Hess, Rudolf

Idolaat van Hitler

Lid van de NSDAP

Na de oorlog werden de bezittingen van de familie Hess in Egypte geconfisqueerd door de Britten. Financieel gezien stond Rudolf er daardoor een stuk minder rooskleuriger voor dan tevoren. Ondanks zijn mindere situatie kon Hess toch starten met een opleiding aan de Universiteit van München. In februari 1919 ving hij aan met de studies economie, geschiedenis en rechten. Hess leidde een sober leven: hij was vegetariër, dronk of rookte niet en ging slechts zelden uit. Een van zijn leraren op de universiteit was professor Karl Haushofer, een voormalige generaal wiens theorie over politiek en rassen een diepe indruk op Hess maakte en tussen de twee ontstond een innige vriendschap. Haushofer verkondigde in zijn colleges over geopolitiek onder meer dat Duitsland behoefte had aan Lebensraum in het oosten. Hess zou zijn studie in april 1925 beëindigen, zonder dat hij een diploma had gehaald. Ook na zijn studie bleef hij echter in nauw contact staan met Karl Haushofer.

Het was ondertussen een zeer roerige tijd in München. Met het linkse politieke gedachtegoed sympathiserende politieke en intellectuele groeperingen waren in opstand gekomen en hadden de Münchense Radenrepubliek gesticht. Als reactie hierop werden er extreemrechts georiënteerde strijdgroepen gevormd die voornamelijk bestonden uit voormalige soldaten. Deze zogenaamde Freikorpsen hadden zich ten doel gesteld om hard op te treden tegen elke vorm van socialisme en communisme. Hess werd in deze tijd lid van de Thule Gesellschaft. Voor de buitenwereld was dit een genootschap dat zich aan de studie van oude literatuur wijdde, maar in wezen hield de beweging zich bezig met extreem nationalisme, raciaal mysticisme (de mythes van het Duitse ras), occultisme en antisemitisme. Alfred Rosenberg, de latere partijideoloog van de NSDAP, speelde een grote rol in deze groepering. De Thule-gesellschaft onderhield nauwe banden met plaatselijke Freikorpsen, waaronder dat van Oberst Franz Ritter von Epp. Dit Freikorps was in april-mei 1919, met Hess in de gelederen, betrokken bij de omverwerping van de Radenrepubliek in München, waarbij Hess een verwonding opliep aan zijn been.

In april 1920 leerde Hess in een pension waar de rechtse groeperingen elkaar vaak troffen de studente en zijn toekomstige vrouw Ilse Pröhl kennen. Op 19 mei 1920 bezocht Hess een bijeenkomst van de Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (een op 24 februari 1920 opgerichte extreemrechtse splinterpartij) in een Bierhalle in München. Hier hoorde hij Adolf Hitler voor het eerst spreken. Later zei hij hierover: "Ik heb vandaag een man horen spreken, en als iemand ons kan bevrijden van de ketenen van het Verdrag van Versailles, dan is hij het wel. Deze man, deze vreemdeling zal onze eer weer herstellen." De impact van deze bijeenkomst was enorm en op 1 juli 1920 werd Hess dan ook lid, met nr. 16, van de NSDAP. In de herfst van 1920 richtte hij samen met gelijkgezinden de 1. Münchner NS-Studentensturm op, een voorloper van de latere nationaalsocialistische studentenbonden.

Hitler en Hess konden het gelijk goed met elkaar vinden. Hess was beleefd, vriendelijk en kon goed luisteren. Hij groeide snel uit tot een persoonlijke medewerker van de man die in juni 1921 de definitieve leiding over de partij zou verkrijgen en hij trok veel met hem op. Hess was diep onder de indruk van de charismatische leider en hij was de eerste die hem als Führer aansprak. De Duitse historicus Guido Knopp schrijft dat Hess altijd op zoek was naar een autoritair figuur om hem te leiden. In eerste instantie was dat zijn vader, vervolgens werden dat zijn bevelhebbers in het leger, daarna werd het Adolf Hitler.

Samen met zijn vriendin Ilse verspreidde Hess aanplakbiljetten en pamfletten voor de partij. Hij nam ook deel aan de vechtpartijen tussen de aanhangers van de NSDAP en politieke tegenstanders, vooral de communisten en socialisten. Vol overgave knokte hij met diegenen die probeerden Hitlers bijeenkomsten en toespraken met geweld te verstoren. Eenmaal werd Hess geraakt door een bierpul, waar hij een gapende hoofdwond aan over hield. In 1922 werd Hess lid van de Stürmabteilung (SA), de paramilitaire strijdgroep van de NSDAP.

