Nederlandse hospitaalschepen

ms Tjitjalengka

Technische gegevens

Bouwwerf:Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij (NSM) te Amsterdam
Te water gelaten:16 augustus 1938
In dienst gesteld:29 april 1939
Grootste lengte:144,97 meter
Grootste breedte:19,71 meter
Diepgang:8,57 meter
Waterverplaatsing:10.945 ton
Machine-installatie:1 x 6-cilinder 2-takt dubbelwerkende Stork dieselmotor
Machinevermogen:6.000 pk
Aantal schroeven:1
Maximale snelheid:14,5 knopen
Bemanning:162 koppen
Capaciteit als passagiersschip:hut accommodatie voor 205 passagiers, tussendeks ruimte voor 1.800 Aziatische passagiers

Het enkelschroefmotorschip Tjitjalengka was een passagiersschip van de Java China Japan Lijn (JCJL). Op 6 mei 1939 vertrok het schip van Amsterdam naar Batavia, haar nieuwe thuishaven. Op 23 juni ving haar eerste reis aan in dienst van de JCJL: van Batavia naar Hong Kong en Sjanghai. Op 21 februari 1942, toen de toestand in Nederlands Oost-IndiŽ kritiek werd, ontsnapte het schip naar AustraliŽ. Op 8 juni 1942 werd de Tjitjalengka, onder bevel van kapitein J. Adriaanse, gevorderd door de Britse Admiraliteit om dienst te doen als hospitaalschip. Via het Panamakanaal en New Orleans begaf het schip zich naar Liverpool in Engeland waar het werd verbouwd. Er werd accommodatie aangebracht voor 504 patiŽnten, maar dit aantal kon in noodgevallen verdubbeld worden. De medische staf aan boord bestond uit tien dokters, allen specialisten, acht verpleegsters en 90 man verplegend personeel. De gehele staf had de Britse nationaliteit. Eind september 1942 werd het schip in Britse dienst gesteld als HMS Hospitalship No. 9, maar dit nummer werd na korte tijd gewijzigd in No. 3. Op 3 oktober 1942 vertrok het Nederlandse schip in Britse dienst van Liverpool naar Halifax in de Canadese provincie Nova Scotia, met ongeveer 800 gewonde Canadezen en Amerikaanse soldaten, die hadden deelgenomen aan de landing bij Dieppe op 18 augustus van dat jaar.

Nadat deze patiŽnten in hun vaderland waren afgezet, zette de Tjitjalengka koers naar Freetown, in het huidige Liberia, waar het schip tijdelijk werd gestationeerd als basis-hospitaalschip voor gewonden afkomstig van schepen die betrokken waren bij de Slag om de Atlantische Oceaan. Op 20 februari 1943 vertrok het hospitaalschip naar Durban voor een onderhoudsperiode die een half jaar zou duren. Daarna fungeerde de Tjitjalengka tot juli 1944 als basis-hospitaalschip te Trincomalee op Ceylon. Vervolgens werd HMS Hospitalship No.3 toegevoegd aan de British Pacific Fleet. Kapitein Adriaanse overleed in Trincomalee waarna kapitein T.A.K. Novotny het gezag over het Nederlandse schip overnam. Op 26 februari 1945 verliet de Tjitjalengka de geallieerde oorlogshaven op Ceylon en zette koers naar Sydney. Van hieruit voegde het schip zich weer bij de Britse pacifische vloot, die samen met Amerikaanse vlootverbanden, doelen aanviel op Japanse eilanden.

Op 14 juni 1945 werd de Tjitjalengka voor een periode van vier weken uitgeleend aan de Amerikaanse 7e vloot om als basis-hospitaalschip te dienen in de St. Pedro Bay op Leyte, Filippijnen. Op 10 juli 1945 kwam het Nederlandse schip weer onder Brits bevel en een maand later wees de commandant van de British Pacific Fleet de Tjitjalengka aan om in Japan aanwezige krijgsgevangenen op te halen zodra het nieuws van de Japanse capitulatie werd ontvangen. Dit gebeurde op 15 augustus 1945 en samen met de Amerikaanse hospitaalschepen USS Benevolence en USS Tranquility van de Amerikaanse 3e Vloot ging de Tjitjalengka op weg naar Japan waar op 28 augustus bevrijde krijgsgevangenen aan boord werden genomen en verzorgd. Twee dagen later gingen de geallieerde schepen van de British Pacific Fleet en de Amerikaanse 3e Vloot voor anker in de Baai van Tokyo. Toen op 2 september 1945 de Japanse capitulatie-overeenkomst aan boord van USS Missouri ondertekend werd, was de Tjitjalengka het enige aanwezige Nederlandse schip. In de loop van september en oktober werden patiŽnten naar AustraliŽ en Nieuw-Zeeland gebracht. Op 31 oktober werd kapitein Novotny afgelost door kapitein W.F.H. Burger. Tijdens haar laatste reizen als hospitaalschip bracht de Tjitjalengka burgers, die in Japanse kampen hadden gezeten in Hong Kong en Shanghai, terug naar Singapore en daarna naar Groot-BrittanniŽ. Op 4 februari 1946 keerde het schip terug in Liverpool. Drie dagen later, nadat alle patiŽnten waren ontscheept vertrok het Nederlandse schip naar Londen waar de Tjitjalengka door de Britse Admiraliteit werd overgedragen aan de Nederlandse regering. Als hospitaalschip had de Tjitjalengka 86.629 zeemijlen afgelegd en 7270 patiŽnten vervoerd.

Op 8 februari 1946 kwam de Tjitjalengka weer in dienst van de JCJL, die omgedoopt werd in Koninklijke Java-China Paketvaart Lijnen (KJCPL), toen deze in 1947 samengevoegd werd met de KPM, en in het buitenland de naam Royal Interocean Line (RIL) voerde. Het schip werd samen met de ex troepentransportschepen Ruys, Boissevain en Tegelberg ingezet als passagiersschip tussen het Verre Oosten, Zuid-Afrika en de Zuid-Amerikaanse oostkust. In 1968 werden de vier schepen voor sloop verkocht.

Definitielijst

capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Ms. Tjitjalengka in 1939.
(Bron: P.Kimenai Go2War2)


Ms. Tjitjalengka.
(Bron: Geheugen van Nederland)


De Tjitjalengka in Liverpool nog als HMS Hospitalship No. 9, september 1942.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)


Stork dieselmotor van de Tjitjalengka.
(Bron: Geheugen van Nederland)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-09-2013
Laatst gewijzigd:
23-03-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.