Nederlandse gemilitariseerde hulpschepen

Nederlandse moeder- en depotschepen voor onderzeeboten

Moederschepen voor onderzeeboten waren hulpplatformen voor de Onderzeedienst. Aan boord bevonden zich werkplaatsen, reserveonderdelen en monteurs om onderhoud te verrichten aan de onderzeeboten. Verder beschikten de schepen over hotelfaciliteiten voor de bemanningsleden van de onderzeeŽrs, voor wie het prettig moet zijn geweest om in een ruime hut te kunnen slapen na een verblijf op de krappe onderzeeboot. Omdat elk land eigen specifieke onderzeeboten had, was het belangrijk om eigen moederschepen voor onderzeeboten in de vaart te hebben. Het was van belang dat de juiste onderdelen op voorraad waren en dat de aanwezige monteurs ervaring hadden met de techniek aan boord van onderzeeŽrs van een bepaalde nationaliteit. Bovendien was het voor de onderzeebootbemanningsleden erg prettig om in oorlogstijd verzorgd te worden door mensen die hun eigen taal spraken en hun eigen cultuur en keuken hadden, ook al was het maar voor enkele dagen. Het was voor de Koninklijke Marine dan ook een geweldige aderlating toen het moederschip voor onderzeeboten Hr. Ms. Colombia op 27 februari 1943 voor de Zuid-Afrikaanse kust tot zinken werd gebracht door de Duitse U-boot 516.

Depotschepen voor onderzeeboten waren kleinere vrachtschepen, die ingezet werden om torpedo`s en onderdelen voor onderzeeŽrs te transporteren en om deze tijdelijk op te slaan. Naast Hr. Ms. Colombia en de schepen die in dit hoofdstuk beschreven worden, heeft de Nederlandse marine tijdelijk het gevorderde passagiersschip Hr. Ms. Plancius ingezet als onderzeebootmoederschip.

Hr. Ms. Janssens

Bouwwerf:P. Smit Jr. te Rotterdam, 1935
Grootste lengte:80,8 meter
Grootste breedte:13,13 meter
Diepgang:4,5 meter
Waterverplaatsing:2.071 ton
Machine-installatie:1 x 6-cilinder Sulzer dieselmotor
Machinevermogen:1.000 pk
Maximale snelheid:11 knopen
Bemanning:60 koppen
Bewapening:2 x 5cm kanonnen, 4 x 12,7mm mitrailleurs

Het ms Janssens was een passagiersschip dat in 1935 opgeleverd was en datzelfde jaar in dienst kwam van de Koninklijke Paketvaart Maatschappij (KPM). Het passagiersschip had een capaciteit van zestien 1e klasse, achttien 2e klasse en 931 dek passagiers. De Janssens werd op 8 december 1941 door de Koninklijke Marine gevorderd en ingezet als onderzeebootmoederschip. Het was eigenlijk de bedoeling dat Hr. Ms. Janssens in Nederlands Oost-IndiŽ afgelost zou worden door Hr. Ms. Colombia, maar voordat het zover was, vielen de Japanners Nederlands Oost-IndiŽ aan.

Op 3 maart 1942, vijf dagen voordat Nederlands Oost-IndiŽ capituleerde, verliet Hr. Ms. Janssens met 750 man marinepersoneel, onder wie een aantal overlevenden van de Britse marine tanker War Sirdar en enkele gewonden van de Amerikaanse kruisers USS Marblehead en USS Houston, de Zuid-Javaanse haven Tjilatjap. Hr. Ms. Valk, een gemilitariseerd schip van de Gouvernements Marine, zou het schip escorteren, maar de inheemse bemanningsleden van dit schip waren gedeserteerd en de Valk kon niet uitvaren. Er was nogal wat ontevredenheid onder het inheemse personeel van de Janssens zelf hetgeen nog werd verergerd toen het schip werd aangevallen door Japanse vliegtuigen. De ontevredenheid dreigde uit te lopen op muiterij toen bleek dat de Sulzer dieselmotor, die niet goed functioneerde, het schip niet sneller voort kon stuwen dan met een vaart van zeven knopen. Kapitein G.N. Prass besloot daarom de Javaanse haven Patjitan aan te doen zodat diegenen die af wilden stappen, dit konden doen. Ongeveer 250 inheemse bemanningsleden en inheems marinepersoneel besloot daadwerkelijk van boord te gaan en in het begin van de avond vertrok de Janssens naar AustraliŽ. De enige overgebleven machinist aan boord werd bijgestaan door marinepersoneel en enkele vrouwen vervingen het kombuispersoneel. Ondanks alle problemen wist het schip behouden aan te komen in Fremantle, West-AustraliŽ. Op 4 mei 1942 werd het passagiersschip teruggegeven aan de KPM. Het schip overleefde de gehele oorlog. In 1958 werd de Janssens verkocht aan rederij Ban Ho Shipping en kwam onder Panamese vlag te varen als Ban Ho. In 1973 werd de naam veranderd in Tirta Mulia. In 1984 werd het schip onder dezelfde naam verkocht aan een Indonesische rederij, maar sindsdien ontbreekt elk spoor van de ex-Janssens.

