Duitse lichte kruisers van de Leipzig-klasse

Inleiding

Inhoudsopgave

In het Verdrag van Versailles, dat op 28 juni 1919 ondertekend werd door de geallieerden en Duitsland en een officieel einde maakte aan de Eerste Wereldoorlog, stonden voor Duitsland onder andere zeer beperkende voorwaarden betreffende de toekomstige toegestane bewapening. Duitsland mocht maar een zeer kleine legermacht opbouwen en slechts een gelimiteerde zeemacht. De Reichsmarine, de voorloper van de Kriegsmarine, mocht bijvoorbeeld maar 15.000 manschappen omvatten. Verder mochten er alleen nieuwe schepen aan de oorlogsvloot toegevoegd worden als vervangers van afgeschreven eenheden.

Wat betreft lichte kruisers mocht de Duitse zeemacht er maar zes bezitten. Deze mochten geen grotere waterverplaatsing hebben dan 6.000 ton en de hoofdbewapening mocht niet zwaarder zijn dan 15cm. De Duitsers kozen ervoor om zes lichte kruisers in de vaart te houden en er twee als reserve achter te houden. Als eenheden werden de Arcona, de Medusa, de Thetis, de Niobe, de Nymphe en de Amazone van de Gazelle-klasse, uit de periode 1897-1904, en de Berlin en de Hamburg van de Bremen-klasse uit 1902-1904, aangewezen. Overigens zouden van deze schepen de Arcona en de Medusa nog tijdens de Tweede Wereldoorlog dienen als drijvende luchtafweerbatterijen.

In 1921 kreeg de Reichsmarine toestemming van de Duitse regering om een vervanger te bouwen voor de Ariadne. Deze lichte kruiser kreeg als bouwnaam Kreuzer A en het ontwerp werd gebaseerd op de voormalige Köln-klasse. Kreuzer A werd op 7 januari 1925 te water gelaten als Emden. Volgens de voorwaarden van het Verdrag van Versailles beschikte de lichte kruiser over acht 15cm kanonnen achter schilden. Omdat het ontwerp afkomstig was van een oude bestaande kruiser met een waterverplaatsing van minder dan 6.000 ton, werd de Emden een succesvol schip met een goede zeewaardigheid en een passende bewapening.

De opvolgers van de Emden, de drie lichte kruisers van de K-klasse of Königsberg-klasse, waren geen succes. De Königsberg (Kreuzer B) werd de vervanger van de Thetis, de Karlsruhe (Kreuzer C) verving de Medusa en de Köln (Kreuzer D) kwam in de plaats van de Arcona. Deze lichte kruisers werden in 1924-1925 ontworpen door Hauptschiffbauingenieur Ebrenburg. Zijn opdracht was om een lichte kruiser te bouwen van 6.000 ton met een zo zwaar mogelijke bewapening en een snelheid van ruim 30 knopen. Dit resulteerde in de drie genoemde kruisers die een bewapening kregen van 3 x 3 15cm kanonnen, veel luchtafweer en 4 x 3 torpedolanceerbuizen. De schepen kregen een maximale snelheid van 32 knopen door de toepassing van krachtige stoomturbines. Er werd veel gewicht bespaard door de toepassing van moderne lastechnieken en door veel lichte metalen te gebruiken. Dit laatste ging direct ten koste van de zeewaardigheid en de hoge snelheid ging ten koste van de actieradius. Om de bereikbaarheid te vergroten werden de drie schepen uitgerust met een dieselmotor die de schepen met een lage kruissnelheid kon voortstuwen. Het omkoppelen van de diesel naar de stoomturbines moest echter stilliggend uitgevoerd worden, wat in oorlogstijd enorme risico`s met zich mee kon brengen. Door de ver doorgevoerde gewichtsbesparing liet ook de bepantsering van de lichte kruisers veel te wensen over.

De opvolgers van de Amazone (Kreuzer E) en de Nymphe (Kreuzer F) werden respectievelijk de Leipzig en de Nürnberg. Deze twee lichte kruisers waren de laatste die de Duitse marine, die inmiddels Kriegsmarine heette, mocht laten bouwen onder het regime van het Verdrag van Versailles. De schepen werden in 1927 en 1933 ontworpen door Hauptschiffbauingenieur Blechschmidt en waren afgeleid van de Königsberg-klasse. Blechschmidt had echter wel een poging gedaan om de grootste minpunten van de voorgaande klasse teniet te doen, maar slaagde daar niet goed in. De Leipzig en de Nürnberg kregen vier dieselmotoren die een derde schroefas aandreven ten behoeve van de kruisvaart, maar als de commandant de drie schroefassen tegelijkertijd wilden laten draaien om de maximale snelheid van 32 knopen te halen, moest hij de schroefassen om laten koppelen om ze te synchroniseren. Ook deze handeling kon alleen uitgevoerd worden met een stilliggend schip.

De kruisers van de Leipzig-klasse vielen door de bewapening en extra bepantsering zwaarder uit dan toegestaan. De Leipzig kreeg een standaard waterverplaatsing van ruim 7.300 ton en de Nürnberg verplaatste zelfs ruim 8.000 ton water. Om de toegestane 6.000 ton waterverplaatsing, die officieel door de Kriegsmarine opgegeven werd, niet al te veel te overschrijden koos men er in het ontwerp toch weer voor om veel lichte metalen toe te passen wat wederom ten koste ging van de zeewaardigheid en de kwetsbaarheid van de kruisers vergrootte. Bovendien beschikten de Leipzig en de Nürnberg, ondanks de verbeterde bepantsering, over onvoldoende onderwaterbescherming. Het grootste manco van de beide kruisers was echter de veel te kleine actieradius. Bij een zuinige kruissnelheid van 15 knopen bereikten de Duitse schepen niet meer dan ruim 3.000 zeemijlen. Hierdoor waren de kruisers, afgezien van de mindere zeewaardigheid, ongeschikt om ingezet te worden als koopvaardijraiders.

Omdat de lichte kruisers van de Leipzig-klasse niet identiek waren, worden ze door historici vaak behandeld als zijnde aparte klassen, subklassen of halfzusterschepen. Omdat beide kruisers volgens hetzelfde ontwerp waren gebouwd en over dezelfde nautische eigenschappen beschikten, worden ze echter even vaak gezien als zusterschepen. Als zodanig zullen de Leipzig en de Nürnberg in dit artikel dan ook beschouwd worden.

Definitielijst

Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. Italië en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, Italië en Japan gedurende WO 2.
Kriegsmarine
Duitse marine, naast de Heer en de Luftwaffe onderdeel van de Duitse Wehrmacht.
kruiser
Snelvarend oorlogsschip van 8000-15000 ton, geschikt voor diverse taken als verkenning, verkenningsafweer en konvooibescherming.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De lichte kruiser Leipzig.
(Bron: German Navy)


De lichte kruiser Emden met enkele, 15cm kanonnen achter schilden.
(Bron: Kombuispraat)


De Königsberg van de K-klasse in 1936.
(Bron: Wikipedia)


De lichte kruiser Nürnberg voor de Tweede Wereldoorlog.
(Bron: Bundesarchiv)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
16-10-2014
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.