Tijdens de poging tot een staatsgreep in Beieren die de partij onder leiding van Hitler op 8-9 november 1923 uitvoerde, was het de taak van Hess om de gegijzelde ministers, onder wie de conservatieve minister-president van Beieren Eugen Ritter von Knilling, te bewaken. Hij was daardoor niet aanwezig bij het moment dat de Bierkellerputsch bloedig werd beëindigd door de Beierse politie, waarbij 16 leden van de NSDAP en vier agenten om het leven kwamen. Later, op 11 november, werd Hitler gearresteerd. Toen Hess van de mislukking hoorde, was hij samen met zijn gijzelaars op de vlucht geslagen, maar zij wisten echter te ontsnappen. Hierna dook de gevluchte nazi onder in Oostenrijk en later bij de familie Haushofer in de Beierse alpen. Hier hervatte hij zijn studie, die de voorafgaande periode in het slop was geraakt.

Toen Hess vernam dat Hitler tot een relatief lichte gevangenisstraf van vijf jaar was veroordeeld, besloot hij zichzelf aan te geven bij de politie. Met de motivering "Erger dan de meester kan het mij toch niet vergaan", gaf hij zich aan. Voor zijn deelname aan de putsch werd Hess veroordeeld tot achttien maanden celstraf. Net als Hitler werd hij naar de Landsberg-gevangenis gestuurd om zijn straf uit te zitten. De omstandigheden in deze gevangenis waren opvallend aangenaam. Hess en Hitler hadden beide een ruime cel tot hun beschikking, zij mochten bezoek ontvangen en binnen de gevangenis hadden zij veel vrijheid. Tijdens zijn naoorlogse gevangenschap in Spandau dacht Hess er met weemoed aan terug.

De toekomstige dictator begon in de gevangenis met het schrijven van zijn boek ‘Mein Kampf’. In veel bronnen is aangevoerd dat Hitler dit boek grotendeels dicteerde aan Hess. Dit klopt echter niet. Onderzoek van de historicus Othmar Plöckinger toont aan dat het eerste gedeelte van Mein Kampf al grotendeels was geschreven door Hitler, voordat Hess überhaupt in dezelfde gevangenis gedetineerd was. Hij kan dus weinig hebben bijgedragen aan dit deel. Het is waarschijnlijk wel zo dat het begrip Lebensraum op instigatie van Hess in het boek is opgenomen. Ook was Hess belast met de redactie van het tweede deel van Mein Kampf. Opvallend is dat Plöckinger ontdekte dat Ilse Pröhl, de latere vrouw van Hess, eveneens betrokken was bij de totstandkoming van het boek van Hitler. Haar bijdrage was echter niet groot en bestond voornamelijk uit het doorvoeren van kleine inhoudelijke en stilistische aanpassingen.

De relatie tussen Hitler en Hess zou in Landsberg nog hechter worden. Hij trad op als de gesprekspartner van Hitler en als zijn proeflezer. Hess zelf zou enkele suggesties hebben gedaan die door de latere Führer van het Derde Rijk werden opgenomen in Mein Kampf. Hij schreef vanuit de gevangenis in een brief naar een familielid over Hitler: "Ik ben hem meer toegedaan dan ooit, ik houd van hem."

Secretaris van Hitler

Na zijn vrijlating begin 1925 werkte Hess, hoewel hij géén officiële rang had binnen de nazipartij, gedurende enkele jaren als Hitlers persoonlijke secretaris. Nadat Hitler uit de gevangenis was ontslagen nam hij zich voor om op legale wijze aan de macht te komen. Hij reorganiseerde de partij en nadat het in november 1923 uitgevaardigde verbod op de NSDAP in februari 1925 werd opgeheven, nam hij hiermee deel aan regionale en algemene verkiezingen. De eerste jaren behaalde de partij overigens weinig succes. In zijn hoedanigheid als secretaris was Hess voortdurend in de nabijheid van Hitler. Hij hield de agenda bij, organiseerde partijbijeenkomsten, beantwoordde brieven en begeleidde Hitler tijdens zijn campagnetochten. Ook had Hess van te voren contact met personen die hadden verzocht om een onderhoud met de partijleider.

Hess schermde Hitler af van het gekrakeel dat onderling tussen de partijbonzen plaatsvond. Hij trad feitelijk op als een soort intermediair tussen Hitler en de partij. Het feit dat Hess voortdurend in de nabijheid van Hitler verbleef, wekte de afgunst van anderen. Vanwege zijn onderdanige en kruiperige houding naar Hitler spraken zij al over "Das Fräulein". Ernst Hanfstaengl, partijlid en geldschieter van de NSDAP, beschreef Hess in deze tijd als: "een humeurige introvert die razend jaloers is op iedereen die Hitler te dicht benadert." Vanwege zijn haast verliefde houding ten opzichte van Hitler werden er ook beschuldigingen wegens homoseksualiteit tegen Hess geuit. Op instigatie van Hitler trouwde Hess op 20 december 1927 met de eerdergenoemde Ilse Pröhl, die hij vroeg in de jaren ’20 in München had leren kennen. De getuigen waren Hitler en Haushofer. Het paar betrok in 1933 een villa in Harlaching, een buitenwijk van München. Uit dit huwelijk zou later, op 18 november 1937, een zoon, Wolf Rüdiger Hess, worden geboren.