Hr. Ms. Mulan

Bouwwerf:E.J. Smit & Zn. te Westerbroek, 1931
Grootste lengte:37,5 meter
Grootste breedte:6,54 meter
Diepgang:2,48 meter
Waterverplaatsing:249 ton
Machine-installatie:1 x 3-cilinder Stork dieselmotor
Machinevermogen:150 pk
Maximale snelheid:8 knopen

De Mulan was een kustvaarder van de rederij J. Muller te Dordrecht, die op 11 mei 1940 te Amsterdam gevorderd werd door de Koninklijke Marine. Het schip vervoerde samen met het transportschip Twee Gebroeders torpedo`s, munitie en onderdelen voor de nieuwe kruiser Hr. Ms. Jacob van Heemskerck van IJmuiden naar Portsmouth. Tot 28 augustus 1940 fungeerde Hr. Ms. Mulan als depotschip voor de onderzeedienst in het Schotse Dundee waarna het werd teruggegeven aan de eigenaar. In 1956 werd het schip omgedoopt in Frida Blokzijl tot het in 1958 als Ban Ho Hin onder Panamese vlag kwam te varen.

Hr. Ms. Amstelstroom

Bouwwerf:C. van de Giessen & Zn. te Krimpen aan de IJssel, 1935,1936
Grootste lengte:56,54 meter
Grootste breedte:8,99 meter
Diepgang:1,8 meter
Waterverplaatsing:395 ton
Machine-installatie:1 x 7-cilinder Werkspoor dieselmotor
Machinevermogen:750 pk
Maximale snelheid:12 knopen
Bemanning:12 koppen

De Amstelstroom was een kustvaarder van de Hollandsche Stoomboot Mij. te Amsterdam. Het schip vervoerde in de meidagen van 1940 torpedo`s en munitie van Amsterdam naar Portsmouth en daarna van Portsmouth naar Dundee in Schotland.. Als Hr. Ms. Amstelstroom deed het schip van 19 augustus tot 24 september 1940 dienst als depotschip voor de onderzeedienst in Dundee. Daarna werd het schip teruggegeven aan de eigenaar. De kustvaarder overleefde de gehele oorlog.

Definitielijst

kruiser
Snelvarend oorlogsschip van 8000-15000 ton, geschikt voor diverse taken als verkenning, verkenningsafweer en konvooibescherming.
muiterij
Opstand van soldaten of schepelingen tegen het gezag.
torpedo
Oorlogswapen, met van een explosieve lading voorzien sigaarvormig lichaam met een voortstuwings- en besturingsmechanisme, bestemd om na lancering via het water zijn weg te zoeken naar vijandelijke schepen en deze door een onderwaterexplosie uit te schakelen.
U-boot
Duitse benaming voor onderzeeboot. Duitse U(ntersee)-boten hebben tot in mei 1943 een belangrijke rol gespeeld in de oorlogvoering. Ook veel vracht- en passagiersboten werden door deze sluipmoordenaars van de zee getorpedeerd en tot zinken gebracht.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Het passagiersschip Janssens van de KPM.
(Bron: Kombuispraat)


De coaster Mulan werd door de marine tijdelijk ingezet als depotschip voor de Onderzeedienst.
(Bron: Kustvaartforum)


De kustvaarder Amstelstroom.
(Bron: Dutch Submarines)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-01-2014
Laatst gewijzigd:
05-06-2014
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.