Ontsnappingspoging met Hr. Ms. Endeh

Inleiding

Inhoudsopgave

25 dagen overleven onder de Indische tropenzon

Op 1 maart 1942 ondernamen 24 officieren en manschappen van de Koninklijke Marine en de gemilitariseerde Gouvernements Marine een poging om van Java naar AustraliŽ te ontsnappen met de tot hulpmijnenveger omgebouwde politiekruiser Hr. Ms. Endeh. Elf van de opvarenden moesten dit avontuur met de dood bekopen en voor de overige dertien eindigde de ontsnappingspoging, na veel geleden ontberingen, in Japans krijgsgevangenschap.

Begin 1942 was een donkere tijd voor Nederlands Oost-IndiŽ. De Japanse opmars in het Verre Oosten was niet te stuiten. De Japanners hadden in een hoog tempo grote delen van China veroverd en waren inmiddels heer en meester in Frans Indo-China, Siam, Formosa en Hongkong. De Amerikaanse slagschepen van de US Pacific Fleet waren voorlopig buiten gevecht gesteld door de Japanse aanval op Pearl Harbor. De meest directe Britse bedreiging werd drie dagen later, op 10 december 1941, uitgeschakeld toen het slagschip HMS Prince of Wales en de slagkruiser HMS Repulse ten oosten van Brits MaleisiŽ door Japanse vliegtuigen tot zinken werden gebracht. De Japanners ondervonden hierna nog maar weinig weerstand van de Westerse koloniale mogendheden en gingen verder met de veroveringen van Brits MaleisiŽ, de Filippijnen, Birma en Nederlands Oost-IndiŽ.

Op 19 januari 1942 kwam Brits Noord-Borneo in Japanse handen en vijf dagen later viel Kendari in Zuid-Oost Celebes. Deze gebieden werden door de Japanners gebruikt als springplanken voor verdere veroveringen door er vliegvelden en marinebases aan te leggen of te herstellen. Op 28 december 1941 hadden de geallieerden het ABDACOM (American British Dutch and Australian Command) opgericht onder commando van de Britse General Archibald Wavell, dat als taak kreeg het verdedigen van de zogenaamde Maleise BarriŤre. ABDACOM ging op 2 februari 1942 over tot het in het leven roepen van een Allied Striking Force. Dit gevechtseskader bestond uit geallieerde oorlogsschepen die de taak kregen de Japanse invasievloten te stoppen. Deze vloot kon echter niet verhinderen dat op 12 februari Bandjermasin, de hoofdstad van Nederlands Borneo, viel en de volgende dag Medan in Noord-Sumatra. Op 15 februari viel Singapore en reeds de volgende dag kwam Palembang in Zuid-Sumatra in Japanse handen. Op 18 februari 1942 veroverden de Japanners Bali en werd Java, het laatste geallieerde bolwerk in Nederlands Oost-IndiŽ, in de tang genomen.

Op 25 februari 1942 werd ABDACOM ontbonden omdat de Amerikanen, Britten en AustraliŽrs Nederlands Oost-IndiŽ als verloren beschouwden. Wel bleven de geallieerde schepen die aanwezig waren in Java ter plaatse, maar nu onder bevel van de Nederlandse Commandant der Zeemacht (CZM), vice-admiraal Conrad Helfrich. In de nacht van 27 op 28 februari werd de geallieerde vloot verpletterend verslagen tijdens de Slag in de Javazee en lag Java open voor Japanse amfibische landingen, die al op 1 maart ingezet werden. Tegen deze chaotische achtergrond kregen de kleinere, achtergebleven Nederlandse oorlogsschepen de opdracht om te ontsnappen naar Ceylon of AustraliŽ of de schepen te vernietigen zodat zij niet in handen van de Japanners konden vallen. De letterlijke order van vice-admiraal Helfrich luidde: "uitwijken, indien zulks onmogelijk, schepen tot zinken brengen".

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in het tijdschrift Wereld in Oorlog. Wereld in Oorlog vertelt opmerkelijke, aangrijpende en dramatische verhalen achter belangrijke gebeurtenissen, ontwikkelingen en militaire operaties in de recente oorlogsgeschiedenis. Het accent ligt daarbij op de Eerste en Tweede Wereldoorlog.

Definitielijst

ABDACOM
Afkorting voor "American, British, Dutch and Australian Command". Dit was de samenvoeging van de strijdkrachten van de Verenigde Staten, Groot BritanniŽ, Nederland en AustraliŽ in het Verre Oosten aan het einde van 1941 met als doel een gebundelde strijd tegen de Japanse invasies. Dit samenwerkend commando werd opgericht op 28 december 1941 en stond onder bevel van de Britse General Archibald Wavell. Het is nooit tot een echte samenwerking gekomen omdat de ondergeschikte bevelhebbers van de verschillende deelnemende naties nooit onder zijn bevel kwamen te staan, maar onder het bevel vanhun eigen legerleiding bleven functioneren. Nadat men de stirjd tegen Japan als verloren moest beschouwen met het verlies van Singapore, Nederlands-IndiŽ en de Filippijnen, werd ABDACOM op 25 februari 1942 weer opgeheven.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
Siam
Benaming van Thailand.
slagschip
Zwaar gepantserd oorlogsschip met geschut van zeer zwaar kaliber.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Het Japanse vliegdekschip Ryujo bracht Hr. Ms. Endeh uiteindelijk tot zinken.
(Bron: Navypedia)


Vernielde schepen in Soerabaja op 2 maart 1942.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-06-2013
Laatst gewijzigd:
03-06-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.