Eerste aanval op de Waalbrug, 17 september 1944

Duitse verdediging en Amerikaanse landing

Duitse verdediging

SS-Gruppenführer Wilhelm Bittrich, bevelhebber van het II. SS-Panzer-Korps, die zich met zijn hoofdkwartier in Doetinchem bevond, had al snel ingezien dat het behoud van de Waalbrug bij Nijmegen cruciaal kon worden. Door de Waalbrug in handen te houden zouden de Britse troepen bij Arnhem afgesneden blijven en via de Waalbrug konden de Duitsers de verbinding openhouden tussen de troepen ten noorden van Arnhem en ten zuiden van de Waal. Hij wees al enkele uren na de geallieerde luchtlandingen de verdediging van het gebied rond Nijmegen toe aan de 10. SS-Panzer-Division en het gebied rond Arnhem aan de 9. SS-Panzer-Division. De meest parate eenheid in de omgeving van Arnhem, de SS-Aufklärungs-Abteilung 9, onder bevel van SS-Hauptsturmführer Viktor Gräbner, kreeg de opdracht direct vanuit Noord-Arnhem naar Nijmegen te vertrekken en zich onder het bevel van de 10. SS-Panzer-Division te stellen. Tevens zond hij Kampfgruppe Euling (delen van het 2e. Bataillon SS-Panzergrenadier-Regiment 19 onder bevel van SS-Hauptsturmführer Karl-Heinz Euling) naar Nijmegen om Gräbner te volgen en de verdediging van de Waalbruggen op zich te nemen. Gräbner’s eenheid van 40 pantserwagens passeerde de brug bij Arnhem rond 18.00 uur, ongeveer een uur voordat de Britten onder leiding van Lieutenant Colonel John Frost deze zouden innemen.

Aangekomen in Nijmegen, trof Gräbner manschappen van Kampfgruppe Henke, onder bevel van Oberst Fritz Henke (Fallschirm-Lehrstab 1) die op dat moment het bevel voerde over de verdediging van Nijmegen en de Waalbruggen. Kampfgruppe Henke was, naast zijn eigen Staf (Stab Fallschirm-Ausbildungs-Regiment 1 ook wel Fallschirm-Lehrstab 1), opgebouwd uit: Ersatz-Bataillon 6 (Wehrkreis VI met 3 compagnieën), Hermann Göring Kompagnie „Runge", een opleidingseenheid voor onderofficieren en een compagnie van de Ordnungspolizei Rüstungsinspektion Holland die de bruggen moesten bewaken. Deze verdediging was aangevuld met enige Flak-eenheden die opgesteld waren als luchtafweer bij de spoorbrug en de verkeersbrug, twee 88 mm Flak van 4. Kompanie, 572 schwere Flak Bataillon, vijf stuks 47mm geschut en 20 mm luchtafweergeschut. In totaal had Henke ongeveer 750 manschappen tot zijn beschikking voor de verdediging van Nijmegen.

In Lent, een dorp bij Nijmegen aan de noordelijke oever van de Waal, werd ter verdediging de Landersschützen Kampfgruppe Hartung ingezet. Vanuit de Betuwe was de 21. Batterie, SS-Artillerie-Ausbildungs-und-Ersatz-Regiment, samen met de Stabsbatterie en Stab onder bevel van SS-Sturmbannführer Oskar Schwappacher, naar Oosterhout (Gelderland) gezonden ter ondersteuning en verdediging van de beide Waalbruggen. Schwappacher zelf vestigde zijn hoofdkwartier bij de verkeersbrug aan Nijmeegse kant in de Belvedère, een 15e eeuwse wachttoren met uitzicht op de Waal. Hoewel Gräbner zich om 21.00 uur in noordelijke richting terugtrok naar Elst, vanwaar hij zijn eenheid zowel naar Nijmegen als Arnhem zou kunnen sturen, liet hij één Zug (eenheid van vijf Panzerspähwagen) bij de Waalbrug achter. Deze groep zou later die nacht teruggetrokken worden naar Elst, maar zou daarvoor nog in gevecht komen met de Amerikanen bij het Keizer Karelplein.

Landing op Dropzone-T (DZ-T)

De eerste parachutisten van het 508th Parachute Infantry Regiment (508th PIR) landden op DZ-T ("Dropzone TANGO") om 13.28 uur op 17 september 1944 iets ten zuidwesten van het gehucht Holdeurn. Bij hun landing werden ze opgewacht door Duits luchtafweergeschut rond het terrein, dat ze al spoedig wisten uit te schakelen. Om 15.00 uur had 90 procent van de onderdelen zich verzameld en was op weg naar haar primaire doelen. 1st Battalion diende zich richting Nijmegen te begeven nabij de Heilige Landstichting om aldaar de toegang vanuit Nijmegen naar Groesbeek te blokkeren. 2nd Battalion diende het landingsterrein in te nemen, te organiseren en te verdedigen. 3rd Battalion moest richting Berg en Dal optrekken en de noordelijke toegangen naar het landingsgebied afgrendelen. 1st en 3rd Battalion hadden haar doelen tegen 18.55 uur bereikt en 2nd Battalion, welke meer tegenstand ondervond, om 20.30 uur.

