur, werd op het Britse RAF hoofdkwartier dagorder 71 uitgegeven. Duitse schepen die op grote schaal de havens van Sleeswijk Holstein verlieten of dreigden te verlaten, moesten worden vernietigd door Groups 83 en 84 van de 2nd Tactical Air Force (TAF). Twintig minuten later stegen de eerste squadrons Hawker Typhoon Mark 1B jachtbommenwerpers op van de basis Ahlhorn met als doel de schepen in de Lübecker Bocht. Korte tijd later keerden zij echter wegens slecht zicht onverrichter zake terug. Om 11:45 stegen vier Typhoons op van de basis Hustedt. Ze vuurden 32 60lb RP-3 raketten af op de Deutschland waarvan er echter slechts vier doel troffen. De schade aan de oceaanstomer was gering en de ontstane brandjes konden door de bemanning gemakkelijk geblust worden.

Om 14:00 uur startte de tweede luchtaanval met negen Typhoons vanaf de basis Plantlünne bij Nordhorn. Vijf toestellen vuurden een half uur later 40 raketten af op de Cap Arcona waarna het schip in een vlammenzee veranderde. Kapitein Bertram liet witte vlaggen hijsen maar het kwaad was al geschied. Het vele hout dat op het luxe schip ter decoratie gebruikt was en de duizenden concentratiekampgevangenen waren een gemakkelijke prooi voor het vuur. De trappenhuizen werkten als schoorstenen waardoor het vuur nog verder werd aangewakkerd. Reddingsvesten waren er alleen voor de bemanning en de bewakers zodat vele gevangenen die het schip af konden komen, verdronken in het koude water van de Lübecker Bocht. De reddingsboten konden niet gestreken worden omdat het touwwerk verbrandde. Enkele boten die op een of andere wijze toch te water werden gelaten, waren snel overbelast en zonken. Enkele achtergebleven SS`ers en bewakers schoten hun wapens leeg op vluchtende gevangenen, sprongen vervolgens overboord of werden in paniek vertrapt door de menigte. De proviandkotter, die nog langszij de Cap Arcona lag, nam snel een aantal schipbreukelingen op en voer daarna naar de marinehaven in Neustadt waardoor zo`n 50 gevangenen gered werden.

Tegelijk met de Cap Arcona werd ook de Thielbek aangevallen door vier Typhoons die het volgepakte vrachtschip bestookten met 32 raketten, waarna de aanval werd voortgezet met de 20mm boordmitrailleurs. Het schip maakte snel zo`n veertig graden slagzij terwijl er zwarte rookwolken uit opstegen. De Thielbek zonk vijftien minuten na de aanval. Kapitein Jacobsen, zijn eerste officier, tien andere bemanningsleden en bijna alle 2.800 gevangenen gingen met het schip ten onder.

Om 15:15 startten de derde en vierde Britse luchtaanval met in totaal zeventien Typhoons vanaf de basis Ahlhorn en de basis Celle. Deze toestellen bestookten de Deutschland met 36 raketten en de boordwapens waardoor het schip in brand vloog. De bemanning kon het schip veilig verlaten met behulp van enkele reddingsboten. Even later werd het brandende passagiersschip nog eens getroffen met twee 500 ponds bommen die door de Typhoons van basis Celle afgeworpen werden. Vier uur later sloeg het schip om en zonk.

Vanaf de Athen werden de Britse gevechtsvliegtuigen beschoten met luchtafweerkanonnen. Het vrachtschip werd op haar beurt onder vuur genomen door Britse tanks die positie hadden ingenomen bij het rangeerterrein van Neustadt. Nadat de Athen enkele malen door granaten van deze tanks getroffen was, verlieten de bemanning en de bewakers het schip. De gevangenen gingen van boord maar bleven in de buurt van de kade waar zij uit een pakhuis, met de toepasselijke naam Glücksklee (Klavertjevier), kazen, suiker en boter haalden. Enkele uren later werden de gevangenen bevrijd door Britse grondtroepen.

De gevangenen aan boord van de Cap Arcona waren minder gelukkig. De brandblusapparatuur en de waterdichte afsluitschotten aan boord bleken niet te werken. De meeste gevangenen kwamen om door verbranding, rookvergiftiging of verdrinking. De weinigen die het strand wisten te bereiken werden door SS`ers, Wehrmachtsoldaten en leden van de Hitlerjugend onder vuur genomen. Honderden gevangenen vonden op deze wijze alsnog de dood. Enkele toegesnelde mijnenvegers hadden strikte orders gekregen om alleen Duitsers te redden. Gevangenen die aan boord van deze schepen wilden klimmen werden er vanaf geslagen of beschoten.

Om 17:00 vond aan boord van de Cap Arcona een hevige explosie plaats, mogelijk veroorzaakt door oliedampen in de slechts voor enkele procenten gevulde brandstoftanks. Het schip sloeg om, maar bleef gedeeltelijk boven water uitsteken omdat het plaatselijk slechts 18 meter diep was en het passagiersschip 26 meter breed. Een aantal gevangenen, dat aan boord gebleven was, kon zich op de warme scheepshuid redden. Ze werden `s avonds door Britse reddingsploegen van boord gehaald. Uiteindelijk overleefden ongeveer 350 gevangenen van de Cap Arcona en slechts 50 gevangenen van de Thielbek de ramp in de Lübecker Bocht.

Definitielijst

bruggenhoofd
Een aan de andere kant van een (natuurlijk)opstakel veroverd stuk land waaruit de aanvaller zijn aanval verder kan voorzetten.
Tactical
Tactic betekent taktiek. De werkelijke uitvoering van het militaire bedrijf. De Amerikanen gebruikten de term Tactical ook om luchtmacht onderdelen aan te duiden die aanvallend optraden, zoals jagers en jachtbommenwerpers. Dit in tegenstelling tot Strategical, waarmee bommenwerper eenheden werden aangeduid.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De Britse luchtfoto van Neuengamme genomen op 16 april 1945.
(Bron: Vriendenkring Neuengamme)


Een Britse Hawker Typhoon jachtbommenwerper.
(Bron: Wikipedia)


Een Hawker Typhoon wordt geladen met raketten, juli 1944.
(Bron: Wikipedia)


De Cap Arcona in lichterlaaie.
(Bron: Geschiedenis 24)


De Cap Arcona gekapseisd en nog steeds brandend.
(Bron: Vriendenkring Neuengamme)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-04-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.