Nederlandse torpedomotorboten

Torpedomotorboten van de TM 4-klasse

Technische gegevens

Bouwwerf:Marine Etablissement te Soerabaja, Java
Grootste lengte:19,2 meter
Grootste breedte:4,3 meter
Diepgang:1,4 meter
Waterverplaatsing:17,5 ton
Machine-installatie:3 x Lorraine Dietrich benzinemotoren
Machinevermogen:1.350 pk
Maximale snelheid:36 knopen
Bemanning:6 koppen
Bewapening:2 x 45cm torpedolanceerbuizen, 2 x .30 Lewis mitrailleurs

De motoren van de TM 4-klasse torpedomotorboten waren afkomstig van buiten dienst gestelde Dornier Wal en Fokker T-4 vliegtuigen. Omdat de vliegtuigmotoren oud waren, leverden ze veel technische problemen op en hadden ze veel onderhoud nodig. De torpedolanceerbuizen waren afkomstig van de buiten dienst gestelde Wolf-klasse torpedobootjagers en Z-klasse torpedoboten. De torpedomotorboten van de TM 4-klasse hadden een zeer beperkte actieradius en konden vanaf hun basis Soerabaja de mogelijke vijand alleen schade toebrengen als deze al te dicht genaderd was.

Hr. Ms. TM 4

De TM 4 werd op 20 september 1940 in dienst gesteld en nam in februari 1942 deel aan patrouilles aan de noordkust van Java. Op 2 maart 1942 werd de TM 4 bij Soerabaja door de eigen bemanning tot zinken gebracht. Het wrak werd op last van de Japanners gelicht en gerepareerd en in dienst gesteld als Gyoraitei (torpedoboot) no. 102. De Japanners bewapenden de boot, buiten de bestaande torpedolanceerbuizen, met een .303 machinegeweer en vier dieptebommen. Op 1 augustus 1945 werd de torpedomotorboot bij Nagasaki door Amerikaanse B-24 Liberator bommenwerpers tot zinken gebracht.

Hr. Ms. TM 5

De TM 5 werd op 6 juli 1940 door de Koninklijke Marine in dienst gesteld. De torpedomotorboot nam in februari 1942 deel aan patrouilles aan de noordkust van Java. Op 2 maart werd het schip door de eigen bemanning tot zinken gebracht bij Soerabaja. De torpedomotorboot werd op last van de Japanners gelicht en gerepareerd en op 6 mei 1943 in dienst gesteld als Gyoraitei no. 112. Op 2 augustus 1943 werd de ex TM 5 door Amerikaanse B-25 bommenwerpers en P-38 jachtvliegtuigen tot zinken gebracht bij Lae, Nieuw Guinea.

Hr. Ms. TM 6

Hr. Ms. TM 6 werd op 14 augustus 1940 in Nederlandse dienst gesteld en nam in februari deel aan patrouilles vanuit Soerabaja. Op 2 maart van dat jaar werd de torpedomotorboot bij Soerabaja door de eigen bemanning tot zinken gebracht. Op last van de bezetter werd de boot gelicht, hersteld en als Gyoraitei no. 103 in Japanse dienst gesteld. De ex TM 6 werd in 1942 overgebracht naar Japan en fungeerde als trainingsboot op de Yokosuka Torpedo School. In 1945 werd het vaartuig overgenomen door de US Navy.

Hr. Ms. TM 7

De TM 7 werd op 6 juli 1940 in dienst gesteld bij de Nederlandse marine en verrichtte in februari 1942 patrouillediensten bij Soerabaja. Op 2 maart werd de torpedomotorboot ter plaatse tot zinken gebracht. Na de Japanse bezetting van Java werd de boot gelicht, hersteld en in Japanse dienst genomen als Gyoraitei no. 113. Op 6 maart 1943 werd de ex TM 7, samen met de ex TM 5, aangevallen door Amerikaanse gevechtsvliegtuigen bij Lea, Nieuw Guinea. De torpedomotorboot werd zwaar beschadigd en van de sterkte afgevoerd.