Eén van de taken van het 508th PIR was het veiligstellen van de noordoostelijke zijde van het landingsgebied ten behoeve van de aankomende landingen van de gliders en de organisatie van de verdediging alhier. Indien de situatie rond het landingsgebied het toeliet, kon Colonel Lindquist naar eigen inzicht handelen en een bataljon naar Nijmegen sturen met als doel de inname van de verkeersbrug over de Waal. Hiertoe werd 1st Battalion, 508th PIR, onder bevel van Lieutenant Colonel Shields Warren, aangewezen. 1st Battalion had zich tegen 18.30 uur in De Ploeg, ten zuidoosten van Nijmegen vlakbij de Heilige Landstichting, ingegraven om eventuele aanvallen vanuit Nijmegen richting Groesbeek af te slaan. Company A en B van het 1st Battalion, vormden de MLR (Main Line of Resistance), terwijl Company C in reserve werd gehouden.

Terwijl Company A en B zich in hun linie ingroeven, werd een gevechtspatrouille van Company C, onder bevel van Lieutenant Robert Weaver, richting de Nijmeegse verkeersbrug gezonden om de Duitse verdediging te verkennen. Indien de brug onverdedigd of licht verdedigd was, mocht hij deze direct innemen en beveiligen. Van deze gevechtspatrouille zouden enkele manschappen de brug bereiken nog voordat Gräbner arriveerde. Zij namen de Duitse verdedigers gevangen en hadden korte tijd de toegang tot de brug aan de zuidzijde in handen. Omdat het te lang duurde voordat versterking op kwam draven en zij onvoldoende slagkracht hadden om de positie te kunnen verdedigen, verliet de patrouille, zonder hun gevangenen, de ingenomen positie op het moment dat zij vanuit noordelijke richting zware voertuigen, de kolonne van Gräbner, aan hoorden komen en trokken zich terug richting De Ploeg.

Om 20.00 uur ontving Lieutenant Colonel Warren de opdracht van Colonel Lindquist om direct met 1st Battalion de verkeersbrug in te nemen. Toen Gavin om 18.00 uur had vernomen dat er nog geen poging was ondernomen om de Waalbruggen in te nemen, had hij direct Colonel Lindquist de opdracht gegeven dit alsnog te doen. Gavin had via een Nederlandse verzetsstrijder, Geert van Hees, vernomen dat op dat moment de verkeersbrug slechts werd bewaakt door een onderofficier met 17 manschappen. De verzetsstrijder zou 1st Battalion als gids vergezellen. Rond 20.00 uur arriveerden eenheden van Gräbner aan de zuidzijde van de brug.

Definitielijst

Abteilung
Maakte meestal deel uit van een Regiment en bestond uit een aantal Kompanien. De Abteilung was de kleinste eenheid die individueel kon opereren en zichzelf kon handhaven. In theorie bestond een Abteilung uit 500 - 1.000 man.
Artillerie
Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
Bataillon
Maakte meestal deel uit van een Regiment en bestond meestal uit een aantal Kompanien. In theorie bestond een Bataillon uit 500 - 1.000 man.
Flak
Flieger/ Flugzeug Abwehr Kanone. Duits luchtafweergeschut.
Kampfgruppe
Tijdelijke militaire formatie in het Duitse leger, samengesteld uit verschillende specialismen (pantsereenheden, artillerie, infanterie, anti-tankwapens en soms ook genie) met een speciale opdracht binnen het slagveld. De Kampfgruppen werden meestal genoemd naar de commandant van het verband.
Kompanie
Maakte meestal deel uit van een Bataillon of een Abteilung en bestond uit een aantal Züge. In theorie bestond een Kompanie uit 100 - 200 man.
Regiment
Onderdeel van een divisie. Een divisie bestaat uit een aantal regimenten. Bij de landmacht van oudsher de benaming van de grootste organieke eenheid van één wapensoort.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Model, Bittrich, Knaust en Harmel (van links naar rechts) tijdens een bespreking ten tijde van Market Garden.
(Bron: Wilco Vermeer)


Overzicht acties 508th PIR tijdens Market Garden.
(Bron: U.S. Army)


Lieutenant Colonel Shields Warren.
(Bron: Find a Grave (Dick O'Donnell)


De verplaatsing van 1st Battalion, 508th PIR naar De Ploeg.
(Bron: Wilco Vermeer)

Informatie

Artikel door:
Wilco Vermeer
Geplaatst op:
16-09-2013
Laatst gewijzigd:
16-09-2015
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.