Geboren om te lijden?

Titel: Geboren om te lijden? - Een uniek verslag van de Holocaust in OekraÔne 1941-1944
Redacteur: Cor Roos
Uitgever: Groen
Uitgebracht: mei 2013
Pagina's: 253
ISBN: 9789088970627
Omschrijving:

Van 15 september 1947 tot 10 april 1948 stonden in Neurenberg 24 voormalige leiders van de Duitse Einsatzgruppen terecht voor de moord op meer dan 1 miljoen burgers, waarvan het merendeel Joden. Deze massamoord vond plaats in de Sovjet-Unie na de Duitse inval op 22 juni 1941. Bij het door de Amerikanen ingestelde militaire tribunaal fungeerde Benjamin Ferencz als hoofdaanklager. Slechts twee dagen kostte het hem om het bewijs te presenteren. Het was zijn bewuste keuze om enkel officiŽle nazi-rapporten van de mobiele moordeskaders aan te voeren. Getuigenverklaringen liet hij achterwege, omdat die immers subjectief en daarom minder betrouwbaar zijn. Het was juridisch gezien een begrijpelijke keuze, maar het ontnam de slachtoffers hun stem. Zij waren in de rechtszaal enkel vertegenwoordigd in de vorm van kille cijfers.

Ook in de decennia na het tribunaal in Neurenberg werden relatief weinig getuigen- en slachtofferverklaringen van de genocide in de Sovjet-Unie gepubliceerd. De meeste persoonlijke Holocaustverhalen zijn geschreven door de overlevenden van de deportaties vanuit Europa naar de vernietigingskampen in Polen. Het in 2009 gepubliceerde boek "Holocaust door kogels" vormt ťťn van de uitzonderingen. De Franse priester Patrick Desbois interviewde in OekraÔne voor dit boek vele niet-Joodse getuigen van de massamoord op de Joodse bevolking die hier tijdens de Tweede Wereldoorlog plaatsvond. Joodse overlevenden zijn moeilijker te vinden: slechts een enkeling wist te ontsnappen aan de massa-executies. In het recent gepubliceerde boek "Geboren om te lijden" komen echter toch meer dan dertig Joden aan het woord die ontsnapten aan de vuurpelotons van de Duitsers, hun Roemeense bondgenoten en OekraÔense collaborateurs.

Het merendeel van de voor dit boek geÔnterviewde Holocaustoverlevenden is afkomstig uit OekraÔne, in het bijzonder de West-OekraÔense provincie Vinnitsa. Overlevenden van bijvoorbeeld de veel bekendere massa-executie in Babi Jar bij de OekraÔense hoofdstad Kiev komen niet aan het woord. Een deel van de provincie Vinnitsa maakte na 1941 onderdeel uit van TransnistriŽ, de toenmalige regio tussen de rivieren de Dnjester en de Zuidelijke Boeg die door de Duitsers toegewezen werd aan hun Roemeense bondgenoot. Door de Roemenen werden honderdduizenden Joden vanuit de historische regioís BessarabiŽ en de Boekovina te voet afgevoerd naar TransnistiŽ. Velen stierven tijdens de zogenoemde "Dodenmarsen". Desondanks waren de overlevingskansen voor Joden in Roemeense handen groter dan in Duitse. Velen kwamen terecht in gettoís, zoals die van Bershad. Daar verbleven ze onder erbarmelijke omstandigheden en stierven velen, maar over het algemeen bleef hen directe en massale uitroeiing door de vuurpelotons van de Einsatzgruppen bespaard.

De gebieden en plaatsen die in het boek ter sprake komen, zijn voor de gemiddelde Nederlandse en Belgische lezer hoogstens bij naam bekend. Iedereen kent Auschwitz, maar bijvoorbeeld het Roemeense kamp Pechora zal vrijwel niemand iets zeggen. Joodse gevangenen werden hier door de Roemenen bij wijze van experiment uitgehongerd en geÔnjecteerd met ziekten. Verschillende overlevenden vertellen over de afschuwelijke omstandigheden in dit kamp waar naar schatting 50.000 gevangenen stierven. Eťn overlevende nam de samenstellers van het boek mee naar de locatie van het kamp. Terwijl Auschwitz dagelijks bezocht wordt door busladingen toeristen, is deze plek in OekraÔne vergeten door het grote publiek. Het gebouw waarin het kamp gevestigd was, huisvest tegenwoordig een orthopedische kliniek. Slechts een muurplaquette en enkele monumenten op een paar kilometer afstand in de bossen (de locatie van de massagraven) herinneren aan de tragedie van Pechora.