Hr. Ms. TM 8 tot en met Hr. Ms. TM 12

Hr. Ms. TM 8 werd op 20 september 1940 in dienst gesteld en Hr. Ms. TM 9 tot en met Hr. Ms. TM 12 volgden in 1941. De boten deden in februari 1942 nog mee aan enkele patrouilletochten bij Java. De TM 8, TM 9 en TM 11 werden op 8 maart 1942 bij Soerabaja door de eigen bemanning tot zinken gebracht. De TM 10 en de TM 12 hadden dat lot al zes dagen eerder ondergaan. De vijf boten werden later door de Japanners gelicht en gerepareerd en kwamen in dienst als Gyoraitei no. 104 tot en met 108. De boten werden overgebracht naar de Yokosuka Torpedo School en in 1945 in beslag genomen door de Amerikaanse marine.

Hr. Ms. TM 13

De TM 13 werd in 1941 in Nederlandse dienst gesteld en verrichtte in februari 1942 een tweetal patrouilles bij Soerabaja. Op 2 maart van dat jaar werd de boot ter plaatse door de eigen bemanning tot zinken gebracht, maar later door de bezetter gelicht en hersteld. Op 9 oktober 1943 werd de torpedomotorboot door de Japanners in dienst gesteld als Gyoraitei no. 109. De boot is later in de oorlog onder onbekende omstandigheden gezonken.

Hr. Ms. TM 14 en Hr. Ms. TM 15

Hr. Ms. TM 14 en Hr. Ms. TM 15 werden in januari 1942 in dienst gesteld en namen een maand later deel aan enige patrouilles aan de Javaanse noordkust. Op 2 maart van dat jaar werden de boten door de eigen bemanning tot zinken gebracht, maar door de Japanners gelicht en gerepareerd. Op 9 oktober 1943 werd de motortorpedoboten in dienst gesteld als Gyoraitei no. 110 en Gyoraitei no. 111, maar gingen door ongelukken verloren.

TM 16 tot en met TM 18

TM 16, TM 17 en TM 18 waren op 2 maart 1942 nog in aanbouw toen zij door werf- en marinepersoneel op het Marine Etablissement te Soerabaja tot zinken werden gebracht. Op last van de Japanners werden de boten gelicht en afgebouwd en op 6 mei 1943 in dienst gesteld als Gyoraitei no. 115 tot en met no. 117. Gyoraitei no. 115 ging op 26 juli 1943 verloren na een benzine explosie bij Rabaul. De ex TM 17 en ex TM 18 werden in 1944 bij Rabaul tot zinken gebracht door geallieerde luchtaanvallen.

TM 19 tot en met TM 21

Ook de TM 19, TM 20 en TM 21 werden op 2 maart 1942 incompleet tot zinken gebracht in Soerabaja. De boten werden op last van de Japanners gelicht en hersteld. De ex TM 19 werd op 13 oktober 1943 in Japanse dienst gesteld als Gyoraitei no. 118 en de ex TM 20 en ex TM 21 volgden op 15 november 1943 als Gyoraitei no. 119 en no. 120. Er zijn bronnen die stellen dat er drie TM 4-klasse torpedomotorboten na de oorlog terug in Nederlandse dienst kwamen. Dit zouden dan de TM 19, TM 20 en TM 21 moeten zijn geweest omdat van alle andere TM 4-klasse boten het lot bekend is. De drie boten worden echter in geen enkele bron meer vernoemd als zijnde in Nederlandse dienst.

Definitielijst

Torpedo
Oorlogswapen, met van een explosieve lading voorzien sigaarvormig lichaam met een voortstuwings- en besturingsmechanisme, bestemd om na lancering via het water zijn weg te zoeken naar vijandelijke schepen en deze door een onderwaterexplosie uit te schakelen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Hr. Ms. TM 8.
(Bron: Maritiem Digitaal)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-12-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.