C.X, Fokker

De C.X werd oorspronkelijk ontworpen voor de LA/KNIL (Luchtvaartafdeling voor de KNIL).
Het toestel was gebaseerd op de C.VE, en had net als alle Fokker-vliegtuigen uit die tijd een gemengde constructie. De romp bestond uit gelaste staalbuis, aan de voorzijde bekleed met metalen platen en aan de achterzijde overtrokken met linnen. De vleugel was opgebouwd uit hout. In eerste instantie werd als "staartwiel" gekozen voor een ski. Het onderstel zelf was zodanig uitgevoerd dat de wielen eenvoudig vervangen konden worden door drijvers of ski's. Met het ontwerp werd in 1933 begonnen en het prototype vloog in 1934. Het prototype was uitgevoerd met een Rolls Royce Kestrel V motor van 650pk. Ondanks een ongeval met het prototype werd het toestel besteld door de LA/KNIL.

Fokker C.XK (KoloniŽn)
De eerste serie bestond uit 13 toestellen voor de LA/KNIL. Dit zou uiteindelijk de standaarduitvoering van dit vliegtuig worden. Na eerst de C.V's te hebben vervangen bij de 3e vliegtuigafdeling, werden ze zelf al snel vervangen door Glenn Martin 139 bommenwerpers. De C.X werd hierna in IndiŽ tot 1941 gebruikt als trainingsvliegtuig bij de vliegschool. In de eerste oorlogsjaren in Nederlands-IndiŽ, zijn ze gebruikt als fotoverkenner en als doelsleper. Uiteindelijk zijn alle toestellen door eigen personeel vernield voor de Japanse inval. De Indische C.X'en droegen de registratie FC-450 t/m FC-463.
De LVA in Nederland bestelde 16 toestellen van dit type. Ze werden in 1936 geleverd onder de nummers 704 t/m 719. De toestellen waren voorzien van een staartwiel ipv het skietje en hadden evenals de Indische toestellen een gesloten cockpitkap voor de piloot en een half open cockpit voor de waarnemer.

Technische gegevens:

Model: Fokker C.XK
Taak: Strategische verkenner/ lichte bommenwerper.
Bemanning:
Afmetingen: Spanwijdte: 12m
Vleugeloppervlak: 31,50 m2
Lengte: 9,27m
Hoogte: 3,20m
Gewicht: Leeggewicht: 1460 kg
Geladen gewicht: 2310 kg
Prestaties: Max. snelheid: 316 km/u
Kruissnelheid: 270 km/u
Plafond: 8800 m
Bereik: 850 km
Motor: Rolls Royce Kestrel V van 640 pk
Bewapening: 1vaste 7,9 mm FN-Browning mitrailleur
1 beweegbare 7,9 mm Lewis mitrailleur
400kg bommen
Productie: 29 (13 LA/KNIL en 16 LuVa)
4 later verbouwd tot zelfde specificaties

Fokker C.XH (Holland)
De eerste vier (700 t/m 703) toestellen voor de LVA waren uitgevoerd zonder cockpitkap en met een andere motor, de Rolls Royce Kestrel IIS. Door de grote problemen met deze motor en het enthousiasme over de cockpit van de overige toestellen zijn deze vier later hetzelfde uitgevoerd als de overige.

De meidagen
De vliegtuigen waren zeer populair bij de bemanningen. Ze waren degelijk en zeer wendbaar. Op 10 mei 1940 stonden de 701 t/m 703 in onderhoud bij Fokker. Deze toestellen waren uitgevoerd met dubbele bediening om als lestoestel te fungeren en hebben geen rol gespeeld. De overige waren verspreid over de diverse verkenningseenheden. Een aantal werd op de grond vernield bij de eerste Duitse luchtaanvallen doordat ze voor reparatie in hangars stonden. De overgebleven vliegtuigen werden voor diverse verkennings- en bombardementsvluchten ingezet. Hier werd wisselend succes mee geboekt. Doordat de toestellen niet opgewassen waren tegen de snellere Duitse jagers gingen met name de piloten van de C.X een nieuwe tactiek toepassen, hu-bo-be (huisje-boompje-beestje) waarbij de vijand van zeer geringe hoogte werd aangevallen en de toestellen werkelijk over de huisjes, boompjes en beestjes "heen sprongen".
Uiteindelijk wisten twee vliegtuigen te ontkomen, de 700 naar Caen en de 705 naar Duinkerken. Alle toestellen zijn uiteindelijk verloren gegaan.