Behalve over tot dusver weinig bekende facetten van de Holocaust vertellen de getuigenissen ons ook meer over de rol van de OekraÔense bevolking bij de massamoord op de Joden. Een eenduidige rol was dat niet. Sommige OekraÔners waren niet minder antisemitisch dan de naziís zelf en collaboreerden met de Duitsers en hun bondgenoten. Zo vertelt iemand in het boek over hoe een orthodoxe priester, die aasde op ťťn van de koeien van een Joodse vrouw, in zijn kerk een stemming hield onder zijn geloofsgenoten waarna besloten werd de Joden te verdrijven. Andere OekraÔners schoten de Joden juist te hulp. Tot 1 januari 2013 werden door het IsraŽlische Holocaustinstituut Yad Vashem 2.441 niet-Joodse OekraÔners onderscheiden voor hun hulp aan Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Meerdere van de in dit boek geÔnterviewde personen danken hun leven aan hun OekraÔense medemens. Zo werd ťťn van hen gered door de buurman van haar grootmoeder. Ze werd als babyítje door hem uit het met prikkeldraad omheinde getto van Ulanov gehaald en bleef bij hem tot na de oorlog, verzorgd alsof ze zijn eigen kleindochter was.

Het boek werd samengesteld door eindredacteur Cor Roos. Samen met zijn vrouw en enkele vrienden bestuurt hij de Stichting Desert Rose. Deze christelijke hulporganisatie houdt zich bezig met het ondersteunen van Russisch sprekende Joodse Holocaustoverlevenden uit OekraÔne in IsraŽl. Gesprekken met deze mensen moedigden hem aan tot het publiceren van dit boek. Hij reisde ervoor naar verschillende locaties in IsraŽl en OekraÔne, telkens vergezeld door fotograaf Albert Jan ten Napel. Die laatste maakte van alle geÔnterviewde bejaarde mannen en vrouwen aansprekende portretfotoís die in kleur zijn opgenomen in het boek. Behalve van fotomateriaal zijn de verhalen telkens ook voorzien van een bijschrift van de redactie waarin aanvullende informatie gegeven wordt over de historische gebeurtenissen en personen die ter sprake komen. De verschillende reeksen verhalen zijn ook voorzien van een korte introductie, hoewel helaas een meer algemene beschrijving van de Holocaust in de voormalige Sovjet-Unie en de voorgeschiedenis daarvan ontbreekt.

Niet de objectieve historische gegevens staan centraal in "Geboren om te lijden", maar de persoonlijke verhalen. In die zin onderscheidt het boek zich dus van het Einsatzgruppen-proces in Neurenberg met Benjamin Ferencz als hoofdaanklager. Diens vrees voor de beperkte betrouwbaarheid van ooggetuigenverslagen moet bij het lezen echter wel in ogenschouw genomen worden. Zo herinnert ťťn van de personen in het boek zich dat de Duitsers helmen met een lange piek droegen, een hoofddeksel dat enkel gedragen werd tijdens de Eerste Wereldoorlog. Door de hoeveelheid aan ooggetuigenverslagen ontstaat desondanks een representatief en objectief beeld van wat onder de OekraÔense Joden bekend staat als de Grote Catastrofe. Behalve over hun oorlogservaringen vertellen ze ook over hoe het hen later in hun leven verging en welke last ze tegenwoordig soms nog dagelijks ondervinden van die tijd. Ook komt hun leven in IsraŽl en hun geloofsbeleving aan bod. Het boek geeft een stem aan de mensen die tot dusver nauwelijks aan het woord kwamen en brengt "degenen die in de Holocaust omkwamen terug in herinnering", zoals ťťn van de geÔnterviewden dat zo mooi formuleert.

Beoordeling: Zeer goed

Definitielijst

Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-BrittanniŽ, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. ItaliŽ en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
getto
Grotendeels van de buitenwereld afgescheiden stadswijk voor Joden. Het aanstellen van getto's had als doel om Joden uit het dagelijkse leven te weren. Vanuit getto's konden Joden bovendien gemakkelijker gedeporteerd worden naar de concentratie- en vernietigingskampen. Ook bekend als 'Judenviertel' ofwel 'Joodse wijk'.
Holocaust
Aanduiding voor de vernietiging van het Europese Jodendom door de nazi's. Holokauston is de Griekse benaming voor een geheel verbrande offergave.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.
Yad Vashem
Yad Vashem is IsraŽls nationale Holocaustmonument, waar naast Joodse slachtoffers en verzetshelden ook niet-Joodse helpers van Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog geŽerd worden. Deze niet-Joodse helpers worden Rechtvaardigen onder de Volkeren genoemd. Tot halverwege de jaren í90 werden bomen geplant voor deze redders. In 1996 werd een speciale herdenkingstuin opgericht waar alle namen van de helpers te vinden zijn. Jaarlijks komen er nieuwe namen bij.

Afbeeldingen


Bestel nu bij bol.com

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
07-07-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.