Nederlandse gemilitariseerde hulpschepen

Nederlandse opnemingsvaartuigen

Opnemingsvaartuigen stonden in dienst van de hydrografie. Deze maritieme wetenschap omvat het onderzoek van zeeŽn, rivieren, en meren en de grensvlakken daarvan zoals de zeebodem, de kust en het wateroppervlak. Ook hielden opnemingsvaartuigen zich bezig met het onderzoek van stromingen en zeekartering. In Nederlands Oost-IndiŽ werd de hydrografie uitgeoefend door de Gouvernements Marine, die hiervoor beschikte over de opnemingsvaartuigen Hr. Ms. Tydeman en Hr. Ms. Willebrord Snellius.

Hr. Ms. Hydrograaf

Bouwwerf:Maatschappij voor Scheeps- en Werktuigbouw Fijenoord te Rotterdam
Op stapel gezet:11 oktober 1909
Te water gelaten:26 januari 1910
In dienst gesteld:4 mei 1910
Grootste lengte:40,45 meter
Grootste breedte:6,7 meter
Diepgang:1,8 meter
Waterverplaatsing:297 ton
Machine-installatie:2 x kolengestookte triple expansie stoommachines
Machinevermogen:400 pk
Maximale snelheid:10,5 knopen
Bemanning:23 koppen

Hr. Ms. Hydrograaf kreeg een diepgang van slechts 1,8 meter, waardoor het opnemingsvaartuig uitstekend in staat was om in de ondiepe wateren in Zuidwest-Nederland, de Zuiderzee en de Waddenzee te opereren. Meestal deed het schip van april tot en met oktober dienst als opnemingsvaartuig. Buiten dat seizoen was het vanwege de weersinvloeden niet mogelijk om hydrografisch werk te verrichten. Ieder seizoen werd de Hydrograaf officieel in- en buiten dienst gesteld. In de wintermaanden werd het schip opgelegd in Hellevoetsluis of in Den Helder. Hr. Ms. Hydrograaf was niet geschilderd in de grijze marine kleuren, maar had een zwarte romp en okergele opbouw. In 1921 kreeg het opnemingsvaartuig versterking van het nieuwe hydrografische schip Hr. Ms. Ellerts de Haan. Hr. Ms. Hydrograaf werd tevens ingezet als koninklijk jacht. In het achterschip was benedendeks een speciale hut voor dit doel ingericht. Als koninklijk jacht vervoerde de Hydrograaf koninklijk gezelschap naar havenplaatsen die Koningin Wilhelmina, Prins Hendrik en Prinses Juliana wensten te bezoeken.

In mei 1940 week het schip vanuit Vlissingen uit naar Engeland. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd het gebruikt als logements- en stafschip voor de mijnenveegdienst in Holyhead en Milford, Wales. Op 25 september 1943 kwam het schip aan in Harwich voor gebruik als depotschip. Na de herovering van Zeeuws-Vlaanderen kwam Hr. Ms. Hydrograaf in oktober 1944 ter beschikking van de Commandant Zeemacht in Zeeland. Het schip deed meteen weer dienst als opnemingsvaartuig om de belangrijke toegang naar de haven van Antwerpen beter in kaart te brengen. Na de oorlog kwam het stoomschip weer in de vaart voor de Hydrografische Dienst. Als zodanig werd het op 16 oktober 1962 door de Koninklijke Marine van de sterkte afgevoerd en vervangen door het moderne opnemingsvaartuig Hr. Ms. Zeefakkel. Hr. Ms. Hydrograaf was het laatste kolengestookte stoomschip van de Koninklijke Marine.

De Hydrograaf werd in oktober 1964 in gebruik genomen door het Zeekadetkorps te Rotterdam. Later kwam het schip in bezit van de korpsen Den Helder en Amsterdam. De Zeekadetkorpsen probeerden het schip zoveel mogelijk in de oude staat te herstellen en te onderhouden, maar door geldgebrek ging de conditie van het schip hard achteruit. Eind 1983 werd de Hydrograaf verkocht aan H. Smit, die in verschillende havens aan het IJsselmeer al verschillende botters en aken had opgeknapt. De Hydrograaf werd onder zijn leiding volledig gerestaureerd en binnenin afgetimmerd als luxe salonboot. Het oude schip werd tevens voorzien van twee Rolls-Royce dieselmotoren. Tijdens de zeilmanifestatie Sail Amsterdam 1985 maakte het schip haar eerste opwachting. Sindsdien is de Hydrograaf te huur als partyboot voor maximaal 150 feestgangers met als thuishaven Amsterdam.

De Hydrograaf kreeg landelijke bekendheid doordat de Publieke Omroep het schip vanaf datzelfde jaar inzette als pakjesboot bij de jaarlijkse, landelijke intocht van Sinterklaas. De rook die dan uit de gerestaureerde schoorsteen komt is echter afkomstig van enkele rookpotten omdat het schip zoals vermeld geen stoomboot meer is.

Hr. Ms. Ellerts de Haan

Bouwwerf:Maatschappij voor Scheeps- en Werktuigbouw Fijenoord te Rotterdam
In dienst gesteld:25 april 1921
Grootste lengte:44,88 meter
Grootste breedte:6,63 meter
Diepgang:2,15 meter
Waterverplaatsing:312 ton
Machine-installatie:2 x kolengestookte triple expansie stoommachines
Machinevermogen:600 pk
Maximale snelheid:12 knopen
Bemanning:25 koppen

Hr. Ms. Ellerts de Haan voerde dezelfde kleuren als Hr. Ms. Hydrograaf en werd op dezelfde wijze ingezet. Ondanks dat het schip ruim tien jaar jonger was dan de Hydrograaf, bevond de Ellerts de Haan zich, in mei 1940, in conservatie op de Rijkswerf Willemsoord te Den Helder. Op 14 mei viel het opnemingsvaartuig in Duitse handen. In de herfst van dat jaar werd het schip op last van de bezetter omgebouwd tot opleidingsvaartuig en onder de naam Randzel ingezet in de Oostzee. In het voorjaar van 1945 ging het Nederlandse schip in Duitse dienst verloren bij het Duitse eiland Fehmarn, boven de LŁbecker Bocht, nadat het ter plaatse aan de grond was gelopen tijdens een storm.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De Hydrograaf in Rotterdam, 2005.
(Bron: Dutchfleet)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-01-2014
Laatst gewijzigd:
05-06-2014
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.