Spaanse R.7
De Spaanse Republikeinse regering kocht 1 C.X, kreeg er 1 van de kerk en verkreeg de licentie ervan. In totaal waren er 2 toestellen in gebruik en nog 25 in aanbouw toen de Nationalisten aan het einde van de Burgeroorlog de fabrieken innamen. Alleen de twee complete toestellen werden onder de aanduiding R.7 door de Spanjaarden in gebruik genomen, welke identiek waren aan de Nederlandse toestellen.

Finse C.X
De Finse regering kocht 4 toestellen in 1936, welke in 1937 werden geleverd met de nummers FK-78 t/m FK-81
De Finse toestellen kregen een andere motor waardoor ze net als de Finse C.V's een heel ander uiterlijk kregen. In licentie bouwden de Finnen in 1936 13 en in 1937 volgde een serie van 17 C.Xen. Om verliezen aan te vullen werden in 1942 nog eens vijf vliegtuigen gebouwd. De vliegtuigen zijn allen gebouwd bij de Valtion Lentokonetehdas in Tampere en werden in dienst genomen als serie onder de nummers FK-82 t/m FK-115.
De toestellen onderscheidden zich zowel in de Winteroorlog van 1939 tot 1940 als in de Vervolgoorlog van 1941 tot 1944 en in de Laplandoorlog in 1944. In deze laatste oorlog was echter niet meer de Sovjet-Unie de vijand, maar oude vriend Duitsland. Uiteindelijk waren er na de oorlogen nog 7 Fokker C.X'en over. De allerlaatste stortte in 1958 neer, waarmee aan een langdurige en succesvolle gebruik door de Finnen een einde kwam.

Technische gegevens:

Model: Fokker C.X
Taak: Strategische verkenner/ lichte bommenwerper
Bemanning: 2
Afmetingen: Spanwijdte: 12m
Vleugeloppervlak: 31,50 m2
Lengte: 9,01m
Hoogte: 3,31m
Gewicht: Leeggewicht: 1890kg
Geladen gewicht: 2700kg
Prestaties: Max. snelheid: 356km/u
Plafond: 8000m
Bereik: 850 km
Motor: Bristol Pegasus XII van 830pk
Bewapening: 2vaste, 7,7 mm Browning mitrailleurs
1 beweegbare L-33/34 7,62mm mitrailleur
400kg bommen
Productie: 39 stuks

Definitielijst

KNIL
Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger (1830-1950) Benaming van het Nederlandse leger in IndonesiŽ.
mitrailleur
Machinegeweer, een automatisch, zwaar snelvuurwapen.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Bronnen

- David D., The Complete Encyclopedia Of World Aircraft, Brown Packaging Books Ltd., London, 1997
- Gunston B. ea., Jane's Fighting Aircraft of World War II, Random House Group Ltd, 2001
- Wilson S., Aircraft of WWII, Airospace Publications Pty Ltd, Australia, 1998
- Wings, Midway to Hiroshima, CD-Rom, Discovery/Maris multimedia, 1995

Afbeeldingen


Nederlandse C.X


Finse C.X, Winteroorlog


Finse C.X, camouflage patroon na Winteroorlog

Informatie

Artikel door:
Wilco Vermeer
Geplaatst op:
26-02-2003
Laatst gewijzigd:
25-03-2009
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.