Hess hield zich ondertussen ook bezig met het verwerven van fondsen voor de partij bij de grootindustriëlen van Duitsland. Hij was hierin erg succesvol. Hess was een voormalig officier en afkomstig uit welgestelde kringen, hij was een gentleman en kon daardoor goed omgaan met de fabrikanten en bankiers, waardoor de liquide middelen van de partij sterk toenamen. Ondanks zijn drukke werkzaamheden voor Hitler, bleef Hess zich ook bezighouden met zijn grote hobby: vliegen, hetgeen hij tijdens de Eerste Wereldoorlog had geleerd. Hij nam regelmatig deel aan luchtraces en had zelfs plannen om de Atlantische Oceaan over te steken. In 1930 kreeg hij zijn eigen vliegtuig dat hij onder meer gebruikte voor reclame- en campagnedoeleinden van de partij en het partijblad, de Völkischer Beobachter.

Definitielijst

antisemitisme
Antisemitisme is een benaming voor een vijandige houding ten opzichte van joden op grond van bepaalde vooroordelen. Er kan sprake zijn van religieus, racistisch en politiek anti-semitisme waarbij de tweede variant toepasbaar is op het antisemitisme binnen het Derde Rijk.
communisme
Politieke stroming, ontstaan uit het werk Das Kapital van Karl Marx, geschreven in 1848, als een reactie op de door Marx omschreven klassenstrijd tussen de arbeiders (het proletariaat) en de bourgeoisie. Volgens Marx zouden de arbeiders via een revolutie de macht overnemen van de welgestelde klasse. De communistische stroming streeft naar een ideale situatie waarin de productie- en consumptiemiddelen gemeenschappelijk eigendom van de staatsburgers zijn. Dit zou een einde aan armoede en ongelijkheid moeten maken (communis = gemeenschappelijk).
Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. Italië en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
Freikorps
Duitse paramilitaire groepen die vlak na de Eerste Wereldoorlog opgericht werden vanuit voormalige frontsoldaten. Deze groepen werden veelal vernoemd naar hun commandant. Freikorpsen vormden de basis voor de latere Sturmabteilung (SA).
Führer
Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de führer van nazi-Duitsland.
Lebensraum
Nazi-term waarmee werd aan gegeven dat het overbevolkte Duitsland nieuwe gebieden (levensruimte) nodig had om te kunnen bestaan.
Mein Kampf
Boek geschreven door Hitler, waarin hij de grondslagen van het nationaal socialisme uiteenzet.
nationalisme
Streven van een volk staatkundig onafhankelijk te worden of die onafhankelijkheid veilig te stellen.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
putsch
Staatsgreep, vaak gepaard gaand met het gebruik van geweld.
Radenrepubliek
Staatsvorm, gebaseerd op het principe van het Radenstelsel. Gekozen vertegenwoordigers hebben directe uitvoerende macht. Staasvorm kwam na WO I enige tijd voor in Beieren en Hongarije.
socialisme
Politieke ideologie die streeft naar geen of geringe klassenverschillen. Produktiemiddelen zijn in handen van de staat. Ontstaan als reactie op het kapitalisme. Karl Marx probeerde het socialisme wetenschappelijk te onderbouwen.
staatsgreep
Poging om met geweld de macht in de staat over te nemen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Hess met zijn vriend mentor professor Karl Haushofer in 1921.
(Bron: Bundesarchiv / Wikimedia Commons)


Eugen Ritter von Knilling, minister-president van Beieren. Tijdens de mislukte Bierhalleputch van 1923 werd hij gegijzeld en bewaakt door Hess.
(Bron: Historisches Lexikon Bayerns)


Opvallend aangename omstandigheden in de gevangenis van Landsberg. Hitler ontvangt bezoekers, waaronder Hess (tweede van rechts).
(Bron: Publiek Domein)


Hitlers Mein Kampf. Hess hielp met het schrijven van dit boek.
(Bron: Publiek Domein)


Hess, rechts achter Himmler (met bril), vergezeld Hitler op de partijdag van 1927 in Neurenberg).
(Bron: Bundesarchiv / Wikimedia Commons)

Informatie

Artikel door:
Wesley Dankers
Geplaatst op:
09-08-2014
Laatst gewijzigd:
21-05-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.